Surah 27: An-Naml — النمل
۞ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوٓا۟ أَخْرِجُوٓا۟ ءَالَ لُوطٍۢ مِّن قَرْيَتِكُمْ ۖ إِنَّهُمْ أُنَاسٌۭ يَتَطَهَّرُونَ
کهچی وهڵامی قهومهکهی هیچ نهبوو تهنها ئهوه نهبێت که وتیان: (لوط) و شوێنکهوتووانی له شارهکهتان دهربکهن، چونکه بهڕاستی ئهوانه کهسانێکن خۆیان به پاک ڕادهگرن!!
فَأَنجَيْنَٰهُ وَأَهْلَهُۥٓ إِلَّا ٱمْرَأَتَهُۥ قَدَّرْنَٰهَا مِنَ ٱلْغَٰبِرِينَ
سهرهنجام ئێمه (لوط) و خاوو خێزانیمان ڕزگارکرد جگه له ژنهکهی که بڕیارمان دابوو له تیاچووان بێت (چونکه ههڵوێستی چاک نهبوو، باوهری به مێردی پێغهمبهری نهبوو).
وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِم مَّطَرًۭا ۖ فَسَآءَ مَطَرُ ٱلْمُنذَرِينَ
(له بهرهبهیاندا) بهردبارانمان کردن، ئای که بهردبارانی بێدارکراوهکان سهخت و دژواره!
قُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَٰمٌ عَلَىٰ عِبَادِهِ ٱلَّذِينَ ٱصْطَفَىٰٓ ۗ ءَآللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) ئهی ئیماندار) بڵێ: سوپاس و ستایش بۆ خوای میهرهبان، سڵاو لهسهر ئهو بهندانهش که ههڵی بژاردووه، ئایا ئهو خوا میهرهبانه چاکتره (که بپهرسترێت و پهیڕهوی بهرنامهکهی بکرێت) یان ئهوانهی ئهوان دهیکهنه شهریک و هاوهڵ بۆی؟
أَمَّنْ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَنۢبَتْنَا بِهِۦ حَدَآئِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍۢ مَّا كَانَ لَكُمْ أَن تُنۢبِتُوا۟ شَجَرَهَآ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ بَلْ هُمْ قَوْمٌۭ يَعْدِلُونَ
(ئایا شهریک و هاوهڵ چاکتره بپهرسترێت) یان ئهو زاتهی که ئاسمانهکان و زهوی دروست کردووه و له ئاسمانهوه بارانی باراندووه، جا باخ و بێستانی جوان و ڕازاوهمان پێ بهرههم هێناوه، ئێوه نهتاندهتوانی درهختهکانی بڕوێنن، چ جای بهرو بوومهکهی، ئایا ڕهوایه، که خوایهکی تر لهگهڵ خوای پهروهردگاردا ههبێت؟! نهخێر، لهگهڵ ئهو ههموو بهڵگانهدا زۆربهی ئهو خهڵکه له ڕێبازی ڕاست لادهدهن و شوێنی چهوتی و ناردوستی دهکهون.
أَمَّن جَعَلَ ٱلْأَرْضَ قَرَارًۭا وَجَعَلَ خِلَٰلَهَآ أَنْهَٰرًۭا وَجَعَلَ لَهَا رَوَٰسِىَ وَجَعَلَ بَيْنَ ٱلْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
(ئایا تهنها ئهو زاته نیه) که زهوی دامهزراندووه و له ناویدا جۆگه و ڕووباری ڕهخساندووه، ههروهها زنجیره چیای تیادا چهسپاندووه، له نێوان دوو دهریاکهشدا بهربهستی بهرپاکردووه (که ئاوی شیرین و سوێر تێکهڵ نابن) ئایا ڕهوایه خوایهکی تر لهگهڵ خوا پهروهردگاردا ههبێت؟! نهخێر وا نییه، لهگهڵ ئهو ههموو بهڵگانهدا زۆربهی ئهو خهڵکه (ئهم ڕاستیانه) نازانن و تێناگهن.
أَمَّن يُجِيبُ ٱلْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ ٱلسُّوٓءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَآءَ ٱلْأَرْضِ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ قَلِيلًۭا مَّا تَذَكَّرُونَ
ئایا کێیه جگه له زاتی پهروهردگار که بێت به هانا و هاواری لێقهوماو و بێ دهرهتان و بێ داڵدهوه، کاتێک نزا دهکات و لێی دهپارێتهوه، ئهوسا بهڵاو ناخۆشیهکان لادهبات و دهتانکاته نیشتهجێ و جێنشین له زهویدا، ئایا ڕهوایه لهگهڵ ئهو زاتهدا خوای تر ههبێت؟! کهمێک یاداوهری وهربگرن و تێفکرن و بیربکهنهوه.
أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِى ظُلُمَٰتِ ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ ٱلرِّيَٰحَ بُشْرًۢا بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِۦٓ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ تَعَٰلَى ٱللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
ئایا کێ له تاریکستانی سهر وشکانی و دهریا ڕێنمووییتان دهکات تا ون نهبن؟! کێ بای شهماڵ (ههڵگری ههڵمی ئاو) دهنێرێت وهک مژدهیهک پێش گهیشتنی بارانی ڕهحمهت؟، ئایا ڕهوایه لهگهڵ خوادا خوای تر ههبێت، بهرزی و بڵندی و مهزنی بۆ خوای گهوره لهبهرامبهر ئهو شتانهوه که نهفامان دهیکهنه هاوهڵ و شهریک بۆ ئهو زاته.
أَمَّن يَبْدَؤُا۟ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ وَمَن يَرْزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ ۗ أَءِلَٰهٌۭ مَّعَ ٱللَّهِ ۚ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
ئایا کێ له سهرتاوه دروستکراوان بهدی دههێنێت، پاشان دوای تێکدانی سهرلهنوێ دروستی دهکاتهوه، کێ لهو ئاسمانهوه (بههۆی تیشکی خۆر و باران و ههواوه) له زهوییهوه (به هۆی خاکهوه) ڕزق و ڕۆزیتان پی دهبهخشێت؟، ئایا ڕهوایه لهگهڵ زاتی خوادا خوای تر ههبێت؟، پێیان بڵێ: ئادهی بهڵگهتان چییه بیهێننه مهیدان ئهگهر ئێوه ڕاستگۆن.
قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ٱلْغَيْبَ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
(ئهی پێغهمبهری (صلی الله علیه وسلم) پێیان) بڵێ: جگه له خوا ههرچی له ئاسمانهکان و زهویدا ههیه هیچیان ئاگادارینین له پهنهان و شاراوهکان، ههستیش ناکهن کهی زیندوو دهکرێنهوه...
بَلِ ٱدَّٰرَكَ عِلْمُهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ ۚ بَلْ هُمْ فِى شَكٍّۢ مِّنْهَا ۖ بَلْ هُم مِّنْهَا عَمُونَ
نهخێر، ئهوانه زانیاری و زانستیان دهربارهی قیامهت کۆتا و کهم و کورته، بهڵکو ئهوان له گوماندان دهربارهی، بهڵکو ههر کوێرن له ئاستیدا و دڵیان نابینایه.
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَءِذَا كُنَّا تُرَٰبًۭا وَءَابَآؤُنَآ أَئِنَّا لَمُخْرَجُونَ
ئهوانهی بێ باوهڕن بوون دهیانوت: باشه ئهگهر ئێمه بوونیه خاک لهگهڵ باوو و باپیرانماندا، ئایا ئێمه (بۆ ژیانێکی نوێ) دهدههێنرێینهوه؟!
لَقَدْ وُعِدْنَا هَٰذَا نَحْنُ وَءَابَآؤُنَا مِن قَبْلُ إِنْ هَٰذَآ إِلَّآ أَسَٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ
سوێند به خوا بهڕاستی ئێمه پێشتر لهم بهڵێنانهمان پێدراوه لهگهڵ باوو باپیرانماندا ئهمه هیچ شتێک نییه، تهنها داستان و قسهی پێشینهکانه!!
قُلْ سِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُجْرِمِينَ
پێیان بڵێ: ده بگهڕێن بهسهر زهویدا و سهرنج بدهن و بزانن چؤن بوو سهرئهنجامی تاوانبار و تاوانکاران.
وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُن فِى ضَيْقٍۢ مِّمَّا يَمْكُرُونَ
تۆش خهفهت مهخۆ بۆیان و غهمگین مهبه لهو پیلان و تهڵهکه و فێڵانهی که ئهنجامی دهدهن.
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
خوانهناسان دهڵێن: کهی ئهم بهڵێنه پێش دێت ئهگهر ئێوه ڕاست دهکهن؟
قُلْ عَسَىٰٓ أَن يَكُونَ رَدِفَ لَكُم بَعْضُ ٱلَّذِى تَسْتَعْجِلُونَ
پێیان بڵێ: دوور نیه بهشێک لهو سازایهی که ئێوه پهلهی لێ دهکهن، بهم زووانه بۆتان پێش بێت.
وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ
ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) به ڕاستی پهروهردگاری تۆ خاوهنی فهزڵ و بهخشندهییه بهسهر خهڵکیهوه، بهڵام زۆربهیان سپڵهن و سوپاسی خوا ناکهن.
وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا يُعْلِنُونَ
بێگومان پهروهردگارت چاک دهزانێت چی له سینهیاندا حهشاردهدهن و چیش ئاشکرا دهکهن.
وَمَا مِنْ غَآئِبَةٍۢ فِى ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ إِلَّا فِى كِتَٰبٍۢ مُّبِينٍ
هیچ شتێک له خوا پهنهان نیه له ئاسماندا بێت یان له زهویدا، له دۆسیهی ئاشکرادا تۆمار نهکرابێت.
إِنَّ هَٰذَا ٱلْقُرْءَانَ يَقُصُّ عَلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ أَكْثَرَ ٱلَّذِى هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
بهڕاستی ئهم قورئانه زۆربهی زۆری ئهو شتانهی که نهوهی ئیسرائیل جیاوازی و کێشهیان لهسهری ههیه باسی دهکات و لێی دهدوێت و ڕوونی دهکاتهوه.
وَإِنَّهُۥ لَهُدًۭى وَرَحْمَةٌۭ لِّلْمُؤْمِنِينَ
ههروهها بهڕاستی ئهم قورئانه هۆی هیدایهت و ڕێنموویی و ڕهحمهت و میهرهبانیه بۆ ئیمانداران.
إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِى بَيْنَهُم بِحُكْمِهِۦ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْعَلِيمُ
بهڕاستی پهروهردگارت داوهریی دهکات له زاتێکی باڵادهست و زانایه.
فَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ ۖ إِنَّكَ عَلَى ٱلْحَقِّ ٱلْمُبِينِ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم)، ئهی ئیماندار) کهواته تۆ پشت بهخوا ببهسته، بهڕاستی تۆ لهسهر حهق و ڕاستیهکی ئاشكرایت.
إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ ٱلْمَوْتَىٰ وَلَا تُسْمِعُ ٱلصُّمَّ ٱلدُّعَآءَ إِذَا وَلَّوْا۟ مُدْبِرِينَ
بێگومان تۆ ناتوانیت ئهم بانگهوازه بخهیته ناو دڵی دڵ مردوو و کهڕهواڵهکانهوه، بهتایبهت کاتێک ڕوو وهردهگێڕن و پشت ههڵدهکهن (بڕیاری داخستنی دڵ و گوێیان دهدهن).
وَمَآ أَنتَ بِهَٰدِى ٱلْعُمْىِ عَن ضَلَٰلَتِهِمْ ۖ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بِـَٔايَٰتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ
ههورهها تۆ ناتوانیت هیدایهت و ڕێنموویی کوێر و نابیناکان بکهیت و له تاریکی ڕزگاریان بکهیت (ئهوانهی دڵیان کوێرهو سهرنجی ڕاستیهکان نادهن)، تۆ تهنها دهتوانیت (ئهم ڕاستیانه) بدهیت به گوێی ئهو کهسانهدا که باوهڕیان به نایهت و فهرمانهکانی ئێمهدههێنن (له قورئان و بوونهوهردا) چونکه ئهوانه ههمیشه ملکهچی فهرمانهکانی خوای گهورهن.
۞ وَإِذَا وَقَعَ ٱلْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةًۭ مِّنَ ٱلْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ ٱلنَّاسَ كَانُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا لَا يُوقِنُونَ
کاتێک بڕیاری بهرپابوونی (قیامهت درا، یاخود نزیک بۆوه)، زیندهوهرێک له زهوی دهردههێنین بۆیان که قسهیان بۆ دهکات که: بهڕاستی زۆربهی خهڵکی باوهڕیان به ئایهت و فهرمانهکانی ئێمه نهبووه.
وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِن كُلِّ أُمَّةٍۢ فَوْجًۭا مِّمَّن يُكَذِّبُ بِـَٔايَٰتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ
ڕۆژێک دێت له ههر ئوممهتێک دهستهیهک کێش دهکهین و کۆیان دهکهینهوه، لهوانهی که ئایهتهکانی ئێمهیان بهدرۆ دهزانن، ئینجا بهرودوا ههموویان کۆدهکردێنهوه.
حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُو قَالَ أَكَذَّبْتُم بِـَٔايَٰتِى وَلَمْ تُحِيطُوا۟ بِهَا عِلْمًا أَمَّاذَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ههتا ئهو کاتهی دێنه پێشهوه بۆ لێپرسینهوه، خوا دهفهرموێت: ئایا ئهوه ئێوه بڕواتان به ئایهتهکانی من نههێنا له کاتێکدا ئێوه هێچ زانستی و زانیاریهکتان دهربارهی نهبوو؟ یاخود ئێوه خهریکی چی بوون؟ چیتان دهکرد به ئایهتهکانی ئێمه؟
وَوَقَعَ ٱلْقَوْلُ عَلَيْهِم بِمَا ظَلَمُوا۟ فَهُمْ لَا يَنطِقُونَ
سهرئهنجام بڕیارو فهرمانی خوا درچوو دژیان بههۆی ئهوستهمهی کردیان، جا قسهیان بۆ ناکرێت و ورتهیان لێنایهت.
أَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّا جَعَلْنَا ٱلَّيْلَ لِيَسْكُنُوا۟ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبْصِرًا ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ
ئایا ئهو خهڵکه نهیانبینیوه که بهڕاستی ئێمه شهومان تاریک کردووه، تا تیایدا بحهسێنهوه، ڕۆژیشمان ڕووناک کردۆتهوه، تا ههموو شت ببینن، بهڕاستی ئا لهو دیاردانهدا بهڵگه و نیشانهی زۆر ههیه بۆ کهسانێک ئیمان و باوهر بهێنن.
وَيَوْمَ يُنفَخُ فِى ٱلصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُ ۚ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَٰخِرِينَ
یادی ڕۆژێک بکه فوو دهکرێت به _صور_ دا، ههرکهس له ئاسمانهکان و ههرکهس له زهویدا ههیه، ترس و بیمێکی زۆر دایدهگرێت، جگه لهوانهی که ویستی خوا وایه ترس و بیمیان، ههمووانیش دێن بهملکهچێ و ناچاریی.
وَتَرَى ٱلْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةًۭ وَهِىَ تَمُرُّ مَرَّ ٱلسَّحَابِ ۚ صُنْعَ ٱللَّهِ ٱلَّذِىٓ أَتْقَنَ كُلَّ شَىْءٍ ۚ إِنَّهُۥ خَبِيرٌۢ بِمَا تَفْعَلُونَ
تۆ کێوهکان دهبینیت وا دهزانیت که وهستاون و بێ جووڵهن، له کاتێكدا که ئهوانیش وهکو ههور له جووڵهدان (چونکه زهوی بهخێرایی ههزار کێلۆمهتر له سهعارتێكدا به دهوری خۆیدا دهسوڕێتهوه، ههروهها لهسهرهتای بهرپابوونی قیامهتدا کێوهکان وهکو خوری شی کراوه دهبرێن به ئاسماندا و چاڵ و چۆڵی زهویان پێ پڕدهکرێتهوه)، ئهمهیه دهستکردی ئهوخوایهی که ههموو شتێکی بهوپهری ڕێکوپێکی دروستکردووه، بهڕاستی ئهوزاته زۆر ئاگایه بهو کاروکردهوانهی که ئهنجامی دهدهن.
مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍۢ يَوْمَئِذٍ ءَامِنُونَ
کهسێک به کارو کردهوهی چاکهوه بێت، ئهوه پاداشتی چاکتر لهوهی خۆی پێشکهش دهکرێت و ئهوانه لهو ڕۆژهدا له ترس و بیم پارێزراون و ئاسووده و ئارامن.
وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِى ٱلنَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ئهوهش به تاوان و گوناهو خراپهوه دێت، به ڕوودا و سهرهو خوار دهخرێته ناو ئاگری دۆزهخهوه و (پێیان دهوترێت): ئایا پاداشتان دهدرێتهوه جگه لهوهی دهتانکرد؟!
إِنَّمَآ أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هَٰذِهِ ٱلْبَلْدَةِ ٱلَّذِى حَرَّمَهَا وَلَهُۥ كُلُّ شَىْءٍۢ ۖ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ ٱلْمُسْلِمِينَ
(ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) پێیان بڵێ): بهڕاستی من تهنها فهرمانی ئهوهم پێدراوه خوای ئهم شارهو ئهم شوینه بپهرستم که حورمهتی بۆ داناوهو ههموو شت ئهو خاوهنیهتی، فهرمانیشم پێدراوه له فهرمانبهردارو موسڵمانهکان بم.
وَأَنْ أَتْلُوَا۟ ٱلْقُرْءَانَ ۖ فَمَنِ ٱهْتَدَىٰ فَإِنَّمَا يَهْتَدِى لِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَن ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُنذِرِينَ
(فهرمانیشـم) پێدراوه که): قورئان دهور بکهمهوه و بهردهوام بیخوێنمهوه، جا ئهوهی ڕێبازی هیدایهت وهربگرێت، ئهوه بهڕاستی قازانجی وهرگرتنی ڕێنمووماییهکهی ههر بۆ خۆیهتی (له دنیاو قیامهتدا سوودی لێوهردهگرێت)، ئهوهش که گومڕا دهبێت، تۆ پێی بڵێ: (من زۆرم له سهرتان نیه) بێگومان من تهنها یهکێکم له بێدار کهرهوهکان.
وَقُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ ءَايَٰتِهِۦ فَتَعْرِفُونَهَا ۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
بڵێ (الحمد لله) سوپاس و ستایش بۆ خوا، له ئایندهیهکی نزیکدا ههموو بهڵگه و نیشانهکانی خۆیتان نیشان دهدات و دهیانناسنهوه (که ههمووی دهستکار و بهدیهێنراوی خوایه)، بێگومان پهروهردگاری تۆ غافڵ و بێ ئاگا نیه لهو کارو کردهوانهی که ئهنجامی دهدهن.
Surah 28: Al-Qasas — القصص
طسٓمٓ
سهرنجی سهرهتای سوورهتی (البقره) بده.
تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُبِينِ
ئهوه چهند ئایهتێكه له ئایهتهكانی ئهم قورئانه ڕوون و ئاشكرایه.
نَتْلُوا۟ عَلَيْكَ مِن نَّبَإِ مُوسَىٰ وَفِرْعَوْنَ بِٱلْحَقِّ لِقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ
ئێمه ههندێك له ههواڵ و بهسهرهاتی گرنگی ڕاست و نهگۆڕی موسا و فیرعهون دهخوێنینهوه بهسهرتدا، بۆ ئهوهی سوود بگهیهنین به گهلێك كه بڕوا دههێنن (تا ببێته پهندو ئامۆژگاری).
إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِى ٱلْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًۭا يَسْتَضْعِفُ طَآئِفَةًۭ مِّنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَآءَهُمْ وَيَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلْمُفْسِدِينَ
بێگومان فیرعهون زاڵ و دڕنده بوو له وڵتهكهیدا، خهڵكهكهی پارچه پارچه كرد (جیاوازی خسته نێوانیانهوه)، دهستهیهكیانی دهچهوساندهوه و لوازی دهكردن، منداڵه نێرینهكانی سهردهبڕین، كچان و ئافرهتانی (بهزهلیلی دههێشتهوه)، بهڕاستی ئهو ستهمكاره یهكێك بوو لهوانهی تۆوی خراپی دهچاند.
وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى ٱلَّذِينَ ٱسْتُضْعِفُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةًۭ وَنَجْعَلَهُمُ ٱلْوَٰرِثِينَ
ئێمهش دهمانهوێت دهروو بكهینهوه له چهوساوهكان و منهتی خێر بكهین بهسهر لوازكراوهكاندا له وڵتداو دهمانهوێت بیانكهینه پێشهواو بیانكهینه میراتگری سامان و دهساڵتی ستهمكاران.
وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ وَنُرِىَ فِرْعَوْنَ وَهَٰمَٰنَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَحْذَرُونَ
ههروهها دهمانهوێت پایهداریان بكهین و دهسهڵتیان بچهسپێنین له وڵتداو، ئهوه پێش بهێنین بۆ فیرعهون و هامان و سهربازانیان كهلێی دهترسان (ئهم بهڵێنه خواییه بهویستی پهروهردگاری باڵدهست دووباره دهبێتهوه بۆ ئیمانداران له بارودۆخی تایبهتی و گونجاودا).
وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰٓ أُمِّ مُوسَىٰٓ أَنْ أَرْضِعِيهِ ۖ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِى ٱلْيَمِّ وَلَا تَخَافِى وَلَا تَحْزَنِىٓ ۖ إِنَّا رَآدُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ
ئێمه دایكی موسامان ئاگاداركرد، كه شیری بداتێ و (پێمان وت) جا كاتێك مهترسیت پایدا كرد لهوهی كه پێی بزانرێت فڕێی بدهره ڕووباری (نیلهوه) نه بترسه (لهوهی تووشی بهڵ ببێت) نه خهفهتیشی بۆ بخۆ، چونكه ئێمه بهڕاستی دهیگێڕینهوه بۆ ڵت و لهئایندهشدا دهیكهین بهیهكێك له پێغهمبهره پهیامدارهكان.
فَٱلْتَقَطَهُۥٓ ءَالُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّۭا وَحَزَنًا ۗ إِنَّ فِرْعَوْنَ وَهَٰمَٰنَ وَجُنُودَهُمَا كَانُوا۟ خَٰطِـِٔينَ
ئهوسا ئیتر دارو دهستهی فیرعهون ههڵیان گرتهوه، تا سهرهنجام ببهێته دوژمن و خهفهت بۆیان، بهڕاستی فیرعهون و هامان و سهربازهكانیان گوناهكارو تاوانبار و ههڵه بوون.
وَقَالَتِ ٱمْرَأَتُ فِرْعَوْنَ قُرَّتُ عَيْنٍۢ لِّى وَلَكَ ۖ لَا تَقْتُلُوهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوْ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدًۭا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
(كاتێك فیرعهون موسای ساوای بینی فهرمانی كوشتنی دهركرد) خێزانهكهی نهیهێشت و وتی: هیوادارم ببێته مایهی خۆشحاڵی و چاوروونی بۆ منیش و بۆ تۆش، مهیكوژن، بهڵكو لهئایندهدا سوودمان پێ بگهیهنێت، یان دهیكهینه كوڕی خۆمان، له كاتێكدا ئهوان ههر پێی نازانن و ههستی پێ ناكهن.
وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَىٰ فَٰرِغًا ۖ إِن كَادَتْ لَتُبْدِى بِهِۦ لَوْلَآ أَن رَّبَطْنَا عَلَىٰ قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ
ئهوسا دایكی موسا ههستی بهبێتاقهتی و به بۆشاییهكی زۆر دهكرد له دڵ و دهرونی خۆیدا، بهڕاستی خهریك بوو ڕازهكه ئاشكرا بكات، ئهگهر ئێمه دڵیمان دامهزراو نهكردایه تا لهو كهسانه بێت كه بڕوایان به بهڵێنی خوا ههیه.
وَقَالَتْ لِأُخْتِهِۦ قُصِّيهِ ۖ فَبَصُرَتْ بِهِۦ عَن جُنُبٍۢ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
پاشان بهخوشكهكهی موسای وت: بڕۆ به شوێنیدا، (دوای تاوێك) له كهنارێكهوه (موسای بهباوهشی ئافرهتێكهوه) بینی، ئهوان ههستیان بهوه نهكرد (كه خوشكهكهی چاودێری دهكات).
۞ وَحَرَّمْنَا عَلَيْهِ ٱلْمَرَاضِعَ مِن قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰٓ أَهْلِ بَيْتٍۢ يَكْفُلُونَهُۥ لَكُمْ وَهُمْ لَهُۥ نَٰصِحُونَ
ئێمه پێشتر ههرچی ئافرهتی شیردهره لهومان حهرام كرد، خوشكهكهی (بهمهی زانی حهكیمانه له كۆشك نزیك بۆوه) وتی: ئایا ناونیشانی ماڵێكتان پێ بڵێم كه ئهو مناڵهتان بۆ بهخێو بكهن، دڵسۆزو میهرهبانیش بن بۆی.
فَرَدَدْنَٰهُ إِلَىٰٓ أُمِّهِۦ كَىْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَلِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ ٱللَّهِ حَقٌّۭ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
بهو شێوهیه گێرامانهوه بۆ لای دایكی تا دڵنیاو دڵ ئارام بێت و چاوی بهدیتنی ئاسوده ببێت ئیتر خهفهت نهخوات و لای ڕوون بێت كه بهڵینی خوا حهق و ڕاسته، بهڵام زۆربهی (ئهو خهڵكه) نازانن و ههستی په ناكهن.
وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥ وَٱسْتَوَىٰٓ ءَاتَيْنَٰهُ حُكْمًۭا وَعِلْمًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ
(دوای چهند ساڵ) كاتێك تهمهنی گهیشته ئهوپهری هێزو توانایی، ئێمهش حیكمهت و دانایی و زانیاریمان پێبهخشی، ههر بهو شێوهیه پاداشتی چاكهكاران دهدهینهوه.
وَدَخَلَ ٱلْمَدِينَةَ عَلَىٰ حِينِ غَفْلَةٍۢ مِّنْ أَهْلِهَا فَوَجَدَ فِيهَا رَجُلَيْنِ يَقْتَتِلَانِ هَٰذَا مِن شِيعَتِهِۦ وَهَٰذَا مِنْ عَدُوِّهِۦ ۖ فَٱسْتَغَٰثَهُ ٱلَّذِى مِن شِيعَتِهِۦ عَلَى ٱلَّذِى مِنْ عَدُوِّهِۦ فَوَكَزَهُۥ مُوسَىٰ فَقَضَىٰ عَلَيْهِ ۖ قَالَ هَٰذَا مِنْ عَمَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ ۖ إِنَّهُۥ عَدُوٌّۭ مُّضِلٌّۭ مُّبِينٌۭ
(موسا) لهكاتی غهفڵهتی خهڵكی شاردا خۆی كرد به شهقام و بازاردا، بینی دوو پیاو شهڕ دهكهن، ئهمهیان له تایفهی خۆیهتی و ئهمهشیان له دهستهی دوژمنهكهیهتی (سهربازی فیرعهونه)، ئهوهی خزمی خۆی بوو موسای بینی هاواری لێكرد كه فریای بكهوێت و زاڵی بكات به سهر دوژمنهكهیدا، موساش بهپهله چوو بهدهمیهوه بۆكزهكی ماڵی به كابرای (قبطی دا)و كوشتی، موسا پهشیمان بۆوه لهبهر خۆیهوه وتی: ئهم كاره شهیتان پێی كردم (من نهمدهویست بیكوژم) به ڕاستی شهیتان دوژمنێكی گومڕاو ئاشكرایه.
قَالَ رَبِّ إِنِّى ظَلَمْتُ نَفْسِى فَٱغْفِرْ لِى فَغَفَرَ لَهُۥٓ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ
(ئینجا دهستهكانی بهرز كردهوه و) وتی: پهروهردگاره من بهڕاستی ستهمم له خۆم كرد كاتێك له دهستم دهرچوو ئهو كابرایهم كوشت، لێم ببووره و بمبهخشه، جا خوای میهرهبانیش لێی خۆشبوو، بێگومان ئهو زاتێكی لێخۆشبوو میهرهبانه.
قَالَ رَبِّ بِمَآ أَنْعَمْتَ عَلَىَّ فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيرًۭا لِّلْمُجْرِمِينَ
(موسا ههستی كرد پهروهردگاری نزای گیرا كردوه بۆیه) وتی: پهروهردگارا مادهم ئاوا نازو نیعمهتی لێخۆش بوونت به سهردا ڕژاندم، من ئیتر ههرگیز نابمه پشتیوان بۆ تاوانكاران.
فَأَصْبَحَ فِى ٱلْمَدِينَةِ خَآئِفًۭا يَتَرَقَّبُ فَإِذَا ٱلَّذِى ٱسْتَنصَرَهُۥ بِٱلْأَمْسِ يَسْتَصْرِخُهُۥ ۚ قَالَ لَهُۥ مُوسَىٰٓ إِنَّكَ لَغَوِىٌّۭ مُّبِينٌۭ
بههۆی ئهوهو ترس و بیم دایگرت و بهشاردا دهسوڕایهوه و چاودێری دهكرد، كوتوپر كابرای كه دوێنێ فریای كهوت، هاواری لێكرد فریام بكهوه! موسا چوو به هاواریهوهو پێی وت: بهڕاستی تۆ كابرایهكی شهرهنگێز و گێچهڵ گێڕی ئاشكرایت.
فَلَمَّآ أَنْ أَرَادَ أَن يَبْطِشَ بِٱلَّذِى هُوَ عَدُوٌّۭ لَّهُمَا قَالَ يَٰمُوسَىٰٓ أَتُرِيدُ أَن تَقْتُلَنِى كَمَا قَتَلْتَ نَفْسًۢا بِٱلْأَمْسِ ۖ إِن تُرِيدُ إِلَّآ أَن تَكُونَ جَبَّارًۭا فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا تُرِيدُ أَن تَكُونَ مِنَ ٱلْمُصْلِحِينَ
كاتێك موسا ویستی هێرش بكاته سهر ئهوهی كه دوژمی ههردووكیانه (واته قبطیهكه، كابرا) وتی: ئهی موسا دهتهوێت منیش بكوژیت وهك ئهو كهسهی دوێنێ كوشتت، دیاره تۆ ههر دهتهوێت ببیته زۆردار له زهویدا ناتهوێت بچیته ڕێزی ئهو كهسانهوه كه چاكهكارن.
وَجَآءَ رَجُلٌۭ مِّنْ أَقْصَا ٱلْمَدِينَةِ يَسْعَىٰ قَالَ يَٰمُوسَىٰٓ إِنَّ ٱلْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَٱخْرُجْ إِنِّى لَكَ مِنَ ٱلنَّٰصِحِينَ
(دوای ماوهیهك) لهوپهڕی شارهوه پیاوێكی (ئیماندار كه له خزمانی فیرعهون بوو) به پهله هات و وتی: ئهی موسا (فریای خۆت بكهوه) بهڕاستی دارو دهستهی فیرعهون دانیشتوون و نهخشه دهكێشن تا بتكوژن، تا زووه دهرچۆ و ئێره بهجێ بهێڵه، بێگومان من له دڵسۆزانم بۆ تۆ.
فَخَرَجَ مِنْهَا خَآئِفًۭا يَتَرَقَّبُ ۖ قَالَ رَبِّ نَجِّنِى مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ
موسا له شار دهرچوو بهترس و بیمهوه، ههر سهیری ئهملاو ئهولای خۆی دهكرد، لهبهر خۆیهوه دهیوت: پهروهردگارا له دهست قهومی ستهمكار ڕزگارم بكه.
وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَآءَ مَدْيَنَ قَالَ عَسَىٰ رَبِّىٓ أَن يَهْدِيَنِى سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ
كاتێك ڕووی كرده شاری مهدیهن (دووباره ڕووی كرده پهروهردگاری و) وتی: ئومێدهوارم كه پهروهردگارم ڕێنموویم بكات بۆ شوێن و جێگهیهكی ڕاست و دروست (دوور له كێشه و ناخۆشی).
وَلَمَّا وَرَدَ مَآءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةًۭ مِّنَ ٱلنَّاسِ يَسْقُونَ وَوَجَدَ مِن دُونِهِمُ ٱمْرَأَتَيْنِ تَذُودَانِ ۖ قَالَ مَا خَطْبُكُمَا ۖ قَالَتَا لَا نَسْقِى حَتَّىٰ يُصْدِرَ ٱلرِّعَآءُ ۖ وَأَبُونَا شَيْخٌۭ كَبِيرٌۭ
كاتێك گهیشته ئاوهكهی مهدیهن خهڵكێكی بینی ماڵاتهكانیان ئاودهدا، لهولاشهوه دوو ئافرهتی بینی كه بهخۆیان و مهڕهكانیانهوه دووره پهرێز وهستا بوون، بۆیهلێیان چووه پێشهوه و پرسی و وتی: ئهوه ئێوه بۆچی لێره وهستاون؟ كێشهتان چیه وادوورهپهرێزن؟ ئافرهتهكان وتیان: ئێمه ناتوانین ماڵاتهكهمان ئاوبدهین، ههتا شوانهكان نهرۆن و چۆڵی نهكهن، باوكیشمان پیرهمێردێكی بهساڵا چووه.
فَسَقَىٰ لَهُمَا ثُمَّ تَوَلَّىٰٓ إِلَى ٱلظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ إِنِّى لِمَآ أَنزَلْتَ إِلَىَّ مِنْ خَيْرٍۢ فَقِيرٌۭ
موسا مهردانه، شوانهكانی بڕدا و ماڵاتهكهیانی ئاودا و بهڕێی كردن، دوایی پشتی تێكردن و چووه ژێر سێبهرهكه و نزای كردو وتی: پهروهردگارا بهڕاستی تۆ خێرو بێری زۆرت بهسهردا ڕژاندووم، بهڵام هێشتا ههژارم و ئاتاجی بهخششی زیاترم.
فَجَآءَتْهُ إِحْدَىٰهُمَا تَمْشِى عَلَى ٱسْتِحْيَآءٍۢ قَالَتْ إِنَّ أَبِى يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا ۚ فَلَمَّا جَآءَهُۥ وَقَصَّ عَلَيْهِ ٱلْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ ۖ نَجَوْتَ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ
دوای تاوێك یهكێك له كچهكان هات بۆ لای موسا زۆر بهشهرم و حهیاوه دهرۆیشت به ڕێگهدا، كه گهیشته لای پێی وت: باوكم بانگت دهكات و حهز دهكات پاداشتی ئهو چاكهو ئاودانی ماڵاته كه بۆ ئێمهت ئهنجامدا، بداتهوه...، كاتێك موسا گهیشته لای باوكیان، دوای حهوانهوه ههموو بهسهرهاتهكهی خۆی بۆ گێرایهوه باوكی كچهكان وتی: مهترسه، تۆ ئیتر ڕزگارت بوو له دهست قهومی ستهمكار.
قَالَتْ إِحْدَىٰهُمَا يَٰٓأَبَتِ ٱسْتَـْٔجِرْهُ ۖ إِنَّ خَيْرَ مَنِ ٱسْتَـْٔجَرْتَ ٱلْقَوِىُّ ٱلْأَمِينُ
یهكێك له كچهكان وتی: بابه بۆ به كرێی ناگریت، چونكه بهڕاستی چاكترین كهسێك كه تۆ بیگریت به كرێ، ئهم پیاوه بههێزو ئهمین و دهسپاك و دهروون پاكهیه.
قَالَ إِنِّىٓ أُرِيدُ أَنْ أُنكِحَكَ إِحْدَى ٱبْنَتَىَّ هَٰتَيْنِ عَلَىٰٓ أَن تَأْجُرَنِى ثَمَٰنِىَ حِجَجٍۢ ۖ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًۭا فَمِنْ عِندِكَ ۖ وَمَآ أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ ۚ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
باوكیان پێشنیارهكهی پێ باش بوو بۆیه وتی: من پێم چاكه بتكهم به كوڕی خۆم، به زاوای خۆم، یهكێك لهم دوو كچهت لێ ماره بكهم بهمهرجی ئهوهی ههشت ساڵ لای من كار بكهیت، خۆ ئهگهر ده ساڵیشت برده سهر ئهوهچاكهی خۆته، منیش نامهوێت بێزارت بكهم و زۆرت بۆ بهێنم، دهمبینیت ئهگهر خوا بیهوێت له چاكان دهبم؟
قَالَ ذَٰلِكَ بَيْنِى وَبَيْنَكَ ۖ أَيَّمَا ٱلْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلَا عُدْوَٰنَ عَلَىَّ ۖ وَٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌۭ
موسا پێشنیارهكهی لا پهسهند بوو بۆیه وتی: ئهم پهیمانه له نێوان من و تۆدایه، من پێی ڕازیم، بهڵام ههركام لهو ماوانهم بۆ تهواوكرا با ستهمم لێ نهكرێت و ئازادبم، خوای گهورهش شایهت و ئاگایه بهوهی كه دهیڵێین و بڕیاری لهسهر دهدهین.
۞ فَلَمَّا قَضَىٰ مُوسَى ٱلْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِۦٓ ءَانَسَ مِن جَانِبِ ٱلطُّورِ نَارًۭا قَالَ لِأَهْلِهِ ٱمْكُثُوٓا۟ إِنِّىٓ ءَانَسْتُ نَارًۭا لَّعَلِّىٓ ءَاتِيكُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍۢ مِّنَ ٱلنَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ
جا كاتێك موسا ماوهی دیاریكراوی بهسهر برد و (بڕیاری گهڕانهوهیدا، له شهوێكی ساردا) لهلایهكی كێوی طوردا ئاگرێكی بهدی كرد، بهخێزانهكهی وت: ئێوه لێره بن، من بهڕاستی تروسكایی ئاگرێك دهبینم بهڵكو بچم ههواڵێكتان بۆ بهێنمهوه، یان چڵۆسكێك ئاگرتان بۆ بهێنم تا خۆتانی پێ گهرم بكهنهوه.
فَلَمَّآ أَتَىٰهَا نُودِىَ مِن شَٰطِئِ ٱلْوَادِ ٱلْأَيْمَنِ فِى ٱلْبُقْعَةِ ٱلْمُبَٰرَكَةِ مِنَ ٱلشَّجَرَةِ أَن يَٰمُوسَىٰٓ إِنِّىٓ أَنَا ٱللَّهُ رَبُّ ٱلْعَٰلَمِينَ
كاتێك كه موسا له ئاگرهكه نزیك بۆوه له كهناری لای ڕاستی دۆڵهكهوه له شوێنێكی پیرۆزهوه له پاڵ درهختهكهوه بانگی لێكرا ئهی موسا: (ئهوهی گفتوگۆت لهگهڵدا دهكات) ئهوه بهڕاستی منم (الله) كه پهروهردگاری ههموو جیهانیانم.
وَأَنْ أَلْقِ عَصَاكَ ۖ فَلَمَّا رَءَاهَا تَهْتَزُّ كَأَنَّهَا جَآنٌّۭ وَلَّىٰ مُدْبِرًۭا وَلَمْ يُعَقِّبْ ۚ يَٰمُوسَىٰٓ أَقْبِلْ وَلَا تَخَفْ ۖ إِنَّكَ مِنَ ٱلْءَامِنِينَ
ئینجا فهرمووی: عهساكهشت فڕێ بده، (كاتێك فرێیدا موسا) بینی زۆر به خێرایی دهجوڵێتهوه وهكو تووله مار، ههڵهات و ئاوڕی نهدایهوه، خوا فهرمووی ئهی موسا وهره و مهترسه بهڕاستی تۆ لهو كهسانهیت كه ئهمین دهبیت و له ترس بهدووریت.
ٱسْلُكْ يَدَكَ فِى جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَآءَ مِنْ غَيْرِ سُوٓءٍۢ وَٱضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ ٱلرَّهْبِ ۖ فَذَٰنِكَ بُرْهَٰنَانِ مِن رَّبِّكَ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَإِي۟هِۦٓ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا۟ قَوْمًۭا فَٰسِقِينَ
ئینجا دهستت بخهره بن باخهڵتهوه، بهشێوهیهكی سپی (وهكو بلوور، دهستت خۆی دهنوێنێت)بێگهرد و بێ پهڵه و بێ عهیب، ههروهها بازووهكانت بهێنهرهوهیهك و لهسهر سینه و دڵتی دابنێ، ترس و بیمت نامێنێت، ئهم دوو (معجزه) یه دوو باڵگهن لهلایهن پهروهردگارتهوهبۆ سهر فیرعهون و دارو دهستهی، بهڕاستی ئهوانه قهومێكی یاخی و نالهبارو تاوانبار بوون.
قَالَ رَبِّ إِنِّى قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْسًۭا فَأَخَافُ أَن يَقْتُلُونِ
موسا وتی: پهروهردگارا خۆت دهزانیت كه بێگومان من كهسێكم لێ كوشتوون، دهترسم بمكوژنهوه.
وَأَخِى هَٰرُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّى لِسَانًۭا فَأَرْسِلْهُ مَعِىَ رِدْءًۭا يُصَدِّقُنِىٓ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ
هاروونی براشم زمان پاراوتره له من، ئهویش لهگهڵ من ڕهوانه بكه، بۆ ئهوهی پشتیوانیم لێ بكات و پشتگیرم بێت و بهڕاستدانهرم بێت، چونكه من بهڕاستی دهترسم بروام پێنهكهن.
قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَٰنًۭا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا ۚ بِـَٔايَٰتِنَآ أَنتُمَا وَمَنِ ٱتَّبَعَكُمَا ٱلْغَٰلِبُونَ
خوا فهرمووی: ئێمه پشت و بازووی تۆ بههێز دهكهین بههۆی براكهتهوه و دهسهڵاتێكتان پێ دهبهخشین كه نهتوانن بێنه سهرتان، جا بههۆی موعجیزهكانمانهوه ههردووكتان و ههموو شوێنكهوتوانتان سهركهوتوو و زاڵن.
فَلَمَّا جَآءَهُم مُّوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَا بَيِّنَٰتٍۢ قَالُوا۟ مَا هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّفْتَرًۭى وَمَا سَمِعْنَا بِهَٰذَا فِىٓ ءَابَآئِنَا ٱلْأَوَّلِينَ
كاتێك موسا به موعجیزه ئاشكراكانمانهوه ڕووبهروویان بۆوه، وتیان: ئهمه ههر جادوویهكی دهست ههڵبهسته و شتێكی تر نی یه، ئێمه له باوو باپیرانی دێرینمانهوه ههواڵی یهكتاناسی و پێغهمبهران و قیامهت و لهو بابهتانهمان نهبیستووه.
وَقَالَ مُوسَىٰ رَبِّىٓ أَعْلَمُ بِمَن جَآءَ بِٱلْهُدَىٰ مِنْ عِندِهِۦ وَمَن تَكُونُ لَهُۥ عَٰقِبَةُ ٱلدَّارِ ۖ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّٰلِمُونَ
موسا وتی: پهروهردگارم خۆی چاك دهزانێت كه كێ لهلایهن ئهوهوه بهرنامهی هیدایهتی هێناوه، سهرهنجامیش بهههشت بۆ كێ دهبێت، بهڕاستی ستهمكاران سهرفراز نابن.
وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرِى فَأَوْقِدْ لِى يَٰهَٰمَٰنُ عَلَى ٱلطِّينِ فَٱجْعَل لِّى صَرْحًۭا لَّعَلِّىٓ أَطَّلِعُ إِلَىٰٓ إِلَٰهِ مُوسَىٰ وَإِنِّى لَأَظُنُّهُۥ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ
فیرعهون سهركهشانه وتی: ئهی خهڵكینه من كهسی تر شك نابهن كه شایستهبێت بهوهی خواتان بێت جگه له خۆم، ئهی هامان تۆ له گڵ خشتی سوورهوه كراوم بۆ دروست بكه و قهڵایهكی بهرزو پتهوم بۆ بینا بكه باڵكو پیایدا سهربكهوم تا خوای موسا ببینم ههرچهنده من بهڕاستی بڕوام وایه له ڕیز درۆزنهكاندایه...!!
وَٱسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُمْ إِلَيْنَا لَا يُرْجَعُونَ
فیرعهون و سهربازان و دهست و پێوهندی به ناحهق لهسهر زهوی (مصر) دا فیزیان كرد و خۆیان به گهوره زانی و گومانیان وابوو كه بۆ لای ئێمه ناهێنرێنهوه.
فَأَخَذْنَٰهُ وَجُنُودَهُۥ فَنَبَذْنَٰهُمْ فِى ٱلْيَمِّ ۖ فَٱنظُرْ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلظَّٰلِمِينَ
سهرهنجام ئێمه خۆی و سهربازان و دهست و پێوهندیمان پێچایهوه و فرێمان دانه ناو دهریاكهوه، سهرنج بده و تهماشا بكه و بزانه: چۆن بوو سهرئهنجامی ستهمكاران.
وَجَعَلْنَٰهُمْ أَئِمَّةًۭ يَدْعُونَ إِلَى ٱلنَّارِ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ لَا يُنصَرُونَ
ئێمه ئهوانمان كرد بهچهند پێشهوایهك كه بانگی خهڵكی دهكهن بۆ ناو ئاگر، له ڕۆژی قیامهتیشدا سهركهوتوو نابن.
وَأَتْبَعْنَٰهُمْ فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا لَعْنَةًۭ ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ هُم مِّنَ ٱلْمَقْبُوحِينَ
ههر لهم دنیادا نهفرینمان خسته شوێنیان، له ڕۆژی قیامهتیشدا ئهوانه زۆر ئێسك تاڵ و ڕووخسار ناشیرینن.
وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَٰبَ مِنۢ بَعْدِ مَآ أَهْلَكْنَا ٱلْقُرُونَ ٱلْأُولَىٰ بَصَآئِرَ لِلنَّاسِ وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لَّعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
سوێند به خوا ئێمه تهوراتمان بهخشی به موسا، دوای ئهوهی كه قهومه پێشووهكانمان له ناوبرد، (چونكه یاخی بوون) تا ببێته هۆی بهرچاو ڕوونی و هیدایهت و ڕێنموویی و ڕهحمهت و میهرهبانی بۆ خهڵكی، بۆ ئهوهی یاداوهری وهربگرن و تێفكرن.
وَمَا كُنتَ بِجَانِبِ ٱلْغَرْبِىِّ إِذْ قَضَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَى ٱلْأَمْرَ وَمَا كُنتَ مِنَ ٱلشَّٰهِدِينَ
ئهی پێغهمبهر (ص) تۆ له بهشی ڕۆژئاوای كێوی طوردا نهبوویت كاتێك پهیامی خۆمان ڕاگهیاند به موساو فهرمانمان پێدا، یهكێكیش نهبوویت له ئامادهبووانی ئهو ڕووداوه.
وَلَٰكِنَّآ أَنشَأْنَا قُرُونًۭا فَتَطَاوَلَ عَلَيْهِمُ ٱلْعُمُرُ ۚ وَمَا كُنتَ ثَاوِيًۭا فِىٓ أَهْلِ مَدْيَنَ تَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِنَا وَلَٰكِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ
بهڵام ئێمه چهندهها نهوهمان هێنایه كایهوه و تهمهنێكی زۆر تێپهڕی بهسهریاندا، ههروهها وهنهبێت تۆ له ناو دانیشتووانی شاری مهدیهندا نیشتهجێ بوو بیت و ئایهتهكانی ئێمه بهسهریاندا بخوێنیتهوه، بهڵكو ههر ئێمهین كه پێغهمبهران ڕهوانه دهكهین، (بۆ پهندو ئامۆژگاری بۆ تۆی باس دهكهین)
وَمَا كُنتَ بِجَانِبِ ٱلطُّورِ إِذْ نَادَيْنَا وَلَٰكِن رَّحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ لِتُنذِرَ قَوْمًۭا مَّآ أَتَىٰهُم مِّن نَّذِيرٍۢ مِّن قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
ههروهها له لای كێوی طوریشهوه نهبوویت كاتێك بانگمان له موسا كرد، باڵكو ئهوه ڕهحمهتی تایبهتی بوو لهلایهن پهروهردگارتهوه كه تۆمان كرد به پێغهمبهر، تا قهومێك بێدار بكهیتهوه كه پێش تۆ بێداركهرهوهیهكیان بۆ ڕهوانه نهكراوه بۆ ئهوهی یاداوهری وهربگرن و تێ بفكرن و لهو بهسهرهاتانه سوود وهربگرن.
وَلَوْلَآ أَن تُصِيبَهُم مُّصِيبَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا۟ رَبَّنَا لَوْلَآ أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًۭا فَنَتَّبِعَ ءَايَٰتِكَ وَنَكُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ
خۆ ئهگهر ئهو خاڵكه تووشی بهڵایهك ببونایه (پێش ڕهوانهكردنی تۆ ئهی محمد (ص)) بههۆی گوناهو تاوان و دهست پێشغهری خراپیانهوه، ئهوه دهیانوت: پهروهردگارا: نهدهبوو پێغهمبهرێكمان بۆ ڕهوانه بكهیت تا شوێنی بهرنامه و ئایهتهكانی تۆ بكهوتینایهو له ڕیزی ئیمانداراندا بووینایه؟!
فَلَمَّا جَآءَهُمُ ٱلْحَقُّ مِنْ عِندِنَا قَالُوا۟ لَوْلَآ أُوتِىَ مِثْلَ مَآ أُوتِىَ مُوسَىٰٓ ۚ أَوَلَمْ يَكْفُرُوا۟ بِمَآ أُوتِىَ مُوسَىٰ مِن قَبْلُ ۖ قَالُوا۟ سِحْرَانِ تَظَٰهَرَا وَقَالُوٓا۟ إِنَّا بِكُلٍّۢ كَٰفِرُونَ
كهچی كاتێك حهق و ڕاستیان بۆ هات لهلایهن ئێمهوه، وتیان: نهده با موعجیزهیهكی پێ بدرایه ههروهكو ئهوهی كه درابوو به موسا، مهگهر ئهو جوولهكانه كاتی خۆی بێ باوهڕ نهبوون بهوهی به موسا بهخشرابوو؟ وتیان: ئهمانه دوو جادوون پهیدا بوون كه پشتگیریی یهكتر دهكهن و دهیان وت: بهڕاستی ئێمه باوهرمان به هێچ كامیان نیه.
قُلْ فَأْتُوا۟ بِكِتَٰبٍۢ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ هُوَ أَهْدَىٰ مِنْهُمَآ أَتَّبِعْهُ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
(ئهی پێغهمبهر (ص) پێیان بڵێ: دهباشه ئێوه كتێبێكی تر بهێنن لهلایهن خواوه كه باشترو چاكتر بێت لهو دووانه (واته قورئان و تهورات)، ئهوه منیش شوێنی دهكهوم، ئهگهر ئێوه ڕاستگۆن.
فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَكَ فَٱعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَآءَهُمْ ۚ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ ٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ بِغَيْرِ هُدًۭى مِّنَ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ
خۆ ئهگهر بهدهم بانگهوازی تۆوه نههاتن (واته نهیانتوانی كتێبی تر بهێنن)، ئهوه چاك بزانه كه ئهوانه ههر شوێنی ئارهزووی خۆیان دهكهون، كێیش ههیه لهوه گومراتره كه شوێن ئارهزووهكانی خۆی كهوتبێت، دوور له هیدایهت و ڕێنمویی خوا، بێگومان خوا هیدایهتی قهومی ستهمكار نادات.
۞ وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ ٱلْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
سوێند به خوا بهڕاستی ئێمه پهیامی خۆمانمان بهش بهش پێگهیاندوون بۆ ئهوهی پهند و یاداوهری وهربگرن.
ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ مِن قَبْلِهِۦ هُم بِهِۦ يُؤْمِنُونَ
ئهوانهی پێشتر كتێبی ئاسمانیمان پێ بهخشیوون، ئهوان بهو قورئانه باوهڕ دههێنن.
وَإِذَا يُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِهِۦٓ إِنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّنَآ إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلِهِۦ مُسْلِمِينَ
كاتێكیش قورئان دهخوێنرێتهوه بهسهریاندا دهڵێن: ئێمه باوهڕمان پێ هێناوه چونكه بهڕاستی ئهمه حهقیقهت و ڕاستهقینهیه لهلایهن پهروهردگارمانهوه پێمان ڕاگهیهنراوه بێگومان ئێمه پێشتر ههرموسڵمان و فهرمانبهردار بووین.
أُو۟لَٰٓئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا۟ وَيَدْرَءُونَ بِٱلْحَسَنَةِ ٱلسَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ
ئهوانه دووجار پاداشتیان پێدهدرێت به هۆی خۆگری و ئارام گریانهوه، به چاكهش بهرههڵستی خراپه دهكهن، ئهوانه ههروهها لهو ڕزق و ڕۆزیهی كه پێمانداون دهبهخشن.
وَإِذَا سَمِعُوا۟ ٱللَّغْوَ أَعْرَضُوا۟ عَنْهُ وَقَالُوا۟ لَنَآ أَعْمَٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَٰلُكُمْ سَلَٰمٌ عَلَيْكُمْ لَا نَبْتَغِى ٱلْجَٰهِلِينَ
ئهوانه كاتێك قسه و گوفتاری ناپهسهند و نابهجێ دهبیستن پشتی تێ دهكهن و دهڵێن به نهفامان: كارو كردهوهی خۆمان بۆ خۆمان، كارو كردهوهی ئێوهش بۆ خۆتان، سڵاوتان لێ بێت ئێمه شهڕ خواز نین و نامانهوێت هاوڕێیهتی نهفامان بكهین.
إِنَّكَ لَا تَهْدِى مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَهْدِى مَن يَشَآءُ ۚ وَهُوَ أَعْلَمُ بِٱلْمُهْتَدِينَ
بهڕاستی ئهی پێغهمبهر (ص) تۆ ناتوانیت ئیمان و باوهڕ ببهخشیت بهو كهسهی خۆشت دهوێت، بهڵكو خوا ههر كهسێكی بوێت دهیخاته سهر ڕێگهی ڕاست و ئیمانی پێدهبهخشێت، خوایش ئاگاداره بهوانهی كه ڕێبازی هیدایهتیان گرتۆته بهر.
وَقَالُوٓا۟ إِن نَّتَّبِعِ ٱلْهُدَىٰ مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَآ ۚ أَوَلَمْ نُمَكِّن لَّهُمْ حَرَمًا ءَامِنًۭا يُجْبَىٰٓ إِلَيْهِ ثَمَرَٰتُ كُلِّ شَىْءٍۢ رِّزْقًۭا مِّن لَّدُنَّا وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
(قوڕهیش و باوهڕلاوازان له ههموو سهردهمێكدا) دهیانوت: ئهگهر ئێمه شوێنی هیدایهت و بهرنامهی ئیسلام بكهوین لهگهڵ تۆدا له وڵاتی خۆماندا دهفڕێنرێین و تووشی نههامهتی دهبین، مهگهر ئێمه شوێنێكی دوور لهستهم و پر له ئاسایشمان بۆ فهراههم نههێناون كهجۆرهها بهروبوومی بۆدێت و له ههموو نازو نیعمهتێك بههرهوهر؟ ههموویشی ڕزق و بهخششن لهلایهن ئێمهوه، بهڵام زۆربهیان نازانن و ههست بهدهسهڵاتی ئێمه ناكهن.
وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍۭ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا ۖ فَتِلْكَ مَسَٰكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّنۢ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًۭا ۖ وَكُنَّا نَحْنُ ٱلْوَٰرِثِينَ
زۆر شارو شارۆچكهمان لهناوبرد كه دانیشتوانی یاخی و له سنوور دهرچوو بوون له ژیانی دنیایاندا، جا ئهوهته خانووبهره و شوێنهكانیان چۆڵه، مهگهر كهمێك نهبێت، ههر ئێمهش خاوهنی موڵك و خانووبهره و سامانیان بووین.
وَمَا كَانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ ٱلْقُرَىٰ حَتَّىٰ يَبْعَثَ فِىٓ أُمِّهَا رَسُولًۭا يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتِنَا ۚ وَمَا كُنَّا مُهْلِكِى ٱلْقُرَىٰٓ إِلَّا وَأَهْلُهَا ظَٰلِمُونَ
پهروهردگاری تۆ هیچ وڵات و شارێكی كاول نهكردووه، تا له پایتهختهكهیدا پێغهمبهرێكی نهناردبێت كه ئایهتهكانی ئێمهیان بهسهردا بخوێنێتهوه، وهنهبێت ئێمه شار و وڵاتانمان كاول كردبێت بهبێ هۆ، مهگهر كاتێك نهبێت كه دانیشتووانی ستهمكار بوون.
وَمَآ أُوتِيتُم مِّن شَىْءٍۢ فَمَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَزِينَتُهَا ۚ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ وَأَبْقَىٰٓ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
ههرچیتان پێبهخشراوه ئهوه نازونیعمهت و زینهت و جوانی ژیانی دنیایه، بهڵام دڵنیابن كه ئهو بهشهی لای خوایه چاكترو دهوامدارتره، ئایا ئهوه عهقڵ و ژیریتان ناخهنه كار؟!
أَفَمَن وَعَدْنَٰهُ وَعْدًا حَسَنًۭا فَهُوَ لَٰقِيهِ كَمَن مَّتَّعْنَٰهُ مَتَٰعَ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ثُمَّ هُوَ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ مِنَ ٱلْمُحْضَرِينَ
ئایا ئهو كهسهی بهڵێنێكی چاكمان داوهتێ و پێی دهگات، وهكو ئهو كهسه وایه ههر له ژیانی دنیادا كهمێك ڕابواردنی پێبببهخشین، پاشان له دهرئهنجامی كارو كردهوهی ناپوختیدا له ئاماده كراوان بێت بۆ لێپر سینهوهو ئاگری دۆزهخ؟
وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَآءِىَ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تَزْعُمُونَ
له ڕۆژێكدا بانگیان لێدهكرێت (بۆ لێپرسینهوه)، خوا، ڕوو بهوان دهفهرموێت: ئایا له كوێن ئهو شهریك و بتانهی كه ئێوه به هاوهڵی منتان دادهنا بهحسابی خۆتان.
قَالَ ٱلَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ ٱلْقَوْلُ رَبَّنَا هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ أَغْوَيْنَآ أَغْوَيْنَٰهُمْ كَمَا غَوَيْنَا ۖ تَبَرَّأْنَآ إِلَيْكَ ۖ مَا كَانُوٓا۟ إِيَّانَا يَعْبُدُونَ
ئهوانهی بڕیاردادهی خوا دژیان دهرچوو (بهخهجاڵهتیهوه باسی ئهو كهسانه دهكهن كه گومڕایان كردوون) دهڵێن: پهروهردگارا، ئا ئهوانهی گومڕامان كردن، گومڕامان كردن وهك خۆمان گومڕا بووین، ئێمه بهرین لهوانهو له ههڵهیان لهبهردهم دادگای تۆدا، (چونكه دهسهڵاتمان بهسهر دڵیاندا نهبوو) ئهوانه (درۆ دهكهن) ئێمهیان ههر نهدهپهرست.
وَقِيلَ ٱدْعُوا۟ شُرَكَآءَكُمْ فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَهُمْ وَرَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ ۚ لَوْ أَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَهْتَدُونَ
ئهوسا پێیان دهوترێت: ئادهی هاوهڵانتان و خواكانتان بانگ بكهن، جا ئهوانیش بانگیان دهكهن، بهڵام وهڵام و بهدهمهوه چوون نهبوو بۆیان، ئهو كاته سزای سهختی دۆزهخ دهبینن، ئاوات دهخوازن كه خۆزگه بهڕاستی ئهوان ڕێبازی هیدایهتیان بگرتایهته بهر.
وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ مَاذَآ أَجَبْتُمُ ٱلْمُرْسَلِينَ
رۆژێك دێت خوا بانگیان دهكات و پێیان دهفهرموێت: ئهوه وهڵامی پێغهمبهرانتان چۆن دایهوه؟
فَعَمِيَتْ عَلَيْهِمُ ٱلْأَنۢبَآءُ يَوْمَئِذٍۢ فَهُمْ لَا يَتَسَآءَلُونَ
له سهختیی ئهو ڕۆژه ههموو ههواڵێك فهرامۆش دهكهن (ههموو شتێكیان له بیر دهچێت) پرسیار له یهكتریش ناكهن.
فَأَمَّا مَن تَابَ وَءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا فَعَسَىٰٓ أَن يَكُونَ مِنَ ٱلْمُفْلِحِينَ
جا ئهوهی تۆبهی كردووه و باوهری دامهزراوی ههێناوهو كارو كردهوهی چاكی ئهنجام داوه، ئهوه بێگومان ئهوجۆره كهسانه له سهرفرازو بهختهوهران دهبن.
وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ وَيَخْتَارُ ۗ مَا كَانَ لَهُمُ ٱلْخِيَرَةُ ۚ سُبْحَٰنَ ٱللَّهِ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ
ههر پهروهردگاری تۆیه ههر چیهكی بوێت دروستی دهكات و ههڵی دهبژێرێت خاڵكی ئهو دهسهڵاتهیان نیهوسهرپشك نهكراون، پاكی و بێگهردی و بڵندی بۆ خوایه له بهرامبهر ئهو شتانهوه نهفامان دهیكهنه شهریك و هاوهڵ.
وَرَبُّكَ يَعْلَمُ مَا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا يُعْلِنُونَ
ههروهها پهروهردگاری تۆ دهزانێت ئهو خهڵكه چیان له سینهو دهرونیاندا شاردۆتهوه وهچی دهردهخهن و ئاشكرای دهكهن.
وَهُوَ ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ لَهُ ٱلْحَمْدُ فِى ٱلْأُولَىٰ وَٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَلَهُ ٱلْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
خوا زاتێكه كه جگه لهو خوایهكی تر نیه، سوپاس و ستایش له سهرهتا و كۆتاییدا، له دنیا و قیامهتدا، ههر شایستهی ئهوه، حوكم و فهرمانرهوایش ههر بهدهست ئهوه، ههر بۆلای ئهویش دهبرێنهوه.
قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن جَعَلَ ٱللَّهُ عَلَيْكُمُ ٱلَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ مَنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ ٱللَّهِ يَأْتِيكُم بِضِيَآءٍ ۖ أَفَلَا تَسْمَعُونَ
ئهی محمد (ص) بڵێ: خهڵكینه ههواڵم بدهنێ ئهگهر خوا شهوگار بكات بهههمیشهیی تا ڕۆژی قیامهت (ههر ڕۆژ نهبێتهوه) چ خوایهكی تر ههیه جگه له ا لله بتوانێت ڕوناكیتان بۆ فهراههم بهێنێت، ئایه ئێوه ئهم ڕاستیانه نابیسن؟
قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِن جَعَلَ ٱللَّهُ عَلَيْكُمُ ٱلنَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ مَنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ ٱللَّهِ يَأْتِيكُم بِلَيْلٍۢ تَسْكُنُونَ فِيهِ ۖ أَفَلَا تُبْصِرُونَ
ههروهها پێیان بڵێ: ههواڵم بدهنێ ئهگهر خوا ڕۆژگاری كرده ههمیشهیی له سهرتان، تا ڕۆژی قیامهت خهیاندی، كام خوا ههیه جگه له ا لله كه شهوگارتان بۆ پێش بهێنێت تا ئارامی تێدا بگرن، ئایه ئێوه سهرنجی ئهم دیاردانه نادهن و نایانبینن؟!
وَمِن رَّحْمَتِهِۦ جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيْلَ وَٱلنَّهَارَ لِتَسْكُنُوا۟ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا۟ مِن فَضْلِهِۦ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
جا له ڕهحمهت و میهرهبانی ئهو زاته ئهوهیه كه: شهوو ڕۆژی كردووه به هۆی ئارامی و حهوانهوه و كارو كاسپی كردن و بههره بردن له بهخششهكانی، بۆ ئهوهی تا دهتوانن شوكرانه بژێر و سوپاسگوزاری بكهن.
وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَآءِىَ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تَزْعُمُونَ
ڕۆژێك دێت خوا بانگیان دهكات و پێیان دهفهرموێت: ئهوه كوان ئهو شتانهی به گومانی ئێوه ههوهڵ و شهریكی من بوون؟!
وَنَزَعْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍۢ شَهِيدًۭا فَقُلْنَا هَاتُوا۟ بُرْهَٰنَكُمْ فَعَلِمُوٓا۟ أَنَّ ٱلْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ
(ههر لهو ڕۆژهدا) له ههر ئوممهتێك شایهتێك له خۆیان دههێنینه مهیدان له پێغهمبهران، ئهوسا بهخهڵكی سهرگهردان دهڵێین: ئادهی ئێوه بهڵگهتان چییه له سهر لادان و گوناهتان بیهێنن، ئهو ڕۆژه ئیتر زۆر بهچاكی دهزانن و دڵنیا دهبن كه حهق و حهقیقهت لای خوایه و ههر ئهو شاییستهی پهرستن بووه، ههرچی ئهو شتانهش كه بڕوایان پێی ههبوو، ههڵیان بهستبوو، ههمووی ون و نادیار و بێ نرخ دێته بهرچاو.
۞ إِنَّ قَٰرُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيْهِمْ ۖ وَءَاتَيْنَٰهُ مِنَ ٱلْكُنُوزِ مَآ إِنَّ مَفَاتِحَهُۥ لَتَنُوٓأُ بِٱلْعُصْبَةِ أُو۟لِى ٱلْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُۥ قَوْمُهُۥ لَا تَفْرَحْ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْفَرِحِينَ
بێگومان قارون له قهوم و خوێشانی موسا بو كهچی (بههۆی ماڵ و سامانیهوه) خۆی گیڤ دهكردهوه به سهریاندا و فیزی بهسهردا دهكردن، ئهوهنده ماڵ و سامان و داراییمان پێبهخشیبوو، كه بهڕاستی كلیلی گهنجینه و قاسهكانی با چهند كهسێكی بههێز بهگرانی ههڵدهگیران، (لهكاتی لووت بهرزیهكهیدا) ههندێك ئیمانداری خزمی پێیان وت: كهشخه مهكه و له خۆت بایی مابه بهم سامانه، چونكه بێگومان خوا ئهو كهسانهی خۆشناوێت كه كهشخه دهكهن بهسهروهت و سامانیانهوه و له خۆیان بایی دهبن.
وَٱبْتَغِ فِيمَآ ءَاتَىٰكَ ٱللَّهُ ٱلدَّارَ ٱلْءَاخِرَةَ ۖ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ ٱلدُّنْيَا ۖ وَأَحْسِن كَمَآ أَحْسَنَ ٱللَّهُ إِلَيْكَ ۖ وَلَا تَبْغِ ٱلْفَسَادَ فِى ٱلْأَرْضِ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُفْسِدِينَ
ههوڵبده بهو ماڵ و سامانهی خوا پیی بهخشیووی ماڵی قیامهت و بهههشتی بهرین بكڕهو بهشی خۆشت له دنیادا بهحهڵاڵی فهرامۆش مهكه، چاكه لهگهڵ بهندهكانی خوادا بكه ههروهك خوا چاكهی هێناوهته ڕێت، نهكهیت ههوڵی فهساد و گوناهو تاوان بدهی له زهویدا، چونكه بهڕاستی خوا ئهو كهسانهی خۆشناوێت تۆی خراپه دهچینن.
قَالَ إِنَّمَآ أُوتِيتُهُۥ عَلَىٰ عِلْمٍ عِندِىٓ ۚ أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِن قَبْلِهِۦ مِنَ ٱلْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةًۭ وَأَكْثَرُ جَمْعًۭا ۚ وَلَا يُسْـَٔلُ عَن ذُنُوبِهِمُ ٱلْمُجْرِمُونَ
قاروون وتی: بێگومان ئهم سامان و داراییهم ههر به هۆی زانست و زانیاری نهخشهی خۆمهوه پێمدراوه، باشه مهگهر قاروون نهیدهزانی بهڕاستی خوا پێش ئهم چهندهها قهوم و هۆز و گهلانی له ناو بردووه كه لهو زیاتر بهدهسهڵاتر و سهروهتمهندتر بوون؟ تاوان باران پرسیاریان لێناكرێت دهربارهی گوناههكانیان (چونكه تۆماره و لای خوا ئاشكرایه).
فَخَرَجَ عَلَىٰ قَوْمِهِۦ فِى زِينَتِهِۦ ۖ قَالَ ٱلَّذِينَ يُرِيدُونَ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا يَٰلَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَآ أُوتِىَ قَٰرُونُ إِنَّهُۥ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍۢ
ئینجا ڕۆژێك قاروون خۆی سازدا و به ڕازاوهیی چووه دهرهوه بۆ ناو قهومهكهی بۆ كهشخهكردن و خۆ نواندن، ئهوانهی كه ئاواتیان ژیانی دنیایه; وتیان: ئای خۆزگه ئێمهش وهكو قاروون، سامان و دهسهڵاتمان ببوایه، بهڕاستی خاوهنی بهختێكی گهورهیه!
وَقَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ لِّمَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًۭا وَلَا يُلَقَّىٰهَآ إِلَّا ٱلصَّٰبِرُونَ
(بهڵام) ئهوانهی كه زانستی و زانیاری ڕاستیان پێبهخشراوه (دهربارهی حهڵاڵ و حهرام و نرخی قیامهت دهزانن) وتیان: هاوار بۆ ئێوه، بۆ تێنافكرن پاداشتی خوایی زۆر چاكتره بۆ ئهو كهسهی باوهڕی دامهزراوی هێناوهو كارو كردهوهی چاكی ئهنجام داوه، ئهو زانست و باوهڕو كردهوهیه به كهس نادرێت، تهنها به خۆگرو ئارامگران نهبێت.
فَخَسَفْنَا بِهِۦ وَبِدَارِهِ ٱلْأَرْضَ فَمَا كَانَ لَهُۥ مِن فِئَةٍۢ يَنصُرُونَهُۥ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُنتَصِرِينَ
ئهوسا (كه بینیمان قاروون بهتهواوی له سنوور دهرچووه) كوتوپڕ خۆی و ماڵ و سامانیمان برد بهناخی زهویدا، هیچ دهستهو گرۆیهكی نهبوو فریای بكهوێت و له دهست خاشم و قینی خوا دهربازی بكات، بێگومان لهو كهسانهش نهبوو كه بتوانێت خۆی ڕزگار ببێت.
وَأَصْبَحَ ٱلَّذِينَ تَمَنَّوْا۟ مَكَانَهُۥ بِٱلْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ ٱللَّهَ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ وَيَقْدِرُ ۖ لَوْلَآ أَن مَّنَّ ٱللَّهُ عَلَيْنَا لَخَسَفَ بِنَا ۖ وَيْكَأَنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلْكَٰفِرُونَ
ئینجا ئهوانهی دوێنێ ئاواتیان به قاروون دهخواست دهیانوت: ئهی هاوار، بهس نهبوو وهكو ئهو تیانهچووین، دیاره كه خوا ڕزق و ڕۆزی زۆر دهبهخشێت به ههر كهس بیهوێت یاخود كهمی دهكاتهوه (بێ حیكمهت نیه)، ئهگهر فهزڵ و بههرهی خوایی نهبوایه له سهرمان، ئێمهش بهناخی زهویدا ڕۆچوو دهبووین، ئای كه ڕوون و ئاشكرایه، كافرو خوانهناسان سهرفراز نابن.
تِلْكَ ٱلدَّارُ ٱلْءَاخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّۭا فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فَسَادًۭا ۚ وَٱلْعَٰقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ
(جا با خهڵكی دڵنیابن) كه: ئهو ماڵی قیامهته و ئهو بهههشتی بهرینهمان ئامادهكردووه بۆ ئهو كهسانهی كه نهلووت بهرزی و گهورهییان دهوێت له زهویدا، نه فهسادو گوناهو خراپه، سهرهنجام و سهرفرازیش ههر بۆ پارێزكاران و خواناسهكانه.
مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا ۖ وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى ٱلَّذِينَ عَمِلُوا۟ ٱلسَّيِّـَٔاتِ إِلَّا مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
ئهوهی به كاروكردهوهی چاكهوه بێت ئهوه چاكتر دێتهوه ڕێی، ئهوهش بهگوناهو ههڵهوه بێت، ئهوه پاداشتی ئهوانهی كه گوناهو ههڵهیان كردووه نادرێتهوه، تهنها ئهوه نهبێت كه دهیانكرد.
إِنَّ ٱلَّذِى فَرَضَ عَلَيْكَ ٱلْقُرْءَانَ لَرَآدُّكَ إِلَىٰ مَعَادٍۢ ۚ قُل رَّبِّىٓ أَعْلَمُ مَن جَآءَ بِٱلْهُدَىٰ وَمَنْ هُوَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ
بهڕاستی ئهو زاتهی كه گهیاندنی قورئانی لهسهر تۆ پێویست كردووه، سهرهنجام دهتگێرێتهوه بۆ مهككه، یان قیامهت و بهههشتی بهرین، ئهی پێغهمبهر (ص) پێیان بڵێ: پهروهردگارم خۆی چاك دهزانێت و له ههموو كهس زاناتره بهو كهسهی كه ڕێنموویی و هیدایهتی هێناوه و بهو كهسهش كه لهناو گومڕاییهكی ئاشكرادایه.
وَمَا كُنتَ تَرْجُوٓا۟ أَن يُلْقَىٰٓ إِلَيْكَ ٱلْكِتَٰبُ إِلَّا رَحْمَةًۭ مِّن رَّبِّكَ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيرًۭا لِّلْكَٰفِرِينَ
تۆ ئهی محمد (ص) بهتهما نهبوویت قورئانت بۆ ڕهوانه بكرێت، جگهله میهرهبانیهك نهبێت له لایهن پهروهردگارتهوه، كهوابوو خۆت مهكه به پشتیوان و هاوكاری بێ باوهڕ و خوانهناسان
وَلَا يَصُدُّنَّكَ عَنْ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنزِلَتْ إِلَيْكَ ۖ وَٱدْعُ إِلَىٰ رَبِّكَ ۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
با بێ باوهڕان بهرگریت نهكهن لهگهیاندنی ئایهتهكانی خوا، دوای ئهو كاتهی بۆ تۆ دابهزێنراوه، ههمیشه بانگهشه بكه بۆ لای پهروهردگارت، ههرگیز نهكهیت خۆت بخهیته ڕیزی هاوهڵگهرانهوه.
وَلَا تَدْعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ ۘ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُۥ ۚ لَهُ ٱلْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
لهگهڵ خوادا هانا و هاوار له خوایهكی تر مهكه، چونكه جگه لهو زاته خوایهكی تر نیه، ههرچی شت ههیه تیاچووه لهناوچووه جگه لهو زاته، فهرمانڕهوایی ههر شایستهی ئهوه، ههمووانیش ههر بۆ لای ئهو دهبرێنهوه.
Surah 29: Al-Ankabut — العنكبوت
الٓمٓ
سهرنجی سهرهتای سوورهتی (البقره) بده.
أَحَسِبَ ٱلنَّاسُ أَن يُتْرَكُوٓا۟ أَن يَقُولُوٓا۟ ءَامَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ
ئایا خهڵكی وایانزانیوه، وازیان لێدههێنرێت و پشتگوێ دهخرێن كه بڵێن ئیمان و باوهڕمان هێناوه، لهكاتێكدا ئهوان تاقی نهكرێنهوه و تووشی سزا و ئازار نهكرێن؟
وَلَقَدْ فَتَنَّا ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۖ فَلَيَعْلَمَنَّ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ وَلَيَعْلَمَنَّ ٱلْكَٰذِبِينَ
سوێند بهخوا بێگومان ئێمه ئهوانهی پێش ئهمانمان تاقیكردۆتهوه به جۆرهها شێوه، تا خوای گهوره (له جیهانی واقیعدا) ئهوانهی ڕاستیان كردووه بیانناسێت و دهركهون، ههروهها درۆزنهكانیش دهبێت بناسێت و دهركهون.
أَمْ حَسِبَ ٱلَّذِينَ يَعْمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ أَن يَسْبِقُونَا ۚ سَآءَ مَا يَحْكُمُونَ
ئایا ئهوانهی خراپه و نادروستی دهكهن وادهزانن كه له دهستمان دهردهچن و دهرباز دهبن؟! ئای چهنده خراپه ئهو بڕیارهی كه دهیدهن.
مَن كَانَ يَرْجُوا۟ لِقَآءَ ٱللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ ٱللَّهِ لَءَاتٍۢ ۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
ئهوهی كه ئاواتهخوازه بهدیداری خوا شاد ببێت، با دڵنیابێت كهكاتی دیاریكراوی خواو ساتی سهرهمهرگ ههر دێت (تا بهدیداری شاد ببێت)، ئهو خوایه زۆر بیسهره( بهگوفتاری بهندهكانی) و زانایه بهحاڵیان.
وَمَن جَٰهَدَ فَإِنَّمَا يُجَٰهِدُ لِنَفْسِهِۦٓ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِىٌّ عَنِ ٱلْعَٰلَمِينَ
ئهوهش كه ههوڵ دهدات و كۆشش دهكات له پێناوی گهیاندی ئاینی خوادا; بێگومان قازانج و سوودی ههوڵ و كۆششهكهی ههر بۆ خۆیهتی، چونكه بهڕاستی خوا بێ نیازه له ههموو خڵكی. ( بهڵام له قیامهتدا ئهو زاته زۆر سوپاسگوزاری ئهو كهسانهیه كه ههوڵ و كۆششیان داوه له پێناوی ئاینهكهیدا ).
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّـَٔاتِهِمْ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ ٱلَّذِى كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
ئهوانهی كه ئیمان و باوهریان هێناوه و كار و كردهوه چاكهكانیان ئهنجام داوه، بهڕاستی ههڵه وگوناههكانیان دهسڕینهوه و بهچاكتر لهوهی كه دهیانكرد پاداشتیان دهدهینهوه.
وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَٰنَ بِوَٰلِدَيْهِ حُسْنًۭا ۖ وَإِن جَٰهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلَا تُطِعْهُمَآ ۚ إِلَىَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ئێمه فهرمانمانداوه به ئادهمیزاد كه چاكرهفتار بێت لهگهڵ دایك و باوكیدا، خۆ ئهگهر زۆریان لێكردیت تا هاوهڵ و هاوبهشم بۆ بریار بدهیت، بێ ئهوهی زانست و زانیاریت ههبێت دهربارهی، ئهوه ملكهچیان مهبه و بهگوێیان مهكه، دڵنیاش بن كه گهڕانهوهتان بۆ لای منه، ئهو كاته ئاگادارتان دهكهمهوه لهو كردهوانهی كه ئهنجامتان دهدا.
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِى ٱلصَّٰلِحِينَ
جا ئهوانهی كه ئیمان و باوهریان هێناوه و كار و كردهوه چاكهكانیان ئهنجام داوه، ئهوه بێگومان دهیانخهینه ڕیزی چاكهكارانهوه.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ فَإِذَآ أُوذِىَ فِى ٱللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ ٱلنَّاسِ كَعَذَابِ ٱللَّهِ وَلَئِن جَآءَ نَصْرٌۭ مِّن رَّبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ ۚ أَوَلَيْسَ ٱللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِى صُدُورِ ٱلْعَٰلَمِينَ
ههندێك لهخاڵكی ههن كه دهڵێن: باوهڕمان بهخوا هێناوه، جا كاتێك یهكێك لهوانه له بهر خواو له پێناوی خوادا تووشی ئازار و ناخۆشی كرا، وادهزانێت سزاو ئهشكهنجهی خهڵكی وهك سزای خوا وایه ( وهك چۆن له دۆزهخدا پهشیمانه لێرهش بههۆی ئهشكهنجهی خهڵكیهوه له دینپهشیمان دهبێتهوه )، بهڕاستی ئهگهر پهروهردگارت سهركهوتنێكی بهخشی، دوورووهكان بهگهرمی دهڵێن خۆ ئێمهش بێگومان هاوكارتان بووین، مهگهر خوا خۆی نازانێت چی حهشاردراوه له دهروونی ههموو خهڵكیدا ( بهتایبهت له دڵی ئهو جۆره كهسانهدا )؟
وَلَيَعْلَمَنَّ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَيَعْلَمَنَّ ٱلْمُنَٰفِقِينَ
سوێند بێت، خوا ئاگاداره بهوانهی باوهڕیان هێناوه، ههروهها بهوانهش كه دووڕوون ( جیایان دهكاتهوه ).
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّبِعُوا۟ سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَٰيَٰكُمْ وَمَا هُم بِحَٰمِلِينَ مِنْ خَطَٰيَٰهُم مِّن شَىْءٍ ۖ إِنَّهُمْ لَكَٰذِبُونَ
ئهوانهی كه بێ باوهربوون وتیان بهوانهی كه باوهڕیان هێناوه: وهرن شوێنی ڕێبازی ئێمه بكهون ( ئهگهر شوێنكهوتنی ڕێبازی ئێمه ههڵه بێت ) ئهوه گوناهتان به ئهستۆی ئێمه، ئهڵبهته ئهوانه له قیامهتدا ناتوانن هیچ گوناهو تاوانێكی ئهوان بگرنه ئهستۆ، بهڕاستی ئهوانه ههر درۆدهكهن و درۆزنن.
وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًۭا مَّعَ أَثْقَالِهِمْ ۖ وَلَيُسْـَٔلُنَّ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ عَمَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ
سوێند بهخوا سهرئهنجام گوناهی سهنگینی خۆیان و ئهو كهسانهش كه گومڕایان كردوون دهبێته سهرباریان، له ڕۆژی قیامهتیشدا پرسیاریان لێدهكرێت لهو درۆو دهلهسهو تهڵهكهبازییهی كه ههڵیاندهبهست.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِۦ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًۭا فَأَخَذَهُمُ ٱلطُّوفَانُ وَهُمْ ظَٰلِمُونَ
سوێند به خوا ئێمه - نوح - مان ڕهوانه كرد بۆ سهر قهوم و هۆزهكهی، ههزار ساڵ پهنجا كهم لهناویاندا مایهوه، سهرئهنجام لافاو و زریان ههموویانی پێچایهوه له كاتێكدا ئهوان ستهمكار بوون.
فَأَنجَيْنَٰهُ وَأَصْحَٰبَ ٱلسَّفِينَةِ وَجَعَلْنَٰهَآ ءَايَةًۭ لِّلْعَٰلَمِينَ
ئهو كاته ئیتر ئهومان ڕزگاركرد هاوڕێ لهگهڵ ههموو سهرنشینهكانی كهشتیهكهدا و ئهو ڕووداو و كهشتیهمان كرده بهڵگه و نیشانه بۆ ههموو لایهك و ههموو نهوهكان.
وَإِبْرَٰهِيمَ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَٱتَّقُوهُ ۖ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
باسی ئیبراهیمیش بكه كه كاتی خۆی به قهوم و هۆزی خۆی وت: تهنها خوا بپهرستن و ههر لهو بترسن، ئهو بیروباوهڕه چاك و پهسهند و خێردارتره بۆتان، ئهگهر بزانن و تێبگهن.
إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَوْثَٰنًۭا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًۭا فَٱبْتَغُوا۟ عِندَ ٱللَّهِ ٱلرِّزْقَ وَٱعْبُدُوهُ وَٱشْكُرُوا۟ لَهُۥٓ ۖ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
بهڕاستی ئهو شتانهی كه لهجیاتی خوا دهیانپهستن تهنها بت و پهیكهرن، ئێوه بوختان و شتی نابهجێ دروست دهكهن، بێگومان ئهو شتانهی كه لهجیاتی خوا دهیانپهرستن خاوهنی هیچ ڕزق و ڕۆزیهك نین بۆ ئێوه، كهواته ههر داوای ڕزق و ڕۆزی له خوا بكهن، ههر ئهویش بپهرستن، ههر سوپاسگوزاری ئهو بن، بۆ لای ئهویش دهبرێنهوه.
وَإِن تُكَذِّبُوا۟ فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌۭ مِّن قَبْلِكُمْ ۖ وَمَا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ
خۆ ئهگهر ئێوه ئهم پهیامه بهدرۆ دهزانن (وهنهبێت یهكهم هۆزو گهل بن كه لهبهرامبهری پهیامی خواوه ههڵوێستتان ئاوا ناڕهوا بێت) ئهوه بهڕاستی گهلانێكی پێش ئێوهش پهیامی خوایان بهدرۆ دهزانی، پێعهمبهریش تهنها گهیاندن و ڕوونكردنهوهی ئاشكرا ئهركی سهرشانێتی و هیچی تر.
أَوَلَمْ يَرَوْا۟ كَيْفَ يُبْدِئُ ٱللَّهُ ٱلْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥٓ ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٌۭ
ئایا ئهوه سهرنجیان نهداوه چۆن خوا له سهرهتاوه دروستكراوان بهدی دههێنێت و پاشان دووبارهی دهكاتهوه، بێگومان ئهو شتانه بۆ خوا زۆر ساده و ئاسانه.
قُلْ سِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ بَدَأَ ٱلْخَلْقَ ۚ ثُمَّ ٱللَّهُ يُنشِئُ ٱلنَّشْأَةَ ٱلْءَاخِرَةَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ
(ئهی پێغهمبهر(ص) پێیان بڵێ: با بگهرێن به زهویدا، تهماشا بكهن و سهرنج بدهن چۆن ئهو زاته دروستكراوانی بهدیهێناوه، لهوهودواش ههر خوا سهر لهنوێ بهرپایان دهكاتهوه ( به شێوهو شێوازێكی تر ئاسمانهكان و زهوی و ئێمهش دههێنێتهوه كایه) بهڕاستی خوا دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێكدا ههیه.
يُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ وَيَرْحَمُ مَن يَشَآءُ ۖ وَإِلَيْهِ تُقْلَبُونَ
ههندێك جار، سزای ئهو كهسانه دهدات كه خوا بیهوێت و شایستهی سزان و سۆزو میهرهبانی خۆیشی دهنوێنێت بۆ ئهوانهی كه دهیوێت و باوهڕدارن، سهرئهنجامیش ههر بۆ لای ئهو زاته دهبرێنهوه.
وَمَآ أَنتُم بِمُعْجِزِينَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِى ٱلسَّمَآءِ ۖ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ
(ئهی گرۆی ئادهمیزاد) ئێوه ناتوانن خوا دهسهوسان بكهن، نه له زهویدا نه له ئاسماندا، كهسیش نیهجگه له خوا پشتیوانتان بێت و فریاتان بكهوێت (ئهگهر ڕێگهی چهوت و نادروست بگرن).
وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَلِقَآئِهِۦٓ أُو۟لَٰٓئِكَ يَئِسُوا۟ مِن رَّحْمَتِى وَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
ئهوانهی كه بڕوایان نیه بهئایهت و فهرمانهكانی خواو بهدیدار ئامادهبوونی بهردهم بارهگاكهی (بۆ لێپر سینهوه) ئا ئهوانه (خوا دهفهرموێت) له میهرهبانی من نائومێدن و ئهوانه سزای زۆر بهئێش بۆیان ئامادهیه.
فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ ٱقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنجَىٰهُ ٱللَّهُ مِنَ ٱلنَّارِ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ
وهڵامی قهوم و هۆزهكهی ئیبراهیم تهنها ئهوه بوو وتیان: بیكوژن یان بیسوتێنن بهڵام خوا له ئاگرهكه ڕزگاری كرد، بێگومان ئا لهو پێشهاتهدا نیشانه و بهڵگهی زۆر ههیه بۆ ئهو كهسانهی كه ئیمان و باوهڕ دههێنن.
وَقَالَ إِنَّمَا ٱتَّخَذْتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ أَوْثَٰنًۭا مَّوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ ثُمَّ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُم بِبَعْضٍۢ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُم بَعْضًۭا وَمَأْوَىٰكُمُ ٱلنَّارُ وَمَا لَكُم مِّن نَّٰصِرِينَ
لهوهودوا پێی وتن: بهڕاستی ئهوهی ئێوه لهجیاتی خوا دهتان پهرست تهنها بت و پهیكهرن، لهبهرخاتری یهكتر و ڕێزدانانتان بۆ یهكتره له ژیانی دنیادا، دواجار له ڕۆژی قیامهتدا یهكتر كافردهكهن و یهخهی یهكتر دهگرن، ههندێكیشتان نهفرین له ههندێكی ترتان دهكهن، سهرهنجامیش شوێن و جێگهی دیاریكراوتان ناو ئاگره، ڕزگار كهریشتان نی یه.
۞ فَـَٔامَنَ لَهُۥ لُوطٌۭ ۘ وَقَالَ إِنِّى مُهَاجِرٌ إِلَىٰ رَبِّىٓ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
ئینجا - لوط - باوهڕی پێ هێنا، ئیبراهیم دوای ئهوهی كه نائومێد بوو له قهومهكهی وتی: بهڕاستی من ئیتر كۆچ دهكهم بۆلای پهروهردگارم ( بۆ ئهو شوێنهی كه ئهو بۆم دیاری دهكات ) چونكه بهڕاستی ئهو زاتێكی زۆر به دهسهڵات و دانایه.
وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ إِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِى ذُرِّيَّتِهِ ٱلنُّبُوَّةَ وَٱلْكِتَٰبَ وَءَاتَيْنَٰهُ أَجْرَهُۥ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْءَاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
پاشان ئیسحاقمان پێبهخشی و یهعقوبیشمان به ئیسحاق بهخشی و پێغهمبهرایهتیمان كرده كاڵای باڵای نهوهكانی، كتێبه ئاسمانهكانیشمان بۆ ناردن، ههر له دنیادا پاداشتمان دایهوه، ئهو بهڕاستی لهقیامهتیشدا له ڕیزی پیاوچاكاندایه.
وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِۦٓ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ ٱلْفَٰحِشَةَ مَا سَبَقَكُم بِهَا مِنْ أَحَدٍۢ مِّنَ ٱلْعَٰلَمِينَ
یادی ( لوط ) یش بكه كاتێك بهقهومهكهی وت: ئێوه بهڕاستی تاوانێكی گهوره دهكهن، ئێوه گوناهێكی ناشیرین ئهنجام دهدهن، هیچ كهس بهر له ئێوه بهكاری وا ههڵنهساوه!!!
أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ ٱلرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ ٱلسَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِى نَادِيكُمُ ٱلْمُنكَرَ ۖ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ ٱئْتِنَا بِعَذَابِ ٱللَّهِ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ
ئایه ئێوه بهڕاستتانه نێربازی دهكهن و ڕێگا بهخهڵكی دهگرن و له یانهكهتانداكاری نا بهجێ و ناشیرین و نادروست ئهنجام دهدهن؟! كهچی وهڵامی قهومی ( بهدخوو ) تهنها ئهوهبوو كه وتیان: ئادهی كوا سزاو تۆڵهی خوا، ئهگهر تۆ ڕاست دهكهیت؟! بۆمان بیهێنهوه؟
قَالَ رَبِّ ٱنصُرْنِى عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْمُفْسِدِينَ
( لوط دوعای لێكردن ) وتی: پهروهردگاره، سهركهوتنم پێ ببهخشه بهسهر ئهم قهومهی كه تۆوی خراپه دهچینن.
وَلَمَّا جَآءَتْ رُسُلُنَآ إِبْرَٰهِيمَ بِٱلْبُشْرَىٰ قَالُوٓا۟ إِنَّا مُهْلِكُوٓا۟ أَهْلِ هَٰذِهِ ٱلْقَرْيَةِ ۖ إِنَّ أَهْلَهَا كَانُوا۟ ظَٰلِمِينَ
جا كاتێك كه فریشتهكانمان گهیشتنه لای ئیبراهیم و مژدهی هاتنه دنیای ئیسحاقیان پێبهخشی، وتیان: بهڕاستی ئێمه لهناو بهری خهڵكی ئهم شارهین، چونكه بێگومان خهڵكهكهی زۆر ستهمكار بوون.
قَالَ إِنَّ فِيهَا لُوطًۭا ۚ قَالُوا۟ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَن فِيهَا ۖ لَنُنَجِّيَنَّهُۥ وَأَهْلَهُۥٓ إِلَّا ٱمْرَأَتَهُۥ كَانَتْ مِنَ ٱلْغَٰبِرِينَ
ئیبراهیم وتی: ئاخر ( لوط ) لهوێیه، فریشتهكان وتیان: ئێمه چاكتر دهزانین كێی لێیه، دڵنیابه كه ئهوو خاوو خێزانی ڕزگار دهكهین جگه له هاوسهرهكهی كه له تیاچووان دهبێت.
وَلَمَّآ أَن جَآءَتْ رُسُلُنَا لُوطًۭا سِىٓءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًۭا وَقَالُوا۟ لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ ۖ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ إِلَّا ٱمْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ ٱلْغَٰبِرِينَ
جا كاتێك فریشتهكان گهیشتنه لای ( لوط )، به هاتنیان زۆر دڵتهنگ و غهمبار بوو، ( نهیدهزانی كه فریشتهن ) سهری دنیای لێ هاتهوه یهك، وتیان: مهترسهو غهمت نهبێت ( ئهوانه ناتوانن دهستدرێژی بكهنه سهر ئێمه، ئێمه فریشتهین ) بێگومان ئێمه ڕزگاركهری تۆو كهس و كارهكهتین جگه له هاوسهرهكهت، كه له تیاچووانه.
إِنَّا مُنزِلُونَ عَلَىٰٓ أَهْلِ هَٰذِهِ ٱلْقَرْيَةِ رِجْزًۭا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ بِمَا كَانُوا۟ يَفْسُقُونَ
بهڕاستی ئێمه دابهزێنهری سزاو بهڵای ئاسمانین بهسهر خهڵكی ئهم شارهدا بههۆی ئهوهی كه دهردهچوون له فهرمانی خوا.
وَلَقَد تَّرَكْنَا مِنْهَآ ءَايَةًۢ بَيِّنَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يَعْقِلُونَ
سوێند بهخوا بهڕاستی سهرئهنجام ئاسهوارێكی ئاشكرامان ( لهشاری كاول و وێران ) بهجێههشت بۆ كهسانێك كه ژیر و هۆشمهند بن ( كه تێ بگهن و سهرنج بدهن ).
وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًۭا فَقَالَ يَٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَٱرْجُوا۟ ٱلْيَوْمَ ٱلْءَاخِرَ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
ههروهها شوعهیبمان ڕهوانه كرد بۆ ناو براكانی لهشاری مهدیهن، پێی وتن: ئهی قهوم و هۆزم تهنها خوا بپهرستن، به هیوای قیامهت و ئاییندهوه بژین و ترسی تهنگانهی ئهو ڕۆژهتان ههبێت، گوناهو تاوان و خراپه له سهر زهویدا ئهنجام مهدهن و مهچێنن ( چونكه زهوی بێ خاوهن نییه و ژیانتان تا سهر نیه ).
فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَتْهُمُ ٱلرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا۟ فِى دَارِهِمْ جَٰثِمِينَ
له ئاكامدا خهڵكهكه بڕوایان پێنهكرد، ئیتر بومهلهرزهیهك دووچاریان بوو، ههر ههمویان لهماڵهكانیاندا بهچۆكدا هاتن و مردن (بوون به ژێر خاك و خۆڵهوه ).
وَعَادًۭا وَثَمُودَا۟ وَقَد تَّبَيَّنَ لَكُم مِّن مَّسَٰكِنِهِمْ ۖ وَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَعْمَٰلَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ ٱلسَّبِيلِ وَكَانُوا۟ مُسْتَبْصِرِينَ
ههروهها ( عاد ) ی قهومی ( هود ) و ( ثمود ) ی قهومی ( صالح ) یشمان لهناو برد كه ئاشكرا بوو بۆتیاچوونیان له شوێنهواری كاولیانهوه، شهیتانیش كردهوهی نادروست و ناپهسندیانی بۆ ڕازاندبونهوه، له ڕێگا و ڕێبازی ڕاست و دروست وێڵی كردبوون، لهكاتێكدا ئهوان خاوهنی عهقڵ و بیر و هۆشیش بوون.
وَقَٰرُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَٰمَٰنَ ۖ وَلَقَدْ جَآءَهُم مُّوسَىٰ بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَٱسْتَكْبَرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا كَانُوا۟ سَٰبِقِينَ
قاروون و فیرعهون و هامانیشمان له ناوبرد، سوێند به خوا بێگومان موسا بهڵگهی زۆری بۆ هێنان، كهچی خۆیان زۆر بهگهوره دانا له زهویدا، سهرئهنجام نهیان توانی له سزاو تۆڵهی خوا خۆیان ڕزگار بكهن.
فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنۢبِهِۦ ۖ فَمِنْهُم مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًۭا وَمِنْهُم مَّنْ أَخَذَتْهُ ٱلصَّيْحَةُ وَمِنْهُم مَّنْ خَسَفْنَا بِهِ ٱلْأَرْضَ وَمِنْهُم مَّنْ أَغْرَقْنَا ۚ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
ئێمه ههر یهكێك یان ههر دهستهیهك له وانهمان به سزای تاوانی خۆی گهیاند، جا ههیان بوو بهرد بارانمان كرد، ههیان بوو دهنگ و سهدای به هێز لهناوی برد، ههیان بوو به ناخی زهویدا بردمانه خوارهوه، ههشیان بوو نوقمی دهریامان كرد، جا وه نهبێت خوا ستهمی لێ كردبن، بهڵك و خۆیان ستهمیان له خۆیان ده كرد.
مَثَلُ ٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَوْلِيَآءَ كَمَثَلِ ٱلْعَنكَبُوتِ ٱتَّخَذَتْ بَيْتًۭا ۖ وَإِنَّ أَوْهَنَ ٱلْبُيُوتِ لَبَيْتُ ٱلْعَنكَبُوتِ ۖ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ
نمونهی ئهوانهی جگه له خوای گهوره، كهسانێكی تر دهكهنه پشتیوانی خۆیان، وهك نمونهی جاڵجاڵۆكهیهك وایه كه ماڵێكی بۆخۆی سازكردبێت بهڕاستی لاوازترینی ههموو ماڵهكان، ماڵی جاڵجاڵۆكهیه ئهگهر سهرنجیان بدایه و تێبگهیشتنایه ( چونكه ماڵی جاڵجاڵۆكه نه بناغه و نه دیواری ههیه، نه سهرو دهرگا و پهنجهره، نه دهتوانێت بهرگهی با و باران و ڕوداوهكان بگرێت مێیهكهش نێرهكه له ناو دهبات دوای جووت بوون، پاشان بێچوهكانیش دایكیان له ناو دهبهن )!!!
إِنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِۦ مِن شَىْءٍۢ ۚ وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
بێگومان خوا خۆی چاكدهزانێت ئهوهی ئهو خهڵكه هاناو هاواری بۆ دهبهن له جیاتی ئهو، چهنده بێ دهسهڵاتن، چونكه ههر خۆی خواوهن دهسهڵاته و زۆریش دانایه ( لهو بوارهی كه بۆ تاقیكردنهوهی خهڵكی ڕهخساندویهتی ).
وَتِلْكَ ٱلْأَمْثَٰلُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ ۖ وَمَا يَعْقِلُهَآ إِلَّا ٱلْعَٰلِمُونَ
ئا ئهم نمونانه ئێمه دهیهێنینهوه بۆ خهڵكی، تهنها زانا و شارهزاكان تێی دهگهن و تێ دهفكرن.
خَلَقَ ٱللَّهُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّلْمُؤْمِنِينَ
ئاشكرایه خوا ئاسمانهكان و زهوی به ڕێك و پێكترین شێوه دروست كردووه، بهڕاستی ئا لهو كارهدا بهڵگه و نیشانهی تهواو ههیه بۆ ئیمانداران.
ٱتْلُ مَآ أُوحِىَ إِلَيْكَ مِنَ ٱلْكِتَٰبِ وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ ۖ إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ تَنْهَىٰ عَنِ ٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنكَرِ ۗ وَلَذِكْرُ ٱللَّهِ أَكْبَرُ ۗ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ
ئهی پێغهمبهر ( ص ) ئهوهی بۆت ڕهوانه دهكرێت له قورئان بیخوێنهرهوه و نوێژیش بهچاكی ئهنجام بده، چونكه بهڕاستی نوێژ بهرههڵستی له گوناهو تاوان و نادروستی دهكات، بێگومان یادی خوا له ههموو شت گهورهتر و بهنرختره ( كه دهبێت له كاتی نوێژ و كاتی تریشدا بیر و هۆشی ئیماندار، دابگرێت ) و خوا خۆی زانایه به ههموو ئهو كار و كردهوانهی كه ئهنجامی دهدهن.