Surah 11: Hud — هود
۞ وَمَا مِن دَآبَّةٍۢ فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۚ كُلٌّۭ فِى كِتَٰبٍۢ مُّبِينٍۢ
هیچ زیندهوهرێك نیه لهم زهویهدا ڕزق و ڕۆزیهکهی لهسهر خوا نهبێت و ئاگاداره بهشوێنی حهوانهوه و شوێنی دهرچوونیان، ههموو شتێك تۆماره له دۆسیهی ئاشکرادا له (لوح المحفوظ) دا.
وَهُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ فِى سِتَّةِ أَيَّامٍۢ وَكَانَ عَرْشُهُۥ عَلَى ٱلْمَآءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًۭا ۗ وَلَئِن قُلْتَ إِنَّكُم مَّبْعُوثُونَ مِنۢ بَعْدِ ٱلْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِنْ هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّبِينٌۭ
ئهو خوایه زاتێکه ئاسمانهکان و زهوی له ماوهی شهش ڕۆژدا دروستکرد، تهختی فهرمانڕهوایهتی (که دروستکراوێکی زۆر گهوره و شکۆمهنده) لهسهر ئاو بوو، تا تاقیتان بکاتهوه که کێتان کاری چاکتر ئهنجام دهدات (فهرمانبهردارێکی چاکه) و سوێند بهخوا ئهگهر بڵێت بهڕاستی ئێوه زیندوو دهکرێنهوه دوای مردن، بێگومان ئهوانهی که بێ باوهڕ بوون دهڵێن: ئهم قسه و باسه هیچ نیه، تهنها جادوویهکی ئاشکرایه.
وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ ٱلْعَذَابَ إِلَىٰٓ أُمَّةٍۢ مَّعْدُودَةٍۢ لَّيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُۥٓ ۗ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ
سوێند بهخوا ئهگهر سزادانیان دوا بخهین تا چهند کاتێکی دیاریکراو، ئهوه بێگومان (به گاڵتهوه) دهڵێن: چی ئهو سزایهی بهند کردووه و دوای خستووه و کوا بۆ پێش نایهت؟ ئاگاداربن! ئهو ڕۆژهی یهخهیان پێدهگرێت کهسیان لێی دهرباز ناکرێت و لهکۆڵیان نابێتهوه، ئهو سزایهش که ئهوان گاڵتهیان پێدهکرد، دهیانگرێتهوه.
وَلَئِنْ أَذَقْنَا ٱلْإِنسَٰنَ مِنَّا رَحْمَةًۭ ثُمَّ نَزَعْنَٰهَا مِنْهُ إِنَّهُۥ لَيَـُٔوسٌۭ كَفُورٌۭ
سوێند بهخوا ئهگهر خێر و خۆشی و ئاسوودهییهکمان به ئادهمیزاد بچێژین، لهوهودوا (بۆ تاقیکردنهوهی) لێی بسێنینهوه، ئهوه بهڕاستی دهبینیت ئهو کهسه نائومێدو بێ هیوا و سوپاس ناپهزێره و قسهو گوفتاری بۆنی بێ باوهڕی و خوانهناسی لێ دێت.
وَلَئِنْ أَذَقْنَٰهُ نَعْمَآءَ بَعْدَ ضَرَّآءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ ٱلسَّيِّـَٔاتُ عَنِّىٓ ۚ إِنَّهُۥ لَفَرِحٌۭ فَخُورٌ
ههروهها ئهگهر دوای ئه تهنگانه و ناخۆشیهی که تووشی بوو، نازو نیعمهتی پێ بچێژین، ئهوه بێگومان دهڵێت: ئیتر ههرچی ههژاری و ناخۆشیه له کۆڵم بۆتهوه و بهسهر چووه، چونکه بهڕاستی زۆر خۆشحاڵه و شانازی بهخۆیهوه دهکات و له خۆی بایی دهبێت (وا دهزانێت ههروا ژیانی بهردهوام دهبێت).
إِلَّا ٱلَّذِينَ صَبَرُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَأَجْرٌۭ كَبِيرٌۭ
جگه لهو کهسانهی که خۆگرو ئارامگر بوون و کارو و کردهوه چاکهکانیان ئهنجامداوه (له خۆشی و ناخۆشیدا سروشتی خواناسیان ناگۆڕێت) ئا ئهوانه لێخۆش بوون و پاداشتی گهوره و فراوانیان بۆ ههیه.
فَلَعَلَّكَ تَارِكٌۢ بَعْضَ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيْكَ وَضَآئِقٌۢ بِهِۦ صَدْرُكَ أَن يَقُولُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ كَنزٌ أَوْ جَآءَ مَعَهُۥ مَلَكٌ ۚ إِنَّمَآ أَنتَ نَذِيرٌۭ ۚ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ وَكِيلٌ
جا لهوانهیه تۆ (ئهی پێغهمبهر) واز بهێنیت له ههندێ لهو باسانهی که به (وحی) بۆت ڕهوانهکراوه و دڵتهنگ و سهغڵهت بیت نهوهکو بڵێن: ئهوه بۆ گهنجینهیهك (له زێڕو زیو) دانهبهزیوهته سهری، یان فریشتهیهك بۆ گهیاندنی پهیامهکه نههاتووه لهگهڵیدا، (تۆ خهفهت مهخۆ) چونکه بهڕاستی تۆ تهنها ترسێنهری، خوا خۆیشی ئاگادارو چاودێره بهسهر ههموو شتێکدا (حیسابیان بۆ دهکات).
أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰهُ ۖ قُلْ فَأْتُوا۟ بِعَشْرِ سُوَرٍۢ مِّثْلِهِۦ مُفْتَرَيَٰتٍۢ وَٱدْعُوا۟ مَنِ ٱسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
بهڵکو (لهگهڵ ئهو ههموو بهڵگانهدا) ئهوانه دهڵێن که محمد قورئانی ههڵبهستووه، پێیان بڵێ: جا ئێوهش ده سوورهتی ههڵباستراو وێنهی ئهم قورئانه بهێنن، ههر کهسیش له خوا گهوره بهدهر، دهتوانن، بانگ بکهن (بۆ هاوکاریتان پهنای بۆ بهرن) ئهگهر ڕاست دهکهن.
فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا۟ لَكُمْ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَآ أُنزِلَ بِعِلْمِ ٱللَّهِ وَأَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ
جا ئهگهر (خوانهناسان) نههاتن بهدهم ئهم داوایهتانهوه، ئهوه ئیتر چاك بزانن و دڵنیابن که بهڕاستی ئهم قورئانه ههر به ئاگاداری خوای گهوره دابهزێنراوه و بشزانن جگه لهویش خوایهکی تر نیه، ئایا ئیتر ئێوه (ئهی بێ باوهڕان) ملکهچ دهبن؟
مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَٰلَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ
ههر کهسێك تهنها ژیانی دنیاو ڕازاوهیی و (خۆشگوزهرانی) یهکهی بوێت. ئهوه پاداشتی ههوڵ و کۆششی ئهو جۆره کهسانه دهدهینهوه له دنیادا، ئهوانیش تێیدا هیچیان لێکهم ناکرێتهوه.
أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ إِلَّا ٱلنَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا۟ فِيهَا وَبَٰطِلٌۭ مَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
ئا ئهوانه ئهوانهن که له ڕۆژی دوایدا جگه له ئاگری دۆزهخ هیچی تریان بۆ نیه و ئهوهی که کردیان له دنیادا پووچهڵ بۆوه و بێ نرخه، ههروهها ئهو کاروکردهوهی که دهیانکرد بهتاڵ و پووچ و بۆشه.
أَفَمَن كَانَ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّهِۦ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌۭ مِّنْهُ وَمِن قَبْلِهِۦ كِتَٰبُ مُوسَىٰٓ إِمَامًۭا وَرَحْمَةً ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۚ وَمَن يَكْفُرْ بِهِۦ مِنَ ٱلْأَحْزَابِ فَٱلنَّارُ مَوْعِدُهُۥ ۚ فَلَا تَكُ فِى مِرْيَةٍۢ مِّنْهُ ۚ إِنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ
(ئایه ئهو جۆره کهسانهی که باس کران) وهکو ئهو کهسه وایه که لهلایهن پهروهردگاریهوه ههموو شتێکی بۆ ڕوون کراوهتهوه، (ئهمیش باوهڕی پێیهتی چونکه) پێغهمبهرێك بهڵگهنامهی خوا دهخوێنێتهوه و له پێش ئهمیشهوه پهیامهکهی موسا (که تهوراته) پێشهواو ڕهحمهت بوووه، ئهو جۆره کهسانهی (که ژیرو هۆشمهدن) باوهڕی پێ دههێنن، جا ئهو دهسته و کۆمهڵانهی که باوهڕ بهم پهیامه ناکهن، ئهوه ئاگری دۆزهخ چاوهڕێیانه، نهکهیت تۆ لهجۆره گومانێکدا بیت لهم قورئانهو لهم پهیامه، چونکه بهڕاستی ئهوه حهقیقهته و لهلایهن پهروهردگارتهوه بۆت ڕهوانه کراوه، بهڵام زۆربهی خهڵکی باوهڕ ناهێنن.
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَىٰ رَبِّهِمْ وَيَقُولُ ٱلْأَشْهَٰدُ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ أَلَا لَعْنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلظَّٰلِمِينَ
کێ لهوه ستهمکارتره که درۆ بهناوی خواوه ههڵببهستێت (بهوهی که بڵێ خوا هاوهڵ یان کوڕی ههیه) ئهوانه نیشانی پهروهردگاریان دهدرێن و شایهتهکانی قیامهت، که فریشته و پێغهمبهران و بانگخوازانن دهڵێن: ئا ئهوانه ئهوانهن درۆیان کرد بهدهم پهروهردگاریانهوه، ئاگاداربن! نهفرهتی خوا لهسهر ستهمکارانه...
ٱلَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًۭا وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ كَٰفِرُونَ
ئهوانهی بهنهرم و نیانی و لهسهرخۆ بهرههڵستی پهیامی خوا دهکهن و بهلاری دهیانهوێت و دهیانهوێت به ههڵهو ناتهواوی بیناسێنن بهخهڵکی و ئهوانه بهرۆژی دوایی بێ بڕوان.
أُو۟لَٰٓئِكَ لَمْ يَكُونُوا۟ مُعْجِزِينَ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِنْ أَوْلِيَآءَ ۘ يُضَٰعَفُ لَهُمُ ٱلْعَذَابُ ۚ مَا كَانُوا۟ يَسْتَطِيعُونَ ٱلسَّمْعَ وَمَا كَانُوا۟ يُبْصِرُونَ
ئا ئهوانه خۆیان دهستهوستان نهکردووه له زهویداو له دهستی خوا دهرچن، بێجگه له خوا هیچ پهناو یارمهتیدهرێکیان نیه (کهس فریایان ناکهوێت) و سزایان بۆ چهند بهرابهر دهکرێت، ئهوانه له دنیادا ئهوهنده ڕقیان له حهق و ڕێگهی خوا بوو، ئهوانه نهیاندهتوانی گوێ بگرن و ڕاستی ببینن.
أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ
ئا ئهوانه ئهوانهن که خۆیان فهوتاند و ئهو باس و درۆیانهی که له دنیادا ههڵیاندهبهست لێیان ون بوو.
لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ هُمُ ٱلْأَخْسَرُونَ
گومانی تێدا نیه که بهڕاستی ئهوانه له قیامهتدا زۆر خهسارهتمهند و دۆڕاوترن.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَأَخْبَتُوٓا۟ إِلَىٰ رَبِّهِمْ أُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ
بهڕاستی ئهوانهی بڕوایان هێناوه بهخواو ڕاستی بهرنامهکهی، کردهوه چاکهکانیشیان ئهنجامداوهو گهڕاونهتهوه بۆ لای پهروهردگاریان و ملکهچ و دڵ ئارام بوون له بهرامبهر فهرمانهکانی، ئا ئهوانه خاوهن و نیشتهجێی بهههشتن و به ههتا ههتایی تیایدا دهمێننهوه.
۞ مَثَلُ ٱلْفَرِيقَيْنِ كَٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْأَصَمِّ وَٱلْبَصِيرِ وَٱلسَّمِيعِ ۚ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
وێنهو ئهم دوو کۆمهڵه (کۆمهڵی ئیمانداران و کۆمهڵی بێ باوهڕان) وهك کوێرو کهڕ، چاوساغ و بیسهر وایه، ئایا ئهم دووانه وێنهیان وهك یهکه، ئهوه بۆ بیر ناکهنهوه؟!
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِۦٓ إِنِّى لَكُمْ نَذِيرٌۭ مُّبِينٌ
سوێند بهخوا بهڕاستی ئێمه نوحمان نارد بۆ لای قهوم و خزمهکانی، (پێی وتن) بێگومان من بۆ ئێوه داچڵهکێنهرێکی ئاشکرام (ئهگهر له فهرمانی خوا دهرچن تووشی سزا دهبن، خۆ ئێوه باش من دهناسن).
أَن لَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍۢ
که جگه له خوا (کهس و هیچی تر) نهپهرستن، چونکه من بهڕاستی دهترسم سزای ڕۆژێکی بهئێش یهخهتان پێ بگرێت (ههمووتان لهناو بچن).
فَقَالَ ٱلْمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَوْمِهِۦ مَا نَرَىٰكَ إِلَّا بَشَرًۭا مِّثْلَنَا وَمَا نَرَىٰكَ ٱتَّبَعَكَ إِلَّا ٱلَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِىَ ٱلرَّأْىِ وَمَا نَرَىٰ لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍۭ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَٰذِبِينَ
جا ئهو دهسته دهسهڵاتدارهی که بێ باوهڕ بوون له هۆزی نوح وتیان: ئێمه تۆ تهنها وهك یهکێك له خۆمان دهبینین و نابینین ئهوانهی شوێنی تۆ کهوتوون جگه لهوانهی که ههژارو داماوهکانمانن و دووربین نین و ژیریان کهمه و سادهن، ههروهها نابینین ئێوه هیچ شتێکی زیاترتان بهسهر ئێمهدا ههبێت، بهڵکو ئێمه وا گومان دهبهین ئێوه درۆزنن.
قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَءَاتَىٰنِى رَحْمَةًۭ مِّنْ عِندِهِۦ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَٰرِهُونَ
نوح وتی: ئهی خزمهکانم ههواڵم بدهنێ: ئهگهر من لهسهر ڕێگهو بهرنامهیهکی ڕاست و دروستبم لهلایهن پهروهردگارمهوه و خێرو چاکهو بهزهیی خۆی پێ بهخشیبم لهلایهن خۆیهوه، ئینجا ئهمانه له ئێوه ساراوهتهوه و نایبینن؟! ئایا بهزۆر ئیمان له دڵتاندا دروست بکهین و بتانخهینه سهر ئهم ڕێگهیه، لهکاتێکدا ئێوه لێی بێزارن و خوازیاری نین؟!!
وَيَٰقَوْمِ لَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِ ۚ وَمَآ أَنَا۠ بِطَارِدِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ ۚ إِنَّهُم مُّلَٰقُوا۟ رَبِّهِمْ وَلَٰكِنِّىٓ أَرَىٰكُمْ قَوْمًۭا تَجْهَلُونَ
ئهی خزمهکانم (خۆ من) له بری ئهم بانگهواز و ئامۆژگاریانهم داوای هیچ ماڵ و خهرجیتان لێناکهم، کرێ و پاداشتم تهنها لای خوایه، من ههرگیز ئهوانهی بڕوایان هێناوه له خۆم دوور ناخهمهوه و دهریان ناکهم، چونکه بێگومان ئهوان ئهگهن بهخوای خۆیان، حیسابیان لای خوایه، بهڵام بهڕاستی من ئێوه ئهبینم هۆزێکن خۆتان گێل و نهفام دهکهن (بهوهی به کهم سهیری ئیمانداوانی دهوری من دهکهن لهبهر بێ کهسی و ههژاریان).
وَيَٰقَوْمِ مَن يَنصُرُنِى مِنَ ٱللَّهِ إِن طَرَدتُّهُمْ ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
ئهی خزمهکانم کێ ئهتوانێت یارمهتیم بدات بهرامبهر خوای گهوره (له سزای خوا بمپارێزێت) ئهگهر ئهو ئیماندارو دۆستانهی خوا دهربکهم و له خۆمیان دوور بخهمهوه و ئایا بیرناکهناوه (که شتی وا ناشێت و دروست نیه بۆ کهسێك خواناس بێت)؟
وَلَآ أَقُولُ لَكُمْ عِندِى خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعْلَمُ ٱلْغَيْبَ وَلَآ أَقُولُ إِنِّى مَلَكٌۭ وَلَآ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِىٓ أَعْيُنُكُمْ لَن يُؤْتِيَهُمُ ٱللَّهُ خَيْرًا ۖ ٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِىٓ أَنفُسِهِمْ ۖ إِنِّىٓ إِذًۭا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
خۆ من پێتان ناڵێم گهنجینهکانی خوا لای منه و من شتی نادیارو غهیبیش نازانم، ناشڵێم بهڕاستی من فریشتهم، ههروهها ناڵێم بهو ئیماندارانهی لهبهر چاوی ئێوه کهم نرخن، خوا گهوره ههرگیز خێریان بهسهردا نارژێنێت، خوا خۆی ئاگاداره بهوهی له دهروونیاندا ههیه، بێگومان من ئهو کاته (ئهگهر وابکهم) له ستهمکارانم.
قَالُوا۟ يَٰنُوحُ قَدْ جَٰدَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَٰلَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَآ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ
(خهڵکهکه) وتیان: ئهی نوح بهڕاستی زۆر لهسهری چوویت و زیاد له پێویست بهربهرهکانی و شهڕه قسهت لهگهڵدا کردین دهی ئهو سزایهمان بۆ بهێنه که ههڕهشهی پێدهکهیت و ههمیشه باسی دهکهیت و دهمانترسێنی پێی، ئهگهر تۆ له ڕاستگۆیانیت.
قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُم بِهِ ٱللَّهُ إِن شَآءَ وَمَآ أَنتُم بِمُعْجِزِينَ
نوح له وهڵامدا وتی: ئهوه به دهست خوایه و بهڕاستی تهنها ئهو بۆتان پێش دههێنێت ئهگهر بیهوێت و ئێوه دهستهوسانکهری خوا نین ناتوانن (ئهستهمه دهرباز بوونتان).
وَلَا يَنفَعُكُمْ نُصْحِىٓ إِنْ أَرَدتُّ أَنْ أَنصَحَ لَكُمْ إِن كَانَ ٱللَّهُ يُرِيدُ أَن يُغْوِيَكُمْ ۚ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
(وادیاره) ئامۆژگاری و دڵسۆزیم سوودتان پێناگهیهنێت ئهگهرچی بمهوێت بهردهوامیشبم لهسهر ئامۆژگاریتان، ئهگهر خوا بیهوێت سهرگهردانتان بکات ئهوه ئهو زاته پهروهردگارتانه و ههر بۆ لای ئهویش دهبرێنهوه.
أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰهُ ۖ قُلْ إِنِ ٱفْتَرَيْتُهُۥ فَعَلَىَّ إِجْرَامِى وَأَنَا۠ بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُجْرِمُونَ
بهڵکو (بێ باوهڕانی مهککه) دهڵێن: ئهم باس و بابهتانه (محمد) خۆی ههڵی بهستووه، تۆیش بڵێ: ئهگهر من ههڵیبهستم ئهوه تاوانهکهی لهسهر خۆمه و منیش دووره پهرێزو بهریم لهو تاوانهی که دهیکهم.
وَأُوحِىَ إِلَىٰ نُوحٍ أَنَّهُۥ لَن يُؤْمِنَ مِن قَوْمِكَ إِلَّا مَن قَدْ ءَامَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا۟ يَفْعَلُونَ
(سهرهنجام) وهحی و پهیامی خوا ڕهوانهکرا بۆ نوح که چاك بزانه بهڕاستی ههرگیز کهسی تر بڕوا ناهێنێت له قهومهکهت جگه لهوهی که بهڕاستی بڕوای هێناوه، کوابوو خهفهتبار مهبه بهو کردهوه ناشیرین و ناپهسهندانهی ئهنجامیان دهدا.
وَٱصْنَعِ ٱلْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَٰطِبْنِى فِى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓا۟ ۚ إِنَّهُم مُّغْرَقُونَ
کهشتییهکهش دروست بکه بهچاودێری و فهرانی ئێمه، (کاتی تۆفانهکه) تکامان لێ نهکهیت بۆ ئهوانهی له سنووری ڕاستی دهرچوون و تاوانبارن، چونکه بهڕاستی ئهوانه بڕیاری خنکاندن و تیاچوونیان بۆ دراوه.
وَيَصْنَعُ ٱلْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌۭ مِّن قَوْمِهِۦ سَخِرُوا۟ مِنْهُ ۚ قَالَ إِن تَسْخَرُوا۟ مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ
(نوح) یش دهستی کرد به دروستکردنی کهشتیهکه، ههر جارێك تاقمێك له هۆزهکهی بهلایدا تێدهپهرین، گاڵتهیان پێ دهکرد، (نوح) وتی ئهگهر ئێسته ئێوه گاڵته به ئێمه دهکهن، ئهوه بهڕاستی ئێمهش ڕۆژێك دێت گاڵته به ئێوه بکهین وهك چۆن ئێوه گاڵته به ئێمه دهکهن.
فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌۭ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌۭ مُّقِيمٌ
جا له داهاتوودا دهزانن کێ سزایهکی بۆ دێت که ڕیسوای بکات، پاشان له قیامهتدا دووچاری سزایهکی بهردهوام و ههمیشه دهبێت.
حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَمْرُنَا وَفَارَ ٱلتَّنُّورُ قُلْنَا ٱحْمِلْ فِيهَا مِن كُلٍّۢ زَوْجَيْنِ ٱثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَن سَبَقَ عَلَيْهِ ٱلْقَوْلُ وَمَنْ ءَامَنَ ۚ وَمَآ ءَامَنَ مَعَهُۥٓ إِلَّا قَلِيلٌۭ
(ئهم کێشهیه بهردهوام بوو) ههتا ئهو کاتهی بڕیارمان هات و فهرمان دهرچوو (به لهناوبردنی بێ باوهڕهکان) و له تهنووره پڕ له ئاگرهکهوه ئاو فوارهی کرد (که ئهوه نیشانهی دهست پێکردنی تۆڵه خواییهکه بوو) ئهوسا وتمان: ئهی نوح، له ههموو نێرو و مێیهك دووان ههڵبگره له کهشتیهکهداو ماڵ و خێزانت، جگه لهوانهی که بڕیاریان لهسهر دراوه تووشی تۆڵه ببن بههۆی بێ باوهڕیانهوه، ئهوانهش ههڵگره که باوهڕیان هێناوه (شایانی باسه) کهسیش بڕوای بهنوح نهکردو لهگهڵیدا نهبوو، جگه لهکهسانێکی کهم نهبێت.
۞ وَقَالَ ٱرْكَبُوا۟ فِيهَا بِسْمِ ٱللَّهِ مَجْر۪ىٰهَا وَمُرْسَىٰهَآ ۚ إِنَّ رَبِّى لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
نوح وتی: سواربن و برۆنه ناو کهشتیهکهوه، بهناوی خواوهیه ڕۆیشتنی و وهستانی، بێگومان پهروهردگارم زۆر لێ خۆشبووه و زۆر به بهزهییه.
وَهِىَ تَجْرِى بِهِمْ فِى مَوْجٍۢ كَٱلْجِبَالِ وَنَادَىٰ نُوحٌ ٱبْنَهُۥ وَكَانَ فِى مَعْزِلٍۢ يَٰبُنَىَّ ٱرْكَب مَّعَنَا وَلَا تَكُن مَّعَ ٱلْكَٰفِرِينَ
کهشتیهکهش دهیبردن بهناو شهپۆلی وهك چیادا، نوح بانگی کرده کوڕهکهی (ئهوهیان که بێ باوهڕ بوو) له شوێنێکی چهپهکدا گیری خوارد بوو پێی وت: ڕۆڵه گیان، لهگهڵ ئێمهدا سواربه و لهگهڵ بێ باوهڕاندا مهبه.
قَالَ سَـَٔاوِىٓ إِلَىٰ جَبَلٍۢ يَعْصِمُنِى مِنَ ٱلْمَآءِ ۚ قَالَ لَا عَاصِمَ ٱلْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ ٱللَّهِ إِلَّا مَن رَّحِمَ ۚ وَحَالَ بَيْنَهُمَا ٱلْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ ٱلْمُغْرَقِينَ
کوڕهکهی وتی: پهنا ئهبهمه لای ئهو چیایهو دهمپارێزیت لهم زریان و ئاوه، (نوح) وتی: ئهمڕۆ هیچ پهنادهرێك نیه له تۆڵه و خهشمی خوا کهس بپارێزێت مهگهر کهسێك خوا خۆی ڕهحمی پێ بکات، ئهوسا (دوای ئهم وت و وێژه) شهپۆلی ئاو دای بهنێوانیاندا و جا چووه ڕیزی خنکاوهکانهوه.
وَقِيلَ يَٰٓأَرْضُ ٱبْلَعِى مَآءَكِ وَيَٰسَمَآءُ أَقْلِعِى وَغِيضَ ٱلْمَآءُ وَقُضِىَ ٱلْأَمْرُ وَٱسْتَوَتْ عَلَى ٱلْجُودِىِّ ۖ وَقِيلَ بُعْدًۭا لِّلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ
پاشان فهرماندرا به زهوی: ئاوهکهت با ڕۆبچێت بهناختدا، ئهی ئاسمان: تۆش با بهس بێت و باران مهبارێنه، ئیتر ئاوهکه ڕۆچوو، فهرمانیش بهڕێکی و تهواوی ئهنجامدرا، کهشتیهکهش لهسهر کێوه جودی (که له کوردستانی باکووره) وهستاو لهنگهری گرت و وترا: دهك دووری له بهزهیی خواو تیاچوون بۆ بهرهی ستهمکاران.
وَنَادَىٰ نُوحٌۭ رَّبَّهُۥ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ٱبْنِى مِنْ أَهْلِى وَإِنَّ وَعْدَكَ ٱلْحَقُّ وَأَنتَ أَحْكَمُ ٱلْحَٰكِمِينَ
(پاش هێور بوونهوهی زریانهکه) نوح هاواری له خوا کردو جا وتی: ئهی پهروهردگارم کوڕهکهم له خێزانی من بوو، بێگومان پهیمانی تۆش ڕاسته و (کاتی خۆی فهرمووت خێزانی تۆ ڕزگارن له تیاچوون) و تۆیش زاناترین و دادپهروهرترینی فهرمانڕهوایانیت.
قَالَ يَٰنُوحُ إِنَّهُۥ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ ۖ إِنَّهُۥ عَمَلٌ غَيْرُ صَٰلِحٍۢ ۖ فَلَا تَسْـَٔلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ ۖ إِنِّىٓ أَعِظُكَ أَن تَكُونَ مِنَ ٱلْجَٰهِلِينَ
خوای گهورهش فهرمووی: ئهی نوح بهڕاستی ئهو له خێزانی تۆ نهبوو، چونکه بهڕاستی ئهو کرداری چاك نهبوو، کهوابوو داوای شتێکم لێ مهکه که زانیاریت دهربارهی نیه، بێگومان من ئامۆژگاریت دهکهم که کارێك نهکهیت خۆت بخهیته ڕیزی نهفامانهوه.
قَالَ رَبِّ إِنِّىٓ أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْـَٔلَكَ مَا لَيْسَ لِى بِهِۦ عِلْمٌۭ ۖ وَإِلَّا تَغْفِرْ لِى وَتَرْحَمْنِىٓ أَكُن مِّنَ ٱلْخَٰسِرِينَ
(ئینجا نوح) وتی: ئهی پهروهردگارم، بهڕاستی من پهنا دهگرم بۆ تۆ که داوای شتێك بکهم زانیاریم پێی نهبێت، خۆ ئهگهر لێم خۆش نهبیت و بهزهییت پێمدا نهیهتهوه ئهوه دهچمه ڕیزی خهسارهتمهندانهوه.
قِيلَ يَٰنُوحُ ٱهْبِطْ بِسَلَٰمٍۢ مِّنَّا وَبَرَكَٰتٍ عَلَيْكَ وَعَلَىٰٓ أُمَمٍۢ مِّمَّن مَّعَكَ ۚ وَأُمَمٌۭ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
(ئهوسا لهلایهن خوای گهورهوه) وترا: ئهی نوح وهره خوارهوه و دابهزه له کهشتیهکهو له چیای جودی بۆ دهشتایی بهبێوهیی و سهلامهتی لهلایهن ئێمهوه، بهرهکهتی زۆریش لهسهر تۆو ئهو کۆمهڵ و خهڵکانهی لهگهڵ تۆدان، خهڵکانێکی تریش لهمهو دوا دێن و له نازو نیعمهت بههرهوهریان دهکهین، پاشان (بههۆی لاری و بێ برواییانهوه) سزای بهسۆیان تووش دهبێت لهلایهن ئێمهوه.
تِلْكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْغَيْبِ نُوحِيهَآ إِلَيْكَ ۖ مَا كُنتَ تَعْلَمُهَآ أَنتَ وَلَا قَوْمُكَ مِن قَبْلِ هَٰذَا ۖ فَٱصْبِرْ ۖ إِنَّ ٱلْعَٰقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ
ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) ئهو باسانهی بۆمان کردیت له ههواڵه نادیارهکانه که بۆت دهنێرین، نهتۆ دهتزانی و نه هۆز و نهتهوهکهشت پێش ئهم باسهی ئێمه، جا خۆگرو به ئارام به، چونکه بهڕاستی پاشهرۆژ بۆ خواناس و پارێزکارانه.
وَإِلَىٰ عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًۭا ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُۥٓ ۖ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا مُفْتَرُونَ
بۆ لای هۆزی (عاد) یش، هودی برایانمان نارد، وتی: ئهی خزمهکانم، خوا بپهرستن و فهرمانبهرداری ئهو بن، هیچ خوایهکی ترتان نیه جگه لهو، ئێوه هیچ ڕاستیهکتان نیه جگه له درۆ ههڵبهستن.
يَٰقَوْمِ لَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَى ٱلَّذِى فَطَرَنِىٓ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
(هود وتی) ئهی خزمهکانم من لهسهر ئهم کارو بانگهوازه خواییهی که بهئێوهی ڕادهگهیهنم هیچ کرێ و پاداشتێکتان لێ داوا ناکهم، کرێ و پاداشتم تهنها لهسهر ئهو زاتهیه که بهدی هێناوم، باشه ئهوه بیر ناکهنهوه و ژیرنابن؟!
وَيَٰقَوْمِ ٱسْتَغْفِرُوا۟ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ يُرْسِلِ ٱلسَّمَآءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًۭا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَىٰ قُوَّتِكُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا۟ مُجْرِمِينَ
ئهی خزمهکانم داوای لێخۆسبوون له پهروهردگارتان بکهن، پاشان بگهرێنهوه بۆ لای ئهو، ئهوه له ئاسمانهوه بارانی زۆری پر بهرهکهتتان بۆ دهبارێنێت، هێزو دهسهڵاتتان بۆ زیاد دهکات، زیاد له هێزو دهسهڵاتی ئاسایی خۆتان، ڕوو وهرمهگێرن لهم باس و ئامۆژگاریانه لهکاتێکدا که ههمیشه تاوانبارن.
قَالُوا۟ يَٰهُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍۢ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِىٓ ءَالِهَتِنَا عَن قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ
وتیان ئهی هود: بهڵگهیهکی زۆر ڕۆشنت بۆ نههێناوین تا به تهواوی ئێمه قهناعهت بکهین (که تۆ پێغهمبهری خوایت) و ئێمهش واز له خواکانی خۆمان ناهێنین به قسهی تۆ، ئێمه ئیمان و بڕوامان نیه بهڕاستێتی تۆ.
إِن نَّقُولُ إِلَّا ٱعْتَرَىٰكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُوٓءٍۢ ۗ قَالَ إِنِّىٓ أُشْهِدُ ٱللَّهَ وَٱشْهَدُوٓا۟ أَنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ
ئێمه هیچ ناڵێین ئهوه نهبێت: وا دیاره ههندێ له خواکانمان بهخراپ دهستیان لێ وهشاندوویت!! هود وتی: دهی من بهڕاستی خوا دهکهم بهشایهت و ئێوهش بهشایهت بن که بێگومان من بهریم لهوهی ئێوه دهیکهنه شهریك و هاوهڵ بۆ خوا...
مِن دُونِهِۦ ۖ فَكِيدُونِى جَمِيعًۭا ثُمَّ لَا تُنظِرُونِ
جگه له خوا خۆتان به پهرستراوهکانتانهوه فێڵ و پیلانم لێ بکهن ههر ههمووتان، کهوابوو وهرن ههمووتان کۆببنهوه و نهخشه بکێشن بۆ لهناو بردنم، پاشان مۆڵهتیشم مهدهن!...
إِنِّى تَوَكَّلْتُ عَلَى ٱللَّهِ رَبِّى وَرَبِّكُم ۚ مَّا مِن دَآبَّةٍ إِلَّا هُوَ ءَاخِذٌۢ بِنَاصِيَتِهَآ ۚ إِنَّ رَبِّى عَلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ
چونکه بهڕاستی من پشتم بهخوا بهستووه، که پهروهردگاری من و پهروهردگاری ئێوهیشه، هیچ گیانلهبهرێك نیه جڵهوی بهدهست خوای گهورهوه نهبێت، بێگومان پهروهردگارم لهسهر بهرنامهو ڕێبازێکی ڕاست و دروسته.
فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَقَدْ أَبْلَغْتُكُم مَّآ أُرْسِلْتُ بِهِۦٓ إِلَيْكُمْ ۚ وَيَسْتَخْلِفُ رَبِّى قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّونَهُۥ شَيْـًٔا ۚ إِنَّ رَبِّى عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ حَفِيظٌۭ
جا ئهگهر ئێوه گوێم بۆ نهگرن و پشت بکهنه ئهم بهرنامهیه، ئهوه بێگومان من پێم ڕاگهیاندن ئهو بهرنامه و پهیامه خواییهی به مندا نێرراوه بۆتان و پهروهردگارم (ئهگهر ملکهچ نهبن) ئێوه لهناو دهبات و هۆزێکی تر دهخاته شوێنی ئێوه، ئێوه ناتوانن هیچ زیانێك بهو بگهیهنن بهڕاستی پهروهردگاری من بهسهر ههموو شتێکدا چاودێرو به توانایه.
وَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًۭا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ بِرَحْمَةٍۢ مِّنَّا وَنَجَّيْنَٰهُم مِّنْ عَذَابٍ غَلِيظٍۢ
کاتێکیش فهرمانی ئێمه هات (که بڕیاری تیاچوونی هۆزی عاد بوو) و ئهوه هود و ئهوانهی بڕوایان هێنابوو لهگهڵ ئهودا بوون ڕزگاریشمان کردن بههۆی بهزهیی و لێبوردهیی خۆمانهوه له سزایهکی زۆر قورس و گران.
وَتِلْكَ عَادٌۭ ۖ جَحَدُوا۟ بِـَٔايَٰتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا۟ رُسُلَهُۥ وَٱتَّبَعُوٓا۟ أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍۢ
بهڵێ! ئهوه هۆزی عاد بوو، بێ باوهڕ بوون و ئیمانیان نههێنا به فهرمانهکانی پهروهردگاریان، لاشیاندا له بهرنامهی پێغهمبهرانی خواو شوێن فهرمانی ههموو زۆردارو سهرسهخت و خوانهناسێك کهوتن.
وَأُتْبِعُوا۟ فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا لَعْنَةًۭ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۗ أَلَآ إِنَّ عَادًۭا كَفَرُوا۟ رَبَّهُمْ ۗ أَلَا بُعْدًۭا لِّعَادٍۢ قَوْمِ هُودٍۢ
جا ههر لهم جیهانهدا نهفرین لێکراو بوون و دوور بوون له بهزهیی خوا، له ڕۆژی قیامهتیشدا (ههر نهفرین لێکراو دهبن) و ئاگاداربن که بێگومان هۆزی عاد بێ باوهڕ بوون و بێ وهفاییان دهربڕی بهرامبهر پهروهردگاریان، ئاگاداربن که دووریی و بێ نرخی بۆ هۆزی عادی قهومی هود.
۞ وَإِلَىٰ ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَٰلِحًۭا ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُۥ ۖ هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ وَٱسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَٱسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ ۚ إِنَّ رَبِّى قَرِيبٌۭ مُّجِيبٌۭ
بۆ هۆزی ثهمودیش، صالح ی برایانمان ڕهوانه کرد، وتی: ئهی خزمهکانم گوێڕایهڵی خوای گهوره بکهن جگه لهو زاته هیچ خوایهکی ترتان نیه، ئهو بهرپای کردوون له زهویداو داوای لێکردوون که ئاوهدانی بکهنهوه، جا کهوابوو داوای لێ خۆشبوونی لێ بکهن پاشان بگهرێنهوه بۆ لای و فهرمانهکانی بهجێ بهێنن، چونکه بهڕاستی پهروهردگاری من زۆر نزیکه و نزا وهرگره (لهو کهسانهی لێی دهپارێنهوه و داوای لێ خۆشبوونی لێدهکهن).
قَالُوا۟ يَٰصَٰلِحُ قَدْ كُنتَ فِينَا مَرْجُوًّۭا قَبْلَ هَٰذَآ ۖ أَتَنْهَىٰنَآ أَن نَّعْبُدَ مَا يَعْبُدُ ءَابَآؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِى شَكٍّۢ مِّمَّا تَدْعُونَآ إِلَيْهِ مُرِيبٍۢ
خهڵکهکه وتیان: ئهی صالح، بهڕاستی پێش ئهم باسانهت تۆ لهناو ئێمهدا شوێنی هیوامان بوویت، ئایا بهرگری ئهوهمان لێدهکهیت که شوێنی شتێك بکهوین که باوو باپیرانمان شوێنی کهوتوون و پهرستویانن؟! ئێمه بهڕاستی له گومانداین لهوهی که تۆ بانگی ئێمه دهکهی بۆلای و بهدبینین لێی!!
قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَءَاتَىٰنِى مِنْهُ رَحْمَةًۭ فَمَن يَنصُرُنِى مِنَ ٱللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُۥ ۖ فَمَا تَزِيدُونَنِى غَيْرَ تَخْسِيرٍۢ
صالح وتی: ئهی خزمهکانم ههواڵم بدهنێ: ئهگهر من لهسهر ڕێگه و بهرنامهیهکی ڕاست و دروست بم لهلایهن پهروهردگارمهوه و خێرو چاکهو بهزهیی خۆی پێ بهخشی بم له خۆیهوه و ڕهحمهتی تایبهتیشی پێ بهخشیووم، باشه کێ یارمهتیم دهدات و له سزای خوا ڕزگارم دهکات ئهگهر له فهرمانی لابدهم و پهیامهکهیم به ڕێك و تهواوی نهگهیاند، جا ئێوه بهم ههڵوێستهتان جگه له خهسارهتمهندیی بۆ من هیچ سوودێکی ترم پێناگهیهنن.
وَيَٰقَوْمِ هَٰذِهِۦ نَاقَةُ ٱللَّهِ لَكُمْ ءَايَةًۭ فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِىٓ أَرْضِ ٱللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوٓءٍۢ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌۭ قَرِيبٌۭ
ئهی خزمهکانم ئهمه وشترهکهیه که لهلایهن خواوه کراوه به موعجیزه و نیشانهیهکی تایبهت (لهسهر دهسهڵاتی خۆی و ڕاستی پێغهمبهرێتی من) و جا وازی لێ بهێنن با له زهوی خوادا بلهوهڕێت، بهنیازی خراپهوه دهستی بۆ نهبهن، ئهگینا سزایهکی نزیك دهتانگرێت.
فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُوا۟ فِى دَارِكُمْ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍۢ ۖ ذَٰلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍۢ
یهکسهرچوون سهریان بڕی، جا (صالح) یش پێی وتن: ڕابوێرن له ماڵ و مهنزڵی خۆتاندا بۆ ماوهی سێ ڕۆژ، (دوای ئهو ماوه دیاری کراوه تیادهچن) و ئهوهش پهیمانێکه و ههرگیز بهدرۆ ناخرێتهوه.
فَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَٰلِحًۭا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ بِرَحْمَةٍۢ مِّنَّا وَمِنْ خِزْىِ يَوْمِئِذٍ ۗ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ ٱلْقَوِىُّ ٱلْعَزِيزُ
جا کاتێك فهرمانی ئێمه هات و بڕیاردرا لهکاتی دیاری کراودا و ئهوه صالح و ئهوانهی بڕوایان هێنابوو لهگهڵیدا ڕزگارمان کردن به میهرهبانی و بهزهیی خۆمان، له سهرشۆڕیی ئهو ڕۆژهش پهناماندان، بهڕاستی پهروهردگارت ههر خۆی خاوهنی هێزه و باڵادهسته.
وَأَخَذَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ٱلصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا۟ فِى دِيَٰرِهِمْ جَٰثِمِينَ
جا ئهو دهنگه سامناکهی بووه هۆی تیاچوونیان ههموو ئهوانهی گرت که تاوان و ستهمیان کردو فهرمانبهرداری پهروهردگاریان نهبوون، سهرهنجام ههموویان له شوێنهکانی خۆیاندا کهوتن بهڕووی زهویدا و تیاچوون له بهرهبهیاندا...
كَأَن لَّمْ يَغْنَوْا۟ فِيهَآ ۗ أَلَآ إِنَّ ثَمُودَا۟ كَفَرُوا۟ رَبَّهُمْ ۗ أَلَا بُعْدًۭا لِّثَمُودَ
وهك ئهوهی که ههر لهو شوێنهدا نهبووبن و تیایدا نهژیابن، ئاگادارین، بهڕاستی هۆزی ثمود بێ بڕوا بوون به پهروهردگاریان و بێ وهفا بوون بهرامبهری، ئاگارداربن بڕیاری دووری له بهزهیی خوا، درا بۆ هۆزی ثمودیش.
وَلَقَدْ جَآءَتْ رُسُلُنَآ إِبْرَٰهِيمَ بِٱلْبُشْرَىٰ قَالُوا۟ سَلَٰمًۭا ۖ قَالَ سَلَٰمٌۭ ۖ فَمَا لَبِثَ أَن جَآءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍۢ
سوێند بهخوا بێگومان وهفدێکی ڕهوانه کراوی ئێمه (له فریشته) هاتنه لای ئیبراهیم به مژدهوه (مژدهی بوونی منداڵێك) و وتیان: سڵاوی خوات لێ بێت، ئهمیش وتی: سڵاوی خوا له ئێوهش، دوای بهخێرهاتنیان ڕۆیشت و جا زۆری پێ نهچوو گهڕایهوه بهگۆشتی گوێرهکهیهکی برژاوهوه.
فَلَمَّا رَءَآ أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةًۭ ۚ قَالُوا۟ لَا تَخَفْ إِنَّآ أُرْسِلْنَآ إِلَىٰ قَوْمِ لُوطٍۢ
جا کاتێك (ئیبراهیم) بینی دهستی بۆ نابهن، کارهکهیانی به نائاسایی داناو لهدڵی خۆیدا لێیان ترسا، ئهوانیش ههستیان پێکردو وتیان: مهترسه، بهڕاستی ئێمه نێردراوین بۆ لای قهومهکهی لوط.
وَٱمْرَأَتُهُۥ قَآئِمَةٌۭ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَٰهَا بِإِسْحَٰقَ وَمِن وَرَآءِ إِسْحَٰقَ يَعْقُوبَ
لهو کاتهدا خێزانهکهی وهستابوو، یهکسهر پێکهنی، جا (خوای گهوره فهرمووی): ئێمهش مژدهمان دایه کهئیسحاقت پێدهبهخشین و له دوای ئهویش یهعقوب، له نهوهی ئیسحاق دێته دنیاوه.
قَالَتْ يَٰوَيْلَتَىٰٓ ءَأَلِدُ وَأَنَا۠ عَجُوزٌۭ وَهَٰذَا بَعْلِى شَيْخًا ۖ إِنَّ هَٰذَا لَشَىْءٌ عَجِيبٌۭ
خێزانی ئیبراهیم وتی: وهی ڕۆ (شهرمهزار خۆم)! چۆن منداڵم دهبێت من پیرم و ئهمهش مێردهکهمه، پیر و بهساڵا چووه، بهڕاستی ئهمه شتێکی سهر سوڕهێنهره!
قَالُوٓا۟ أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ ٱللَّهِ ۖ رَحْمَتُ ٱللَّهِ وَبَرَكَٰتُهُۥ عَلَيْكُمْ أَهْلَ ٱلْبَيْتِ ۚ إِنَّهُۥ حَمِيدٌۭ مَّجِيدٌۭ
فریشتهکان وتیان: ئایا سهرسام دهبیت له فهرمان؟ کاری خوا؟؟ ڕهحمهت و بهرهکهتی خواتان لهسهربێت ئهی خێزانی ئهم ماڵه پیرۆزه، (بێگومان خوای گهوره کاری وا دهکات) و چونکه ههمیشه ئهو زاته سوپاسکراوه و خاوهنی بهرزی و دهسهڵاتیشه.
فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَٰهِيمَ ٱلرَّوْعُ وَجَآءَتْهُ ٱلْبُشْرَىٰ يُجَٰدِلُنَا فِى قَوْمِ لُوطٍ
جاکاتێك ترسهکه له دڵی ئیبراهیم دهرچوو (هێمن بۆوه) و مژدهکهشی بۆ هاتبوو، ئینجا دهستی کرد به باس کردن و موجادهله دهربارهی قهومی (لوط).
إِنَّ إِبْرَٰهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّٰهٌۭ مُّنِيبٌۭ
بهڕاستی ئیبراهیم زۆر لهسهرخۆ و به ئارام و خهمخۆر و گهڕاوهیه بۆ لای خوا.
يَٰٓإِبْرَٰهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هَٰذَآ ۖ إِنَّهُۥ قَدْ جَآءَ أَمْرُ رَبِّكَ ۖ وَإِنَّهُمْ ءَاتِيهِمْ عَذَابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍۢ
(فریشتهکان وتیان): ئهی ئیبراهیم واز بهێنه لهو باس و کێشهیه، دڵنیابه بهڕاستی پهروهردگارت فهرمانی داوه و (کار تهواو بووه) و بێگومان سزایهکیان بۆ هاتووه که ناگهڕێتهوه.
وَلَمَّا جَآءَتْ رُسُلُنَا لُوطًۭا سِىٓءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًۭا وَقَالَ هَٰذَا يَوْمٌ عَصِيبٌۭ
کاتێکیس وهفدی فریشتهکانی ئێمه هاتنه لای لوط، ناڕهحهت بوو پێیان، زۆر دڵتهنگ بوو (چونکه له شێوهی چهند لاوێکی پێکهوتوودا هاتبوون، لهدڵی خۆیدا) وتی: ئهمه ڕۆژێکی سهخته (منی تێکهوتووم).
وَجَآءَهُۥ قَوْمُهُۥ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِن قَبْلُ كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ هَٰٓؤُلَآءِ بَنَاتِى هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ ۖ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِى ضَيْفِىٓ ۖ أَلَيْسَ مِنكُمْ رَجُلٌۭ رَّشِيدٌۭ
هۆزهکهشی بهبیستنی هاتنی ئهم میوانانه، بهپهلهو بێ شهرمانه کشان بۆ لای، پێشتریش کرداره خراپهکانیان دهکرد، (کاتێك لوط ئهم دیمهنه ناشیرینهی بینی) وتی: ئهی خزمهکانم ئائهوانه کچهکانمن و ئهوان پاك و خاوێنن بۆ ئێوه (وهرن لهناو هۆزدا کێتان به دڵه بهشێوهیهکی شهرعی و ڕهوا لێتان ماره بکهم) جا له خوا بترسن و شهرمهزارم مهکهن لهناو میوانهکانمدا، ئایا پیاوێکی ژیرو مهردتان تێدا نیه (که له کاری ناڕهوای ئاوا جڵهوگیری بکات)؟!
قَالُوا۟ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِى بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّۢ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ
ئهوانیش بێ شهرمانه وتیان: سوێند بهخوا بهڕاستی تۆ دهزانیت ئێمه هیچ حهقێکمان نیه بهکچهکانی تۆوه، بێگومان تۆش دهزانیت ئێمه چیمان دهوێت!
قَالَ لَوْ أَنَّ لِى بِكُمْ قُوَّةً أَوْ ءَاوِىٓ إِلَىٰ رُكْنٍۢ شَدِيدٍۢ
لوط وتی: خۆزگه بهڕاستی هێزێکم دهبوو له خۆتان (بۆ بهرامبهری ناپاکهکانتان) یان پهنایهکی بههێزم دهست دهکهوێت و دهڕۆیشتم بۆی (تا تۆڵهتان لێ بکهمهوه و تهمێتان بکهم).
قَالُوا۟ يَٰلُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَن يَصِلُوٓا۟ إِلَيْكَ ۖ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍۢ مِّنَ ٱلَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنكُمْ أَحَدٌ إِلَّا ٱمْرَأَتَكَ ۖ إِنَّهُۥ مُصِيبُهَا مَآ أَصَابَهُمْ ۚ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ ٱلصُّبْحُ ۚ أَلَيْسَ ٱلصُّبْحُ بِقَرِيبٍۢ
میوانهکان وتیان: ئهی لوط بهڕاستی ئێمه فریشتهی نێرراوی پهروهردگاری تۆین، ئهو تاوانبارانه ههرگیز ناگهنه لات (تابتوانن دهستدرێژی بکهنه سهر ئێمه) و جا تۆ خاوو خێزانت لهبهشێکی شهودا دهربکهو کهس له ئێوه لانهکاتهوه و ئاوڕ نهداتهوه، جگه هاوسهرهکهت (که لاسارهو بهگوێت ناکات) چونکه بهڕاستی ئهو سزایهی که تاوانبارانی گرتۆتهوه ئهویش دهگرێتهوه، بهڕاستی کاتی سزاکهشیان له بهرهبهیاندایه، ئایا بهرهبهیانی ئهمشهو نزیك نیه؟!
فَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَٰلِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةًۭ مِّن سِجِّيلٍۢ مَّنضُودٍۢ
جا کاتێك فهرمانی ئێمه بۆ تیاچوونیان هات، شارۆچکهکهیانمان ژێره و ژوور کرد و به قوڕی سوورهوه کراوی وهك بهرد، چین لهسهر چین بهرد بارانمان کرد.
مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ ۖ وَمَا هِىَ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ بِبَعِيدٍۢ
ههموو ئهو بهردانه دیاری کراو بوون، له لایهن پهروهردگارتهوه (که بدات بهسهر تهوقه سهری کێدا) ئهم کارهسات و ئهم بهرد بارانهش وهنهبێت زۆر دوور بێت له ستهمکارانهوه (له ههموو سهردهمێکدا، کاتێك ڕۆدهچن له تاوانکاریدا).
۞ وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًۭا ۚ قَالَ يَٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُۥ ۖ وَلَا تَنقُصُوا۟ ٱلْمِكْيَالَ وَٱلْمِيزَانَ ۚ إِنِّىٓ أَرَىٰكُم بِخَيْرٍۢ وَإِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍۢ مُّحِيطٍۢ
بۆ لای خهڵکی مهدیهنیش براو کهسی خۆتان (شوعهیب) مان به پێغهمبهرێتی ڕهوانهکرد، ئهویش وتی: ئهی خزمهکانم بهندایهتی خوا بکهن، هیچ خوایهکی ترتان نیه جگه لهو، ههروهها کهم و کووڕیش مهکهن له پێوانهو کێشاندا، بهڕاستی من بهچاك دهتانبینم و ڕزق و ڕۆزیتان باشهو له خۆشیدان، بێگومان من دهترسم ئهگهر له فهرمانی خوا دهرچن ئێوه تووشی سزای ڕۆژیك ببن که گهمارۆتان بدات و لێی ڕزگار نهبن.
وَيَٰقَوْمِ أَوْفُوا۟ ٱلْمِكْيَالَ وَٱلْمِيزَانَ بِٱلْقِسْطِ ۖ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
ئهی قهوم و خزمهکانم، با پێوان و کێشانتان تێرو تهواوبێت و به دادپهروهرانه ئهنجامی بدهن، شتومهکی خهڵکی کهم نرخ مهکهن و (فێڵیان لێ مهکهن) و خراپهکاری مهکهن له زهویدا و تۆوی خراپه مهچێنن.
بَقِيَّتُ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ۚ وَمَآ أَنَا۠ عَلَيْكُم بِحَفِيظٍۢ
ئهوهی خوای گهوره بۆتان دههێڵێتهوه له قازانج و حهڵالی کردووه بۆتان، ئهوه چاکتره له زۆرێکی حهرام، ئهگهر ئێوه ئیماندار بن، منیش لێپرسراو نیم بهرامبهر ئێوه (بهڵکو حهق و ڕاستیتان پێ ڕادهگهیهنم).
قَالُوا۟ يَٰشُعَيْبُ أَصَلَوٰتُكَ تَأْمُرُكَ أَن نَّتْرُكَ مَا يَعْبُدُ ءَابَآؤُنَآ أَوْ أَن نَّفْعَلَ فِىٓ أَمْوَٰلِنَا مَا نَشَٰٓؤُا۟ ۖ إِنَّكَ لَأَنتَ ٱلْحَلِيمُ ٱلرَّشِيدُ
خهڵکهکه وتیان: ئهی شوعهیب، ئایا نوێژهکهت فهرمانت پێدهکات که ئێمه واز بهێنین لهوهی باوو باپیرانمان پهرستوویانن، یاخود له ماڵ و سامانماندا بهئارهزووی خۆمان چیمان بوێت بیکهین و بهڕاستی تۆ زۆرهێمن و خاوهن ژیریت؟! (وادیاره گاڵتهیان پێکردووه، یان قهناعهتیان بهژیری و لهسهرخۆیی بووه و سهریان سوڕماوه لهوهی که دهیهوێت له داب و نهریتی باوو باپیران دهربچێت).
قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَرَزَقَنِى مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًۭا ۚ وَمَآ أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَىٰ مَآ أَنْهَىٰكُمْ عَنْهُ ۚ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا ٱلْإِصْلَٰحَ مَا ٱسْتَطَعْتُ ۚ وَمَا تَوْفِيقِىٓ إِلَّا بِٱللَّهِ ۚ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ
شوعهیت وتی: ئهی قهوم و خزمهکانم ههواڵم بدهنێ ئهگهر منتان بینی و بۆتان دهرکهوت که لهسهر بهرنامهیهکی ڕێك و ڕۆشنم لهلایهن پهروهردگارمهوه و ههر لهلایهن خۆشیهوه ڕزق و ڕۆزی جوان و باشی داومهتێ، منیش نامهوێت قهدهغهی شتێکتان لێ بکهم، کهچی خۆم وهك ئێوه نهکهم (چی به ئێوه بگهیهنم خۆم له پێشدا ئهنجامی دهدهم) من هیچم ناوێت تهنها چاکسازی نهبێت، بهگوێرهی توانام، ڕێکخستنی کارم بهدهستی کهس نیه بهدهستی خوا نهبێت، پشت و پهنام ههر بهو بهستووه و ههر بۆ لای ئهویش دهگهڕێمهوه.
وَيَٰقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِىٓ أَن يُصِيبَكُم مِّثْلُ مَآ أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَٰلِحٍۢ ۚ وَمَا قَوْمُ لُوطٍۢ مِّنكُم بِبَعِيدٍۢ
ئهی قهوم و خزمانم ناکۆکی و دژایهتیتان لهگهڵ مندا، واتان لێ ناکات (ئهو ئایین و بیرو باوهڕهی هێناومه لهلایهن خواوه بهدرۆی بزانن و) جا ئهو کاته ئهوهی تووشی هۆزی نوح و هود و صالح بوو تووشی ئێوهش ببێت، خۆ هۆزی لوط لێتانهوه زۆر دوور نیه.
وَٱسْتَغْفِرُوا۟ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوٓا۟ إِلَيْهِ ۚ إِنَّ رَبِّى رَحِيمٌۭ وَدُودٌۭ
داوای لێخۆشبوونیش له پهروهردگارتان بکهن و واز بهێنن له تاوان و خراپهکاری و پاشان بگهڕێنهوه بۆ لای خوا، بیگومان پهروهردگاری من زۆر بهبهزهیی و میهرهبانه، زۆر بهسۆز و دلۆڤانه.
قَالُوا۟ يَٰشُعَيْبُ مَا نَفْقَهُ كَثِيرًۭا مِّمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَرَىٰكَ فِينَا ضَعِيفًۭا ۖ وَلَوْلَا رَهْطُكَ لَرَجَمْنَٰكَ ۖ وَمَآ أَنتَ عَلَيْنَا بِعَزِيزٍۢ
خزمانی نالهبار وتیان: ئهی شوعهیب، ئێمه تێناگهین له زۆربهی ئهو باسانهی که تۆ دهیڵێیت، ئێمهش بهڕاستی تۆ بهلاواز دهبینین لهناو خۆماندا (وادهزانین ناتوانیت بهرهنگاری ئهم ههموو خهڵکه بکهیت، ئهمهی تۆ باسی دهکهیت پێویستی بههێزو توانایهکی زۆر ههیه) و خۆ ئهگهر خزمهکانت نهبوایه بهرد بارانمان دهکردیت، وهنهبێت تۆ هیچ تواناو دهسهڵاتێکت ههبێت بهسهرماندا.
قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَهْطِىٓ أَعَزُّ عَلَيْكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَٱتَّخَذْتُمُوهُ وَرَآءَكُمْ ظِهْرِيًّا ۖ إِنَّ رَبِّى بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌۭ
شوعهیب وتی: ئهی هۆزو خزمانم ئایا کهس و کارم بهلای ئێوهوه به تواناو دهسهڵاتدارتره له خوا؟! لهکاتێکدا ئهو زاتهتان فهرامۆش کردووه و گوێ نادهن به فهرمانهکانی، بهڕاستی پهروهردگارم ئاگاداره بهوهی ئێوه ئهنجامی دهدهن.
وَيَٰقَوْمِ ٱعْمَلُوا۟ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمْ إِنِّى عَٰمِلٌۭ ۖ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌۭ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كَٰذِبٌۭ ۖ وَٱرْتَقِبُوٓا۟ إِنِّى مَعَكُمْ رَقِيبٌۭ
ئهی هۆزو خزمانم ئێوه کاری خۆتان بکهن چهنده تواناتان ههیه، منیش کاری خۆم لهسهر بهرنامهی خۆم ئهنجام دهدهم، لهمهولا دهردهکهوێت و دازانن کێ سزای بۆ دێت و سهرشۆڕی دهکات، کێش درۆزنه، ئێوه چاوهرێ بن بهڕاستی منیش لهگهڵتاندا چاوهڕێم.
وَلَمَّا جَآءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًۭا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ بِرَحْمَةٍۢ مِّنَّا وَأَخَذَتِ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ٱلصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا۟ فِى دِيَٰرِهِمْ جَٰثِمِينَ
کاتێکیش فهرمانی ئێمه هات بۆ تیاچوونیان، شوعهیب و ئهوانهی بڕوایان هێنابوو لهگهڵیدا بههۆی بهزهیی و لوطفی خۆمان ڕزگارمان کردن و دهنگ و نرکهی تیاچوون تاوانکارو بێ بڕواکانی گرتهوه و جا ههموویان له شوێن و جێگهی خۆیاندا تیاچوون و بهچۆکدا هاتن له بهرهبهیاندا.
كَأَن لَّمْ يَغْنَوْا۟ فِيهَآ ۗ أَلَا بُعْدًۭا لِّمَدْيَنَ كَمَا بَعِدَتْ ثَمُودُ
ههروهک لهوێ نهژیابن، ئاگاداربن، دهك مهدیهن لهوهولاتر بچێت ههروهك ثمود لهوهولاتر چوو.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَا وَسُلْطَٰنٍۢ مُّبِينٍ
سوێندیش بێت بێگومان موسا پێغهمبهرمان نارد بهچهندهها بهڵگه و فهرمانی دروستهوه، هاوڕێ لهگهڵ مهعجیزه و شتی سهرسوڕهێنهری ئاشکرادا...
إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَإِي۟هِۦ فَٱتَّبَعُوٓا۟ أَمْرَ فِرْعَوْنَ ۖ وَمَآ أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍۢ
بۆ لای فیرعهون و دارو دهستهی، کهچی خهڵکهکه شوێن فهرمانی فیرعهون کهوتن، لهکاتێکیشدا که کارو فهرمانی فیرعهون ههرگیز ڕاست و دروست و ژیرانه نهبوو (بهڵکو ستهمکار بوو خۆی بهخوا دهدایه قهڵهم)!...
يَقْدُمُ قَوْمَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ فَأَوْرَدَهُمُ ٱلنَّارَ ۖ وَبِئْسَ ٱلْوِرْدُ ٱلْمَوْرُودُ
له ڕۆژی قیامهتیشدا فیرعهون پێش قهوم و شوێنکهوتووانی دهکهوێت و ئینجا دهیانباته ناو ئاگری دۆزهخ، ئای چهند خراپه ئهو چوونه ژوورهوهیه و ئهو شوێنهی دهچنه ناوی.
وَأُتْبِعُوا۟ فِى هَٰذِهِۦ لَعْنَةًۭ وَيَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ ۚ بِئْسَ ٱلرِّفْدُ ٱلْمَرْفُودُ
ئهوانه لهم دنیادا نهفرین و دهنگوباسی خراپ شوێنیشیان خرا، له ڕۆژی قیامهتیشدا، (بهشیان ههر دووریه لهرهحم و بهزهیی خوا) و ئای چهند خراپه ئهو بهخشینهی پێیان بهخشراوه.
ذَٰلِكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْقُرَىٰ نَقُصُّهُۥ عَلَيْكَ ۖ مِنْهَا قَآئِمٌۭ وَحَصِيدٌۭ
ئهوهی که باسکرا ههندێك بوو له ههواڵی خهڵکی ئهو شارو شارۆچکانه، بۆت دهگێڕینهوه، ههندێك لهو شارو دێهاتانه ماون و ههندێکی تری بهتهواوی وێران بوون.
وَمَا ظَلَمْنَٰهُمْ وَلَٰكِن ظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ ۖ فَمَآ أَغْنَتْ عَنْهُمْ ءَالِهَتُهُمُ ٱلَّتِى يَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ لَّمَّا جَآءَ أَمْرُ رَبِّكَ ۖ وَمَا زَادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍۢ
ئێمه ستهممان لێنهکردن و بهڵکو ههر خۆیان ستهمیان له خۆیان کرد، ئهوسا ئهو پهرستراوانهیان که لهجیاتی خوا هاواریان لێ دهکردن، فریای هیچ شتێکیان نهکهوتن کاتێك فهرمانی پهروهردگاری تۆ هات، هیچیان بۆ زیاد نهکردن جگه له تیاچوون نهبێت.
وَكَذَٰلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَآ أَخَذَ ٱلْقُرَىٰ وَهِىَ ظَٰلِمَةٌ ۚ إِنَّ أَخْذَهُۥٓ أَلِيمٌۭ شَدِيدٌ
ئا بهو شوێوهیهش تۆڵهسهندنی پهروهردگاری تۆ، کاتێك تۆڵه دهسێنێت له خهڵکی شارو دێهاتهکان لهحاڵێکدا که یاخی و ستهم پیشه بوون، بهڕاستی تۆڵهسهندنهکهی زۆر بهئێش و بههێزو توونده.
إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ ٱلْءَاخِرَةِ ۚ ذَٰلِكَ يَوْمٌۭ مَّجْمُوعٌۭ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوْمٌۭ مَّشْهُودٌۭ
بێگومان لهو بهسهرهاتهدا نیشان و پهندو ئامۆژگاری ههیه بۆ کهسێك له سزای ڕۆژی دوایی بترسێت، ئهوه ڕۆژێكه خهڵکی بۆی کۆ دهکرێنهوه و ئهوه ڕۆژێکه خهڵکی ههموو ئاماده کراون و ههمووان لهبهرچاون دهبن تیایدا.
وَمَا نُؤَخِّرُهُۥٓ إِلَّا لِأَجَلٍۢ مَّعْدُودٍۢ
ئێمه بهرپابوونی ئهو ڕۆژه دواناخهین مهگهر بۆ کاتێکی کهم و سنووردار نهبێت.
يَوْمَ يَأْتِ لَا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ ۚ فَمِنْهُمْ شَقِىٌّۭ وَسَعِيدٌۭ
ئهو ڕۆژهی که ئهو ڕووداوه پێش دێت مهگهر خوای گهوره مۆڵهت بدات، ئهگینا کهس بۆی نیه قسه بکات، ئهوسا خهڵکهکه دهبنه دوو کۆمهڵ، کۆمهڵێك بهدبهخت و چارهڕهش، کۆمهڵێکیش بهختهوهرو کامهران.
فَأَمَّا ٱلَّذِينَ شَقُوا۟ فَفِى ٱلنَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌۭ وَشَهِيقٌ
جا ئهوانهی بهدبهخت و چاره ڕهش بوون، ئهوه لهناو ئاگردان، ههناسه ههڵمژین و ههناسه دانهوهیان زۆر سهخت و دژواره.
خَٰلِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلْأَرْضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌۭ لِّمَا يُرِيدُ
بۆ ههمیشهش تیایدا دهمیننهوه تا ئاسمانهکان و زهوی ههبێت (که ئهویش بۆ ههتاههتایی دروست کراوه له قیامهتدا) و مهگهر پهروهردگارت ویستی (گۆڕانکاری) ههبێت، بهڕاستی پهروهردگارت کارایه بۆ ههرشتێك بیهوێت.
۞ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ سُعِدُوا۟ فَفِى ٱلْجَنَّةِ خَٰلِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلْأَرْضُ إِلَّا مَا شَآءَ رَبُّكَ ۖ عَطَآءً غَيْرَ مَجْذُوذٍۢ
ئهوانهش که کامهران و بهختیار کراون ئهوه له بهههشتدان، بۆ ههتاههتایی تیایدا دهمێننهوه ههتا ئاسمانهکان و زهوی ههبێت (که ئهویش بۆ ههتاههتایی دروست کراوه له قیامهتدا) و مهگهر پهروهردگارت ویستی (گۆرانکاری) ههبێت، ئهمهش بهخششێکه ههرگیز کۆتایی نایهت.
فَلَا تَكُ فِى مِرْيَةٍۢ مِّمَّا يَعْبُدُ هَٰٓؤُلَآءِ ۚ مَا يَعْبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعْبُدُ ءَابَآؤُهُم مِّن قَبْلُ ۚ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنقُوصٍۢ
جا هیج له گوماندا مهبه له پووچهڵی و بێ سوودی ئهوهی ئهو بێ بڕوایانه دهیپهرستن و شوێنی کهوتوون، ئهوهی دهیپهرستن هیچ نیه جگه وێنهی ئهوه نهبێت که باوو باپیریان پێشتر دهیانپهرست، بێگومان ئێمهش بهتێرو تهواو بێ کهم و کوڕی پاداشتی کارو کردهوهیان دهدهینهوه.
وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَٰبَ فَٱخْتُلِفَ فِيهِ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةٌۭ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّهُمْ لَفِى شَكٍّۢ مِّنْهُ مُرِيبٍۢ
سوێند بهخوا بهڕاستی ئێمه بهرنامهمان به موسا بهخشی، کهچی جیاوازی تێدا دروست کرا، جا لهبهرئهوه نهبوایه که خوای تۆ بڕیاریداوه (دادگاییان دوا بخات) ههر ئێسته دادگایی دهکردن و تۆڵهی لێ دهسهندن، کهچی بهڕاستی ئهو بێ بڕوایانه ههر لهگوماندان لێی و خهڵکیش تووشی گومان دهکهن.
وَإِنَّ كُلًّۭا لَّمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَٰلَهُمْ ۚ إِنَّهُۥ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ
بهڕاستی ههموو ئهوانه پهروهردگارت پاداشتی کردهوهکانیان بهتهواوی دهداتهوه، بێگومان ئهو زاته زۆر ئاگاداره بهوهی ئهوان ئهنجامی دهدهن و دهیکهن.
فَٱسْتَقِمْ كَمَآ أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْا۟ ۚ إِنَّهُۥ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ
ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) کهوابوو چۆن فهرمانت پێدراوه، ههروا بهڕاست و بهڕێکی فهرمانهکان بهجێ بهێنه، ههروهها ئهو کهسانهش لهگهڵ تۆدان و گهڕاونهتهوه بۆ لای خواو تهوبهیان کردووه، نهکهن له سنووری فهرمانی خوا دهربچن، چونکه بهڕاستی ئهو زاته زۆر بینایه بهو کردهوانهی که دهیکهن.
وَلَا تَرْكَنُوٓا۟ إِلَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ فَتَمَسَّكُمُ ٱلنَّارُ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِنْ أَوْلِيَآءَ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ
نهکهن مهیلی دڵتان لهگهڵ ئهوانهدا بێت که ستهمیان کردووه و لهخوا یاخی بوون، چونکه ئهو کاته ئاگر دهتانسوتێنێت، کهسیش جگه له خوا پشتیوانتان نابێت، لهوهودوایش یارمهتی نادرێن.
وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ طَرَفَىِ ٱلنَّهَارِ وَزُلَفًۭا مِّنَ ٱلَّيْلِ ۚ إِنَّ ٱلْحَسَنَٰتِ يُذْهِبْنَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ۚ ذَٰلِكَ ذِكْرَىٰ لِلذَّٰكِرِينَ
نوێژیش بهچاکی ئهنجام بده لهههردوو سهری ڕۆژهوه (که نیوهڕۆ و عهسره) و له سێ کاتهکهی شهویشدا که (مهغریب و عیشاو بهیانی) یه، نزیكن له (ئهمسهرو ئهوسهری ڕۆژهوه، بهڕاستی کردهوه چاکهکان کرداره خراپهکان لادهبات و گوناههکان دهشۆنهوه، ئهوه ئامۆژگاری و بیرخهرهوهیه بۆ ئهوانهی یادی خوا دهکهن.
وَٱصْبِرْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ
خۆشت بگرهو به ئارامبه، چونکه بێگومان خوای گهوره پاداشتی چاکهخوازان بهزایه نادات.
فَلَوْلَا كَانَ مِنَ ٱلْقُرُونِ مِن قَبْلِكُمْ أُو۟لُوا۟ بَقِيَّةٍۢ يَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْفَسَادِ فِى ٱلْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّنْ أَنجَيْنَا مِنْهُمْ ۗ وَٱتَّبَعَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مَآ أُتْرِفُوا۟ فِيهِ وَكَانُوا۟ مُجْرِمِينَ
جا ئهوه بۆ لهناو خهڵکی زهمانی پێش ئێوهدا کهسانی ژیرو دیندار نهبوو، که بهرگریان له خراپهو تاوان بکردایه له زهویدا، مهگهر کهمێك نهبێت لهوانهی که ڕزگارمان کردن لێیان، چونکه زۆربهیان له سنووری فهرمانی خوا دهرچوون و شوێن ڕابواردنی دنیاو ئارهزوو کهوتن، ئیتر بهو کردهوه ناشیرینهیان چوونه ڕیزی تاوانبارو خراپکارانهوه.
وَمَا كَانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ ٱلْقُرَىٰ بِظُلْمٍۢ وَأَهْلُهَا مُصْلِحُونَ
پهروهردگارت به ستهم خهڵکی شارو دێهاتهکان لهناو نابات، لهکاتێکدا خهڵکهکهی چاکهخواز و چاکساز بن.
وَلَوْ شَآءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ ٱلنَّاسَ أُمَّةًۭ وَٰحِدَةًۭ ۖ وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ
خۆ ئهگهر پهروهردگارت بیویستایه ئهوه ههموو خهڵکی دهکرد بهیهك تاقم و کۆمهڵ، (بهڵام) بهردهوامیش ئهو خهڵکه جیاوازن لهنێوانی یهکتردا له ئایین و بهرنامه و بۆچووندا...
إِلَّا مَن رَّحِمَ رَبُّكَ ۚ وَلِذَٰلِكَ خَلَقَهُمْ ۗ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ ٱلْجِنَّةِ وَٱلنَّاسِ أَجْمَعِينَ
مهگهر ئهوهی بهزهیی پهروهردگارت گرتبێتیهوه، ههر بۆ ئهو مهبهستهش خوای گهوره دروستی کردوون، (واته: بهشێوهیهك دروستی کردوون بتوانن ئازادی بیروباوهڕو بۆچوونیان ههبێت، ئینجا ڕێگهی ڕاستیان پێ بڵێت و بۆیان ڕوون بکاتهوه) و بڕیاری پهروهردگاری تۆ دهرچووه و تهواو بووه، که: دۆزهخ پڕ دهکهم لهگرۆی پهری و خهڵکی (ئهوانهی خۆیان شیاوی ئاگر دهکهن).
وَكُلًّۭا نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِۦ فُؤَادَكَ ۚ وَجَآءَكَ فِى هَٰذِهِ ٱلْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌۭ وَذِكْرَىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ
ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) ههموو ئهوانهشت بۆ دهگێڕینهوه له چیرۆك و ههواڵی پێغهمبهران، ئهوهی که دڵی تۆی پێ دابمهزرێنین و دڵنیات بکهین، دڵنیاش به که لهم ههواڵانهدا حهق و ڕاستیت بۆ هات و بۆت ڕوونکرایهوه، ههروهها ئامۆژگاری و بیرخستهوهی باشی تێدابوو بۆ ئیمانداران.
وَقُل لِّلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ ٱعْمَلُوا۟ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمْ إِنَّا عَٰمِلُونَ
بڵێ بهوانهش ئیمان ناهێنن و نیازیان وایه فهرمانبهرداری تۆ نهبن، ئێوه له شوێنی خۆتاندا کاری خۆتان بکهن و بهڕاستی ئێمهش ههمیشه خهریك دهبین و کاری خۆمان دهکهین.
وَٱنتَظِرُوٓا۟ إِنَّا مُنتَظِرُونَ
بهردهوامیش چاوهرێی دهرئهنجامی کاری ههردوو لا بکهن و ئێمهش بهڕاستی چاوهڕێین.
وَلِلَّهِ غَيْبُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَإِلَيْهِ يُرْجَعُ ٱلْأَمْرُ كُلُّهُۥ فَٱعْبُدْهُ وَتَوَكَّلْ عَلَيْهِ ۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
ههر بۆ خوایه نهێنی و نادیارهکانی ئاسمانهکان و زهوی، ههموو کارو فهرمانیش ههر بۆ لای ئهو زاته دهگهڕێتهوه، دهی کهوابوو ئهو بپهرهسته و تهنها پشت بهو ببهسته، ههرگیز خوای پهروهردگارت بێ ئاگا نیه لهوهی که ئێوه دهیکهن و ئهنجامی دهدهن.
Surah 12: Yusuf — يوسف
الٓر ۚ تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱلْكِتَٰبِ ٱلْمُبِينِ
سهرنجی سهرهتای سوورهتی (البقرة) بده، ئهو ئایهتانهی لهم سوورهتهدا هاتووه چهند ئایهتێکی ئهو قورئانه ڕوون و ئاشکرایهیه.
إِنَّآ أَنزَلْنَٰهُ قُرْءَٰنًا عَرَبِيًّۭا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
بهڕاستی ئێمه ئهم ئایهتانهمان دابهزاندووه له شێوهی قورئانێکی پاراودا به زمانی عهرهبی بۆ ئهوهی ئێوه لێی تێبگهن و ژیریتان بخهنهکار.
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ ٱلْقَصَصِ بِمَآ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ هَٰذَا ٱلْقُرْءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلْغَٰفِلِينَ
ئێمه چاکترین و جوانترین چیرۆك و بهسهرهاتت بۆ دهگێرینهوه ئهی محمد صلی الله علیه وسلم) بههۆی ئهم قورئانهی که نیگامان کرد بۆ لای تۆ، لهکاتێکدا بێگومان تۆ له پێش ئهم قورئانهدا لهم بهسهرهاته بێ ئاگا بوویت.
إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًۭا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَٰجِدِينَ
کاتێك یوسف بهباوکی وت: باوکی بهڕێزم بێگومان من له خهومدا یازده ئهستێره و خۆرو مانگم بینی کڕنووشیان بۆ دهبردم.
قَالَ يَٰبُنَىَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلَىٰٓ إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا۟ لَكَ كَيْدًا ۖ إِنَّ ٱلشَّيْطَٰنَ لِلْإِنسَٰنِ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌۭ
باوکی وتی: ڕۆڵه گیان خهوهکهت مهگێڕهوه بۆ براکانت، نهوهکو بههۆی ئهوهوه فێڵێکت لێبکهن و تووشی بهڵایهکت بکهن (چونکه ئهم خهوه داهاتوویهکی بڵند بۆ تۆ دهگهیهنێت، ئهوانیش حهسوودیت پێدهبهن) بهڕاستی شهیتانیش دوژمنێکی ئاشکرای ئادهمیزاده.....
وَكَذَٰلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعْقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَٰقَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ
بهو شێوهیهش خوای پهروهردگارت تۆ دیاری دهکات و ههڵتدهبژێردیت (بۆ پێغهمبهرێتی) و ههندێك لێکدانهوهی خهوت فێر دهکات ونیعمهتهکانی خۆیت بهسهردا تهواو دهکات و ههروهها بهسهر نهوهکانی یهعقوبیشدا، ههروهك چۆن پێشتر نیعمهت و پلهوپایهی بڵندی بهخشی بهباپیرانت که ئیبراهیم و ئیسحاقن، بهڕاستی پهروهردگارت زانا و دانایه.
۞ لَّقَدْ كَانَ فِى يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِۦٓ ءَايَٰتٌۭ لِّلسَّآئِلِينَ
سوێند بهخوا بێگومان لهم ڕووداوهی یوسف و براکانیدا نیشانهی زۆری (پێغهمبهرێتی محمدی) تێدایه بۆ کهسانێك پرسیار دهکهن لهو بارهیهوه (بهشوێن ڕاستێتی تۆدا دهگهڕێن).
إِذْ قَالُوا۟ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍ
کاتێك براکانی یوسف وتیان: بهڕاستی یوسف و براکهی (بنیامین) لای باوکمان، له ئێمه نازدارو خۆشهویستترن، لهکاتێکدا ئێمه کۆمهڵێکی بههێزین، بهڕاستی باوکمان له سهرلێشێواویهکی ئاشکرادایه.
ٱقْتُلُوا۟ يُوسُفَ أَوِ ٱطْرَحُوهُ أَرْضًۭا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا۟ مِنۢ بَعْدِهِۦ قَوْمًۭا صَٰلِحِينَ
(لهنێوان خۆیاندا ههندێکیان وتیان) یوسف بکوژن، یان فڕێی بدهنه شوێن و زهویهکی دوور، ئهوکاته ڕووی باوکتان یهکلایی دهبێتهوه بۆ ئێوه و خۆشهویستیهکهی ههمووی بۆ ئێوه دهبێت، ئینجا دوای نهمانی یوسف دهبنه پێڕو نهوهیهکی چاك و ڕێك و پێك.
قَالَ قَآئِلٌۭ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا۟ يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِى غَيَٰبَتِ ٱلْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ ٱلسَّيَّارَةِ إِن كُنتُمْ فَٰعِلِينَ
یهکێك له براکانی وتی: یوسف مهکوژن، بهڵکو بیخهینه ناو بیرێکی قووڵهوه، دوایی کاروان دێت و دهیدۆزنهوه و دهیبهن، ئهگهر بڕیار بێت ههر شتێکی لێ بکهن.
قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَ۫نَّا عَلَىٰ يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُۥ لَنَٰصِحُونَ
(دوای ئهو بڕیاره هاتنه لای باوکیان و) وتیان: ئهی باوکه ئهوه چیته له ئێمه دڵنیانیت له بارهی یوسفهوه، بهڕاستی ئێمه زۆر دڵسۆزی ئهوین و زۆر خۆشمان دهوێت.
أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًۭا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ
بهیانی بینێره لهگهڵمان با بای باڵی بدات گهمهو یاری بکات و بێگومان زۆر پارێزگاری لێ دهکهین و ئاگامان لێی دهبێت.
قَالَ إِنِّى لَيَحْزُنُنِىٓ أَن تَذْهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَخَافُ أَن يَأْكُلَهُ ٱلذِّئْبُ وَأَنتُمْ عَنْهُ غَٰفِلُونَ
باوکیان وتی: من زۆر غهم و پهژاره دهمگرێت لهوهی ئێوه بیبهن، دهترسم گورگ بیخوات لهکاتێکدا که ئێوه لێی بێ ئاگان (لهبهر یاری و گهمهی خۆتان).
قَالُوا۟ لَئِنْ أَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّآ إِذًۭا لَّخَٰسِرُونَ
کوڕهکان وتیان: سوێند بهخوا ئهگهر بێت و یوسف گورگهکه بیخوات، لهکاتێکدا ئێمهش کۆمهڵێکی بههێزین، بهڕاستی ئهوکاته ئێمه خهسارهتمهندین (زهرهرمان له خۆمانداوه و شهرمهزاری لای تۆ دهبین).
فَلَمَّا ذَهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَجْمَعُوٓا۟ أَن يَجْعَلُوهُ فِى غَيَٰبَتِ ٱلْجُبِّ ۚ وَأَوْحَيْنَآ إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمْرِهِمْ هَٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
جا کاتێك (سهرهنجام باوکیان ڕازی کردو) یوسفیان بردو ههموو هاتنه سهر ئهو بڕیارهی که بیخهینه ناو تاریکای بیرهکهوه، لهو کاتهدا نیگامان بۆ نارد که: ههواڵی ئهم بهسهرهاته لهئایندهدا به براکانت دهدهیت، کاتێك ئهوان ئاگایان له خۆیان نابێت و له بیریان چۆتهوه و ههستی پێناکهن.
وَجَآءُوٓ أَبَاهُمْ عِشَآءًۭ يَبْكُونَ
پاشان که تاریك داهات هاتنه لای باوکیان دهگریان.
قَالُوا۟ يَٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ ۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤْمِنٍۢ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صَٰدِقِينَ
وتیان ئهی باوکی بهڕێزمان: بهڕاستی ئێمه ڕۆشتین پێشبڕکێمان دهکردو یوسفمان لای کهل و پهلهکهمان بهجێ هێشت، ئهوسا گورگهکه پهلاماری داو خواردی، بهڵام تۆ ههمیشه بڕوامان پێناکهیت ئهگهرچی ئێمه ڕاستگۆش بین....
وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍۢ كَذِبٍۢ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌۭ ۖ وَٱللَّهُ ٱلْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ
براکانیشی هاتن بهههندێ خوێنی ساختهوه که بهسهر کراسهکهیهوه بوو (هێنایان بۆ باوکیان) ئهویش وتی: نهخێر وانیه، بهڵکو خۆتان بۆ خۆتان ئهم کارهتان سازداوه، جا چارم تهنها خۆگریی و ئارام گرتنه بهجوانترین شێوه، ههر خواش داوای کۆمهکی لێدهکرێت لهسهر ئهو باسهی ئێوه دهیکهن.
وَجَآءَتْ سَيَّارَةٌۭ فَأَرْسَلُوا۟ وَارِدَهُمْ فَأَدْلَىٰ دَلْوَهُۥ ۖ قَالَ يَٰبُشْرَىٰ هَٰذَا غُلَٰمٌۭ ۚ وَأَسَرُّوهُ بِضَٰعَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِمَا يَعْمَلُونَ
ئهوسا کاروانێك هات و ئینجا ئاو هێنهرهکایان نارد ئاو بهێنێت (ئهویش چووه سهربیرهکه) و سهتڵهکهی داهێشته ناو بیرهکهوه، کاتێك هێنایه سهرهوه لهجیاتی ئاو یوسف هاته دهرهوه، کاتێك کابرا بینی، وتی: خهڵکینه مژده بێت ئهمه لاوێکه (ئهوسا ههر کهسێك بدۆزرایهتهوه دهکرا بهبهندهو دهفرۆشرا) یوسفیان شاردهوه و کردیانه کهرهسهی فرۆشتن، خوای گهورهش زاناو ئاگایه بهو کارو کردهوانهی که دهیکهن (چاودێری یوسف دهکات و کارێکی گهورهی پێیهتی).
وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍۭ بَخْسٍۢ دَرَٰهِمَ مَعْدُودَةٍۢ وَكَانُوا۟ فِيهِ مِنَ ٱلزَّٰهِدِينَ
سهرئهنجام (بردیان و) فرۆشتیان له بازاڕی کۆیله فرۆشهکاندا له میسر، بهنرخێکی ههرزان، چهند درههمێکی کهم، له فرۆشتنیدا هیچ گرنگییان پێنهداو کهم تهماع بوون (چونکه پشتیان پێوهی نهئێشا بوو).
وَقَالَ ٱلَّذِى ٱشْتَرَىٰهُ مِن مِّصْرَ لِٱمْرَأَتِهِۦٓ أَكْرِمِى مَثْوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوْ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمْرِهِۦ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
جا ئهو کهسهی یوسفی کڕی له میسر، به هاوسهرهکهی وت: ڕێز بگره له شوێن وجێگهی ئهم لاوه، بهئومێدی ئهوهی سوودمان پێبگهیهنێت، یان بیکهینه کوڕی خۆمان، ئا بهو شێوهیه یوسفمان جێگیرکرد له زهویدا و پایهدارمان کرد، بۆ ئهوهش فێری بکهین چۆن خهو لێک بداتهوه و ڕووداوهکانی چوار دهوری وهك خۆی تێبگات، خوای گهوره زاڵه بهسهر کارو فهرمانهکانی خۆیدا، بهڵام زۆربهی خهڵکی بهمه نازانن.
وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥٓ ءَاتَيْنَٰهُ حُكْمًۭا وَعِلْمًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ
کاتێکیش که یوسف پێگهیشت و گهیشته ئهوپهڕی توند و تۆڵی (له ڕووی لاشهو ژیریی یهوه) و ئێمهش پلهی فهرمانڕهوایی دانایی و زانیاری شارهزایی باشمان پێبهخشی، ههر بهو شێوهیهش پاداشتی چاکهکاران دهدهینهوه.
وَرَٰوَدَتْهُ ٱلَّتِى هُوَ فِى بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلْأَبْوَٰبَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ رَبِّىٓ أَحْسَنَ مَثْوَاىَ ۖ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّٰلِمُونَ
جا ئهو ئافرهتهی که یوسف له ماڵیدا بوو ههوڵیدا یوسف له خشته ببات و دڵی ڕابکێشێت بۆ لای خۆی، ههموو دهرگاکانیشی داخست و وتی: وهره پێشهوه و خۆت ئاماده بکه، یوسف وتی: پانا دهگرم به خوا کاری واناکهم، چونکه پهروهردگارم دهرووی لێ کردوومهتهوه، ههروهها مێردهکهشت چاك ڕهفتارر بووه لهگهڵمدا (چۆن خیانهتی لێ دهکهم) و چونکه من دڵنیام ستهمکاران سهرفراز نابن.
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِۦ ۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَآ أَن رَّءَا بُرْهَٰنَ رَبِّهِۦ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلْفَحْشَآءَ ۚ إِنَّهُۥ مِنْ عِبَادِنَا ٱلْمُخْلَصِينَ
سوێند بهخوا بێگومان ژنهکه پهلاماری یوسفیداو ویستی لێی بدات، یوسفیش نیازی لێدانی ههبوو ئهگهر بهڵگهی خوایی نهزانیایه (که سهرئهنجامی لێدانهکهی بهخراپ بهسهریدا دهشکێتهوه)و ئا بهو شێوهیهمان کرد (بۆ ئهوهی ههرچی گوناهو تاوان و خراپهیه لێی دوور دهخهینهوه) و بهڕاستی ئهو له بهنده ههڵبژارده وپاکهکانی ئێمهیه.
وَٱسْتَبَقَا ٱلْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٍۢ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلْبَابِ ۚ قَالَتْ مَا جَزَآءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
سهرئهنجام ههردووکیان پێشبڕکێیان کرد بۆ دهرگاکه (یوسف بۆ کردنهوه و ئهویش بۆ داخستن) ژنهکه توانی دهستی له کراسهکهی گیر بکات و له پشتهوه دڕاندی، ئهوسا ههردووکیان له بهردهمی دهرگاکهدا تووشی مێردهکهی هاتن، خیرا هاته قسهو ویستی یوسف تاوانبار بکات بۆیه وتی: باشه ئاخۆ سزای ئهو کهسه چییه که وستبیتی خراپه لهگهڵ خێزانهکهتدا بکات، جگه لهوهی بهنده بکرێت یان سزایهکی بهئێش بدرێت.
قَالَ هِىَ رَٰوَدَتْنِى عَن نَّفْسِى ۚ وَشَهِدَ شَاهِدٌۭ مِّنْ أَهْلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٍۢ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلْكَٰذِبِينَ
یوسف وتی: (نهخێر وانیه) ئهو ویستی له خشتهم بهرێت، یهکێك له خزمانی ژنهکه (کهگوێی له بهسهرهاتهکه بوو، دیار بووکه پیاوێکی زیرهك و دنیا دیده بوو) شایهتیداو وتی: ئهگهر کراسهکهی یوسف له پێشهوه دڕابێت ئهوه ژنهکه ڕاست دهکات و ئهو کاته یوسف یهکێکه له درۆزنان.
وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍۢ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ
خۆ ئهگهر کراسهکهی له پشتهوه دڕابێت ژنهکه درۆ دهکات و یوسف یهکێکه له ڕاستگۆیان.
فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍۢ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيْدِكُنَّ ۖ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌۭ
کاتێك مێردهکهی بینی کراسهکهی یوسف له پشتهوه دڕاوه، به ژنهکهی وت: بهڕاستی ئهمه پیلان و نهخشهی خۆتانه، بێگومان فێڵ و تهڵهکه و نهخشه و پیلانی ئێوه زۆر گهورهیه (لهم جۆره شتانهدا).
يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَٰذَا ۚ وَٱسْتَغْفِرِى لِذَنۢبِكِ ۖ إِنَّكِ كُنتِ مِنَ ٱلْخَاطِـِٔينَ
ئینجا ڕووی کرده یوسف وتی: ئهی یوسف، ئهم باسه فهرامۆش بکه و گوێی مهدهرێ، تۆش داوای لێخۆشبوون و لێبوردن بکه له ههڵه و تاوانهکهت چونکه بهڕاستی تۆ له گوناهباران و بهههڵهچواندایت.
۞ وَقَالَ نِسْوَةٌۭ فِى ٱلْمَدِينَةِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ تُرَٰوِدُ فَتَىٰهَا عَن نَّفْسِهِۦ ۖ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا ۖ إِنَّا لَنَرَىٰهَا فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ
پاشان ژنانێك له ئافرهتانی ناو شار ئهم دهنگ و باسهیان بیست بۆیه وتیشیان: سهیره! ژنهکهی عهزیزی میسر دهیهوێت بهنهرم و نیانی سهرنجی لاوهکهی خۆی ڕابکێشێت بۆلای خۆی، بهڕاستی ئهوینداریهکهی بۆی ههموو پهرهکانی دڵی داگیرکردووه، بێگومان ئێمه ئهو ژنه سهرگهردانێکی ئاشکرادا دهبینین.
فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَـًۭٔا وَءَاتَتْ كُلَّ وَٰحِدَةٍۢ مِّنْهُنَّ سِكِّينًۭا وَقَالَتِ ٱخْرُجْ عَلَيْهِنَّ ۖ فَلَمَّا رَأَيْنَهُۥٓ أَكْبَرْنَهُۥ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا هَٰذَا بَشَرًا إِنْ هَٰذَآ إِلَّا مَلَكٌۭ كَرِيمٌۭ
جا کاتێك ژنهکهی عهزیزی میسر توانج و پلارهکهی ئهوانی بیست، ئهویش ناردی به شوێنیانداو جێگهیهکی خۆشی بۆ ئاماده کردن، چهقۆشی دایه دهستی ههریهکهیان، ئینجا فهرمانیدا به یوسف و وتی: ئادهی وهره دهرهوه بۆ لایان (با بتبینن) و جا کاتێك بینیان به گهورهو گرنگیان زانیو (الله اکبر) یان بۆ کردو به بێئاگایی دهستی خۆیان بڕی وتیشیان: پاکی و بێگهردی ودووری له ههموو ناتهواویهك شایستهی خوایه که ئهمهی دروست کردووه! ئهمه بهشهر نیه، تهنها فریشتهیهکی جوان و بهڕێزه و هیچی تر نیه.
قَالَتْ فَذَٰلِكُنَّ ٱلَّذِى لُمْتُنَّنِى فِيهِ ۖ وَلَقَدْ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ فَٱسْتَعْصَمَ ۖ وَلَئِن لَّمْ يَفْعَلْ مَآ ءَامُرُهُۥ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًۭا مِّنَ ٱلصَّٰغِرِينَ
ئینجا ژنهکه وتی: ئهوه ئهو کهسهیه که ئێوه لۆمهو سهرزهنشتی منتان دهکرد له بارهیهوه و سوێند بهخوا بێگومان من ههوڵمدا له خشتهی بهرم، کهچی ئهو ههر خۆی گرت و پاك وخاوێنی ویست، سوێند به خوا ئهگهر ئهوهی من فهرمانی پێدهدهم نهیکات، ئهوه بهڕاستی بهند دهکرێت و زهلیل دهبێت و بهکهم تهماشا دهکرێت.
قَالَ رَبِّ ٱلسِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِىٓ إِلَيْهِ ۖ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُن مِّنَ ٱلْجَٰهِلِينَ
یوسف کهئهمهی بیست وتی: پهروهردگارم من زیندانم لهلا خۆشهویستره لهوهی که ئهوان بانگم دهکهن بۆی، خۆ ئهگهر له فێڵ و تهڵهکهی ئهوانه ڕزگارم نهکهیت و پیلان و نهخشهکانیان دهربازم نهکهیت و لام نهدهیت، لهوانهیه منیش مهیلم بۆ دروست ببێت و ئارهزوویان بکهم پاشان بچمه ڕیزی نهفام و گوناهبارانهوه.
فَٱسْتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
جا پهروهردگاری به هانایهوه چوو نزاکهی گیرا کردو له تهڵهکه و فێڵی ژنان پاڕاستی و لایدا، چونکه بهڕاستی ههر ئهوزاته بیسهری نزاکانه و زانایه (به دڵ و دهروونهکان).
ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّنۢ بَعْدِ مَا رَأَوُا۟ ٱلْءَايَٰتِ لَيَسْجُنُنَّهُۥ حَتَّىٰ حِينٍۢ
پاشان، له دوای ئهوهی که بهڵگهی زۆریان بینی لهسهر یوسف، بۆیان دهرکهوت و وایان به چاك زانی تا ماوهیهك ههر بهندی بکهن.
وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجْنَ فَتَيَانِ ۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَعْصِرُ خَمْرًۭا ۖ وَقَالَ ٱلْءَاخَرُ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِى خُبْزًۭا تَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِنْهُ ۖ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِۦٓ ۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ
ئهوسا دوو لاوی تریش بهتاوانی جیا جیا لهگهڵ یوسفدا خرانه بهندیخانهوه، (ههریهکهیان خهوێکی بینی بوو) یهکێکیان وتی: بێگومان من خۆمم دهبینی له خهومدا ترێم دهگوشی و شهرابم لێ دروست دهکرد، ئهوی تریشیان وتی: بهڕاستی من خۆمم دهبینی له خهومدا که نانم بهسهر سهرمهوه ههڵدهگرت باڵنده لێی دهخوارد، ئاگادارمان بکه بهلێکدانهوهی ئهم خهونه، چونکه بهڕاستی ئێمه دهبینین تۆ له چاکه خوازانیت و (شارهزای له لێکدانهوهی خهودا).....
قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌۭ تُرْزَقَانِهِۦٓ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِۦ قَبْلَ أَن يَأْتِيَكُمَا ۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِى رَبِّىٓ ۚ إِنِّى تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍۢ لَّا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَهُم بِٱلْءَاخِرَةِ هُمْ كَٰفِرُونَ
یوسف وتی: (من تهنها لێکدانهوهی خهون نازانم بهڵکو جگه لهوهش) هیچ خواردنێکتان بۆ نایهت که دهرخواردتان بدرێت که من نهزانم چیه و چۆنه پێش ئهوهی بگاته لاتان (ئهمهش ئازایهتی خۆم نیه) بهڵکو ئهوه ههندێکه لهوهی پهروهردگارم فێری کردووم و بزانن بهڕاستی من بهرنامهی قهومێکم واز لێهێناوه که باوهڕ به خوا ناهینن و ههمیشه بڕوایان به قیامهتیش نی یه.
وَٱتَّبَعْتُ مِلَّةَ ءَابَآءِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ ۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشْرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ ۚ ذَٰلِكَ مِن فَضْلِ ٱللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ
بهڵکو شوێنی ئایین و بهرنامهی باو و باپیرانم ئیبراهیم و ئیسحاق و یهعقوب کهوتووم، ههرگیز ڕهوا نی یه بۆ ئێمه هیچ جۆره شتێك بکهینه هاوهڵ و شهریك بۆ خوا، ئهوهش له فهزڵ و ڕێزی تایبهتی خوایی یه لهسهر ئێمه و لهسهر خهڵکیش، بهڵام بهداخهوه زۆربهی خهڵکی سوپاسگوزاری ناکهن.
يَٰصَىٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ ءَأَرْبَابٌۭ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّارُ
(ئهوسا ڕووی تێکردن وتی): ئهی هاوهڵانی زیندانم، ئایا چهند خوایهکی ههمه جۆر و جیاوازی (بپهرسترێن)چاکترن، یاخود خوایهکی تاك و تهنها و زاڵ بهسهر ههموو شتێکدا؟
مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسْمَآءًۭ سَمَّيْتُمُوهَآ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَٰنٍ ۚ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۚ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّآ إِيَّاهُ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
جا ههرچی ئێوه دهیپهرستن جگه له خوا، تهنها خۆتان و باو و باپیرانتان ناوتان لێناون (تهنها ناون و ناوهڕۆکیان نی یه)، ههرگیز خوا بهوه ڕازی نی یه و، هیچ بهڵگهیهکیشی ڕهوانه نهکردووه لهسهر پهسهند کردنیان، بهڕاستی حوکم و فهرمانڕهوایی جگه له خوا شایستهی کهسی تر نی یه، فهرمانیشی داوه جگه له خۆی کهسی تر نهپهرستن، ههر ئهوهش ئایین و بهرنامهی پهسهند و ڕاست و دروست و بهنرخ، بهڵام زۆربهی خهڵکی ئهم ڕاستیانه نازانن و لێی بێ ئاگان.
يَٰصَىٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسْقِى رَبَّهُۥ خَمْرًۭا ۖ وَأَمَّا ٱلْءَاخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِن رَّأْسِهِۦ ۚ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ ٱلَّذِى فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ
ئهی هاوهڵانی زیندانیم، ئهوهتان له خهونیدا ترێی دهگوشی ئهوه دهبێته ساقی پاشا و ڕزگاری دهبێت و شهرابی پێشکهش دهکات، ئهوی تریشیان له خاچ دهدرێت و باڵنده لهسهرو ڕووخساری دهخوات، ئیتر ئهمهش وهڵامی لێکدانهوهی خهونهکانتانه و ههر ئهوهش بڕیار دراوه.
وَقَالَ لِلَّذِى ظَنَّ أَنَّهُۥ نَاجٍۢ مِّنْهُمَا ٱذْكُرْنِى عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَىٰهُ ٱلشَّيْطَٰنُ ذِكْرَ رَبِّهِۦ فَلَبِثَ فِى ٱلسِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ
ئهوسا یوسف بهو کهسایانی وت: کهوای دهزانی ڕزگاری دهبێت و دهبێته ساقی پاشا، باسم بکه لای پاشات (که بهبێ تاوان من بهند کراوم)، بهڵام شهیتان بیری کابرای بردووه که لهلای پاشا باسی بکات، ئیتر چهند ساڵێك (یوسف به بێ تاوان) له بهندیخانهدا مایهوه.
وَقَالَ ٱلْمَلِكُ إِنِّىٓ أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَٰتٍۢ سِمَانٍۢ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌۭ وَسَبْعَ سُنۢبُلَٰتٍ خُضْرٍۢ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٍۢ ۖ يَٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَأُ أَفْتُونِى فِى رُءْيَٰىَ إِن كُنتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُونَ
(شهوێك پاشا خهونێکی سهیری بینی و بوو به مهراقی و له کۆبوونهوهیهکدا) وتی: بهڕاستی من له خهومدا بینیم که حهوت مانگای قهڵهو لهلایهن حهوت مهنگای لهڕو لاوازهوه خوران، حهوت گوڵه گهنمی سهوز و جوان و حهوتی وشکیشم بینی، ئهی زاناو شارهزایان ئهم خهوهم بۆ لێك بدهنهوه ئهگهر خهون لێك دهدهنهوه...
قَالُوٓا۟ أَضْغَٰثُ أَحْلَٰمٍۢ ۖ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ ٱلْأَحْلَٰمِ بِعَٰلِمِينَ
ئهوانیش وتیان: ئهم خهونه بێ سهرو بنه و هیچ نی یه، ئێمه له لێکدانهوهی خهونی بێ سهرو بن شارهزا نین.
وَقَالَ ٱلَّذِى نَجَا مِنْهُمَا وَٱدَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا۠ أُنَبِّئُكُم بِتَأْوِيلِهِۦ فَأَرْسِلُونِ
ئینجا ئهوهیان که ڕزگاری بوو بوو، بیری کهوتهوه دوای ئهو ههموو ماوهیه وتی: داواکارم بمنێرن (بۆ لای یوسف) من ههواڵی (لێکدانهوهی ئهو خهونهتان) پێ ڕادهگهیهنم.
يُوسُفُ أَيُّهَا ٱلصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِى سَبْعِ بَقَرَٰتٍۢ سِمَانٍۢ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌۭ وَسَبْعِ سُنۢبُلَٰتٍ خُضْرٍۢ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٍۢ لَّعَلِّىٓ أَرْجِعُ إِلَى ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ
(ساقی چوو بۆ لای زیندانهکه بۆ دیداری یوسف وتی): یوسف ئهی هاوهڵی ڕاستگۆم، ئهم خهونهمان بۆ لێك بدهرهوه (له خهونێکی پاشادا) حهوت مانگای قهڵهو لهلایهن حهوت مانگای لهڕو لاوازهوه خوراون، ههروهها له بارهی حهوت گوڵه گهنمی سهوزو جوان و حهوتی تری وشك بۆمان لێك بدهرهوه، بۆ ئهوهی بگهڕێمهوه بۆ لای خهڵکی تا وهڵام بزانن.
قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًۭا فَمَا حَصَدتُّمْ فَذَرُوهُ فِى سُنۢبُلِهِۦٓ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّا تَأْكُلُونَ
(یوسف) وتی: حهوت ساڵی بهردهوام کشتوکاڵ دهکهن و دانهوێڵه دهچێنن، ئهوهی که دروێنهتان کردوو، لێتان زیاد بوو بهگوڵهکهیهوه بیهێڵنهوه، مهگهر ئهو کهمهی که دهیخۆن (دانهوێڵه به گوڵهکهیهوه ههڵبگیرێت له کرم و ئهسپێ و زایه بوون بهدوور دهبێت).
ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ سَبْعٌۭ شِدَادٌۭ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّا تُحْصِنُونَ
پاشان له دوای ئهوه حهوت ساڵ گرانیی و سهختی پێش دێت، ئهوهی که زهخیرهتان کردووه بۆ ئهو ساڵانه ههمووی دهخۆن، مهگهر کهمێکی نهبێت که ههڵی دهگرن (بۆ تۆو).
ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَامٌۭ فِيهِ يُغَاثُ ٱلنَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ
لهوهودوا ساڵێکی باراناوی و پڕ بهرهکهت دێت که خهڵکی بهرو بوومی زۆریان پێ دهبهخشرێت، میوه دهگوشن و شهربهتی لێ دروست دهکهن.
وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦ ۖ فَلَمَّا جَآءَهُ ٱلرَّسُولُ قَالَ ٱرْجِعْ إِلَىٰ رَبِّكَ فَسْـَٔلْهُ مَا بَالُ ٱلنِّسْوَةِ ٱلَّٰتِى قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ۚ إِنَّ رَبِّى بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌۭ
(ساقی گهڕایهوه بۆ لای پاشا ولێکدانهوهکهی یوسفی بۆ باس کرد، زۆری بهدڵ بوو، بۆیه پاشاش وتی): ئادهی بچن بۆم بهێنن، جا کاتێك که ڕهوانهکراوهکهی پاشا گهیشته لای یوسف و (وتی: پاشا داوات دهکات، یوسف) وتی: بگهڕێرهوه بۆ لای پاشا و جا پێی بڵێ: هۆی چی بوو ئهو ئافرهتانه کاتی خۆی دهستی خۆیان بڕی و برینداریان کرد (ئایا من هیچ تاوانێکم لهوهدا ههیه؟!) بهڕاستی ههر پهروهردگارم به ئاگایه له فێڵ و تهڵهکه و پیلانیان.
قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَٰوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفْسِهِۦ ۚ قُلْنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوٓءٍۢ ۚ قَالَتِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْـَٰٔنَ حَصْحَصَ ٱلْحَقُّ أَنَا۠ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ
(پاشا ئهو ئافرهتانهی ههموو کۆکردهوه) پێی وتن: ئهوکاره گرنگهتان چی بوو کاتێك کهوا ئێوه ویستتان یوسف له خشته بهرن (ئایا ئهو هیچ تاوانێکی ههبوو؟) ههموو وتیان: پهنا بهخوا (ئێمه بوختانی بۆ بکهین) ئێمه هیچ جۆره ههڵهو ناشرینیهکمان لێ نهدیووه و نهزانیووه، (ژنهکهی عهزیزی میسر) وتی: ئا ئێسته ئیتر ڕاستی ڕوون و ئاشکرابوو (دان بهڕاستیدا دهنێم)، خهتای من بوو دهمویست له خشتهی بهرم و بهڕاستی یوسف یهکێکه له ڕاستگۆیان.
ذَٰلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّى لَمْ أَخُنْهُ بِٱلْغَيْبِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى كَيْدَ ٱلْخَآئِنِينَ
(ئینجا یوسف) وتی: ئهوه (بۆیه وام کرد) تا (پاشا) چاك بزانێت و دڵنیابێت بهڕاستی من له نهێنیشدا خیانهتم لێ نهکردووه، بێگومانیش خوا فێڵ و تهڵهی خیانهتکاران بهئهنجام ناگهیهنێت. (یاخود ژنهکه وتی): تا یوسف دڵنیابێت که له نهێنیداو (ئێسته ئهو لێره نی یه) خیانهتی لێ ناکهم و بوختانی بۆ ههڵنابهستم، چونکه (بۆم دهرکهوتووه) که خوا فێڵ و تهڵهکهی خیانهتکاران به ئهنجام ناگهیهنێت