Surah 8: Al-Anfal — الأنفال
۞ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَىْءٍۢ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُۥ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَٰمَىٰ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ إِن كُنتُمْ ءَامَنتُم بِٱللَّهِ وَمَآ أَنزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ ٱلْفُرْقَانِ يَوْمَ ٱلْتَقَى ٱلْجَمْعَانِ ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ
(ئهی ئیمانداران) ئاگاداربن و بزانن که: بهڕاستی ههرچیهکتان دهستکهوت (له جهنگی بێ باوهڕاندا) ئهوه بێگومان پێنج یهکی بۆ خواو پێغهمبهرو خزمانی نزیکی پێغهمبهرو ههتیوان و ههژاران و ڕێبوارانه، (چوار بهشهکهی تریشی بۆ موجاهیدانه که لهو غهزایهدا بهشدارییان کردووه) ئهگهر ئێوه باوهڕتان ههیه به خواو بهوهی که دامانبهزاندوه بۆ سهر بهندهمان (محمد(صلى الله عليه وسلم) له ڕۆژی جیاکردنهوهکهدا (که غهزای بهدره) ئهو ڕۆژهی که ههردوو لهشکر بهرهنگاری یهک بوون، خوایش بهسهر ههموو شتێکدا دهسهڵاتداره...
إِذْ أَنتُم بِٱلْعُدْوَةِ ٱلدُّنْيَا وَهُم بِٱلْعُدْوَةِ ٱلْقُصْوَىٰ وَٱلرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ ۚ وَلَوْ تَوَاعَدتُّمْ لَٱخْتَلَفْتُمْ فِى ٱلْمِيعَٰدِ ۙ وَلَٰكِن لِّيَقْضِىَ ٱللَّهُ أَمْرًۭا كَانَ مَفْعُولًۭا لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنۢ بَيِّنَةٍۢ وَيَحْيَىٰ مَنْ حَىَّ عَنۢ بَيِّنَةٍۢ ۗ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ
کاتێک ئێوه له دامێنی خواری شیوهکه و نزیکتر بوون به مهدینه و ئهوانیش له سهرهوهی شیوهکهوه بوون و دوورتر له مهدینه، کاروانهکهش لهخوارترتانهوه بوو، خۆ ئهگهر بڕیارو بهڵێنتان بدایه بهیهکتر بگهن لهوکات و شوێنهدا ئهوه دوو بهرهکی لهنێوانتاندا دروست دهبوو، بهڵام خوا دهیهوێت بارودۆخێک پێش بهێنێت که بڕیاری لهسهردراوه (که سهرکهوتنی موسوڵمانانه و شکستی بێ باوهڕانه)، بۆ ئهوهی لهناو بچێت و بههانهی نهمێنێت ئهوهی که له زانستی خوادا لهناوچووه و بۆ ئهوهی بژی لهسهر بهرچاو ڕوونی و بهڵگه، ئهوهی له زانستی خوادا دهژی لهسهر دینداری (سهرئهنجامی شهڕی بهدر بۆ ئهوه بوو تا باوهڕو بێ باوهڕی بۆ ههردوولا ڕوون بێت)و بێگومان خوا بیسهرو زانایه.
إِذْ يُرِيكَهُمُ ٱللَّهُ فِى مَنَامِكَ قَلِيلًۭا ۖ وَلَوْ أَرَىٰكَهُمْ كَثِيرًۭا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَٰزَعْتُمْ فِى ٱلْأَمْرِ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ سَلَّمَ ۗ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ
کاتێک خوا ئهوانی له خهونتدا بهکهم نیشان ئهدایت، خۆ ئهگهر ئهوانی بهژمارهیهکی زۆر نیشانی بدایتایه ئهوه ئێوه لاواز دهبوون و تووشی نههامهتی و کێشه دهبوون له بارهی جهنگ کردنهوه، بهڵام خوا به سهلامهتی و سهرکهوتوویی لهو ترس و کێشهیه ڕزگاری کردن، چونکه بهڕاستی ئهو زاته زانایه بهههرچی لهناو دڵ و دهروون و سینهکاندا حهشار دراوه.
وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ ٱلْتَقَيْتُمْ فِىٓ أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًۭا وَيُقَلِّلُكُمْ فِىٓ أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِىَ ٱللَّهُ أَمْرًۭا كَانَ مَفْعُولًۭا ۗ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرْجَعُ ٱلْأُمُورُ
کاتێکیش بهیهکگهیشتن له گۆڕهپانی جهنگدا لهبهرچاوی ئێوه، خوا ئهوانی بهکهم نیشان دهدان و ژمارهی ئێوهشی لهبهرچاوی ئهوان به کهم دهنواند، بۆ ئهوهی ههر ئهوه پێش بێت که خوا بڕیاری لهسهرداوه، ههر بۆ لای خوا سهرهنجامی ههموو کارو کردهوهیهک دهگێردرێتهوه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةًۭ فَٱثْبُتُوا۟ وَٱذْكُرُوا۟ ٱللَّهَ كَثِيرًۭا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
ئهی ئهو کهسانهی ئیمان و باوهڕتان هێناوه: کاتێک دهگهنه دهستهیهک و ڕوو به ڕووتان دهبنهوه، ئهوه دهبێت خۆڕاگربن و سهنگهر چۆڵ نهکهن و زۆر یادی خوا بکهن و لێی بپاڕێنهوه، بۆ ئهوهی ئێوه سهرفرازو سهرکهوتوو بن...
وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَا تَنَٰزَعُوا۟ فَتَفْشَلُوا۟ وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ۖ وَٱصْبِرُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّٰبِرِينَ
گوێڕایهڵی خواو پێغهمبهرهکهشی بکهن له ههموو کردارو گوفتارێکداو ئاشووب و ئاژاوه مهگێڕن و مهچن بهگژ یهکدا، خۆ ئهگهر بچن بهگژ یهکداو یهکتر بشکێنن، ئهوه شکست و لاوازی ڕووتان تێدهکات و ههیبهت و شکۆداری و دهسهڵاتتان لهبهین دهچێت و دهبێت خۆگرو نهفس درێژ بن (ههم له مهیدانی جهنگدا، ههم لهناو یهکتردا) چونکه بهڕاستی خوا یارو یاوهری خۆگرو ئارامگرانه.
وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ خَرَجُوا۟ مِن دِيَٰرِهِم بَطَرًۭا وَرِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌۭ
نهکهن وهک ئهو جۆره کهسانه بن که له وڵات و شوێنی خۆیان دهرچوون لهبهر کهش و فش کردن و خۆ نواندن لهبهر چاوی خهڵک و دهیانهوێت کۆسپ بخهنه بهردهم ڕێبازو ئاینی خوا، لهکاتێکدا که خوای گهورهش بهئاگایه به سهرهتاو سهرهنجامی ههموو ئهو کاروکردهوانهی که دهیکهن.
وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَعْمَٰلَهُمْ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ ٱلْيَوْمَ مِنَ ٱلنَّاسِ وَإِنِّى جَارٌۭ لَّكُمْ ۖ فَلَمَّا تَرَآءَتِ ٱلْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّنكُمْ إِنِّىٓ أَرَىٰ مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّىٓ أَخَافُ ٱللَّهَ ۚ وَٱللَّهُ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
کاتێکیش شهیتان (بهوهسوهسه و خهیاڵ) ههموو کردهوه ناپهسهندو ناڕهواکانی بۆ ڕازاندنهوه، وتی: ئهمڕۆ هیچ کهس دهرهقهتی ئێوه نایهت و دڵنیابن منیش پشت و پهنام بۆ ئێوه، جا کاتێک ئهو دوو لهشکره یهکتریان بینی، دهستبهجێ شهیتان پاشهو پاش گهڕایهوهو وتی: بهڕاستی من بهریم له ئێوه! چونکه بهڕاستی ئهوهی من دهیبینم ئێوه نایبینن، (دیاره که شهیتان بینیوویهتی چۆن فریشته دهسته دهسته دادهبهزن بۆ یارمهتی ئیمانداران، بۆیه له ترسا وتی): بێگومان من له خوا دهترسم، خوایش زۆر سهخت و به زهبره له تۆڵهدا.
إِذْ يَقُولُ ٱلْمُنَٰفِقُونَ وَٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ غَرَّ هَٰٓؤُلَآءِ دِينُهُمْ ۗ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ
کاتێک دووڕووهکان و ئهوانهی له دڵیاندا نهخۆشی (بێ ئیمانی) تیا جێگیر بوو (به ئیماندارانیان) دهوت: ئا ئهوانه ئاینهکهیان له خۆبایی کردوون (ئهگینا بهو ژماره کهمهوه چۆن خۆیان دهگرن)، (خوایش دهفهرمووێت) ئهوهی پشت بهخوا ببهستێت، ئهوه بهڕاستی خوا باڵادهست و دانایه.
وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ يَتَوَفَّى ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۙ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَٰرَهُمْ وَذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلْحَرِيقِ
ئهگهر دهتبینی کاتێک فریشتهکان گیانی ئهوانهیان دهکێشا که بێ باوهڕ بوون! که دهیانکێشا بهدهم و چاو و پشتیاندا و (ڕاپێچیان دهکردن بۆ دۆزهخ و، پێیان دهوتن): ده بچێژن سزایهکی سوتێنهر...
ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّٰمٍۢ لِّلْعَبِيدِ
(ههروهها پێیان دهوتن) ئهو لێدان و سزایه ههر بههۆی ئهوهوهیه که خۆتان به دهستی خۆتان پێشتان خستووه و چونکه بهڕاستی خوا بههیچ شێوهیهک ستهمکار نیه له بهندهکانی.
كَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ ۙ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ قَوِىٌّۭ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
کارو کردهوهی (خوانهناسان له ههموو سهردهمێکدا) وهکو داب و نهریتی فیرعهون و ئهو کهسانه وایه که له (سهردهمه) پێشووهکاندا هاتوون پێش ئهمان، ئهوانه بڕوایان نهبوو بهئایهت و فهرمانهکانی خوا، جا خوایش خهشمی لێ گرتن و لهناوی بردن بههۆی گوناهو تاوانیانهوه، بهڕاستی خوا به تواناو بهزهبره له تۆڵهدا.
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًۭا نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَىٰ قَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا۟ مَا بِأَنفُسِهِمْ ۙ وَأَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ
ئهو سزاو لهناو بردنه لهبهر ئهوهیه که (بڕیاری خوا وایه) بێگومان خوا هیچ نازو نیعمهتێکی نهگۆڕیوه که بهخشیبێتی بهههر قهوم و گهلێک، ههتا ئهوان ئهوهی بهخۆیان دهکرێت نهیگۆڕن و نهیکهن، چونکه بهڕاستیش خوای گهوره بیسهری (گوفتارهکانه) زانایه بهکردارهکان.
كَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ ۙ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَٰهُم بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ ۚ وَكُلٌّۭ كَانُوا۟ ظَٰلِمِينَ
(رهوشتی ئهمانه) ههر وهکو داب و نهریتی دارو دهستهی فیرعهون و ئهوانهی پێشیان وایه، که بهڵگهو فهرمانهکانی پهروهردگاریان بهدرۆ دهزانی و باوهڕیان پێی نهبوو، له ئهنجامدا ئێمهش بههۆی گوناهو تاوانیانهوه لهناومان بردن و دارو دهستهی فیرعهونیشمان نوقمی دهریا کرد، ههمووشیان ستهمکار بوون.
إِنَّ شَرَّ ٱلدَّوَآبِّ عِندَ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
بهڕاستی خراپترینی زیندهوهران لای خوا ئهوانهن که بێ باوهڕ بوون، چونکه ئهوان باوهڕ ناهێنن...
ٱلَّذِينَ عَٰهَدتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِى كُلِّ مَرَّةٍۢ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ
ئهوانهی که پهیمانت لهگهڵدا بهستن (که خیانهتت لێ ناکهن) کهچی پاشان له ههموو جارێکدا ههر پهیمانهکهیان دهشکاند و ئهوان له خوا ناترسن و پارێزکاری ناکهن.
فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى ٱلْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِم مَّنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
جا ههرکاتێک ڕووبهڕووی (خوانهناسان) بویتهوه له جهنگدا، ئهوه وایان لێ بکه ئهوانهی له دوایانهوهن و یارمهتیان دهدهن پهرش و بڵاو ببن، بهو هیوایهی ئهوان پهندو عیبرهت و ئامۆژگاریی وهربگرن.
وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِن قَوْمٍ خِيَانَةًۭ فَٱنۢبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَىٰ سَوَآءٍ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْخَآئِنِينَ
خۆ ئهگهر بێگومان ترسایت له دهستهیهک (که پهیمانت لهگهڵدا بهستوون) پهیمانهکه ههڵوهشێننهوهو خیانهتت لێ بکهن ئهوه تۆیش لهم کاتهدا پهیمانهکه بدهرهوه بهروویاندا بهشێوهیهکی ڕێک و ڕاست، (پێیان بڵێ که) پهیمانهکهیان نرخی نهماوه، چونکه بهڕاستی خوا کهسانی پهیمان شکێن و ناپاکی خۆش ناوێت.
وَلَا يَحْسَبَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَبَقُوٓا۟ ۚ إِنَّهُمْ لَا يُعْجِزُونَ
با ئهوانهی که بێ بڕوا بوون وا نهزانن که له دهستمان دهرچوون، بهڕاستی ئهوانه ناتوانن دهسهوسانمان بکهن و له دهستمان دهرناچن.
وَأَعِدُّوا۟ لَهُم مَّا ٱسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍۢ وَمِن رِّبَاطِ ٱلْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِۦ عَدُوَّ ٱللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَءَاخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ ٱللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِن شَىْءٍۢ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ
(خوا فهرمان دهدات بهکار بهدهستانی دهوڵهتی ئیسلام): ههرچی له تواناتاندا ههیه بۆ بههێزکردنی سوپای ئیسلام بیخهنه گهڕو ئامادهیی بکهن (هێزی ئاسمانی و دهریایی و وشکانی... هتد) و له ئامادهکردنی ههموو جۆره ئهسپ و (هۆکانی تری گواستنهوه) کهمتهرخهمی مهکهن تا دوژمنانی خواو دوژمنانی خۆتانی پێ چاوترسێن بکهن، با کهسانی تریش جگه لهم دوژمنانهی ئێستا، پێی چاوترسێن ببن که ئێسته ئێوه نازانن کێن و نایانناسن، بهڵکو ههر خوا خۆی دهیانناسێت و ههر شتێک ببهخشن له پێناوی خوادا (بۆ بههێز کردنی سوپای ئیسلام)، ئهوه بهزایه ناچێت و دهستان دهکهوێتهوهو ئێوه ستهمتان لێناکرێت.
۞ وَإِن جَنَحُوا۟ لِلسَّلْمِ فَٱجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
جا ئهگهر (دوژمنان) بهلای ئاشتیدا دایانشکاند و حهزیان پێکرد تۆش (ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم)، ئهی پێشهوا) ئامادهیی خۆت دهربڕه و پشت بهخوا ببهسته چونکه بهڕاستی ئهو زاته بیسهرو زانایه (له پیلان و نهخشهی دوژمنان ئاگاداره).
وَإِن يُرِيدُوٓا۟ أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ ٱللَّهُ ۚ هُوَ ٱلَّذِىٓ أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِۦ وَبِٱلْمُؤْمِنِينَ
خۆ ئهگهر خوانهناسان (به داخوازی ڕێکهوتن و ئاشتی) ویستیان بتخهڵهتێنن، ئهوه دڵنیابه که پشتیوانیی خوا بهسه (که نهیهڵێت بکهویته ناو پیلان و نهخشهیانهوه) چونکه ههر ئهو زاته کاتی خۆی پشتیوانیی لێکردیت و سهری خستیت و ئیماندارانیشی کرده هۆیهک بۆ بهدهستهێنانی سهرکهوتن...
وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ۚ لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًۭا مَّآ أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّهُۥ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ
دڵهکانیشیانی بهست بهیهکهوه، ئهگهر ههرچی دارایی زهوی ههیه، ههر ههموویت خهرج بکردایه تا دڵهکانیانت پهیوهند بکردایه به یهکهوه، ئهوه نهتدهتوانی ئهو دڵانه پهیوهست بکهیت بهیهکهوه، بهڵام خوا (بههۆی ئاینی ئیسلامهوه) خۆشی و یهکێتی و برایهتی له نێوانیاندا بهرپاکرد، چونکه بهڕاستی ئهو زاته باڵادهست و دانایه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ حَسْبُكَ ٱللَّهُ وَمَنِ ٱتَّبَعَكَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ
ئهی پێغهمبهر(صلى الله عليه وسلم): تهنها خوا بهسه بۆ خۆت و ئهوانهی شوێنت کهوتوون له ئیمانداران که پشتگیر و یاریدهدهرتان بێت.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ حَرِّضِ ٱلْمُؤْمِنِينَ عَلَى ٱلْقِتَالِ ۚ إِن يَكُن مِّنكُمْ عِشْرُونَ صَٰبِرُونَ يَغْلِبُوا۟ مِا۟ئَتَيْنِ ۚ وَإِن يَكُن مِّنكُم مِّا۟ئَةٌۭ يَغْلِبُوٓا۟ أَلْفًۭا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَفْقَهُونَ
ئهی پێغهمبهر(صلى الله عليه وسلم): هانی ئیمانداران بده لهسهر جهنگ (دژی ئهوانهی که کۆسپن له ڕێبازی گهیاندنی پهیامی خوادا) ئهگهر بیست کهسی خۆڕاگر ههبێت له ئێوه، ئهوه زاڵ دهبن بهسهر دووسهد کهسدا، خۆ ئهگهر سهد کهس له ئێوه ههبن، ئهوه بهسهر ههزار کهس لهوانهی که بێ باوهڕن زاڵ دهبن، چونکه بهڕاستی ئهوانه کهسانێکن که تێناگهن (چ هێزێک پشتیوانیی له ئێوه دهکات).
ٱلْـَٰٔنَ خَفَّفَ ٱللَّهُ عَنكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًۭا ۚ فَإِن يَكُن مِّنكُم مِّا۟ئَةٌۭ صَابِرَةٌۭ يَغْلِبُوا۟ مِا۟ئَتَيْنِ ۚ وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌۭ يَغْلِبُوٓا۟ أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ مَعَ ٱلصَّٰبِرِينَ
(ئهی ئیمانداران): ئێسته ئیتر خوا ئهرکی لهسهر کهمکردنهوه و دهیزانی که لاوازیتان تێدایه (له ڕووی مادی و مهعنهویهوه، لهبهرئهوه): جا ئهگهر سهد کهسی خۆڕاگر ههبێت له ئێوه، ئهوه زاڵ دهبن بهسهر دووسهد کهسداو ئهگهر ههزار کهستان ههبێت، ئهوه زاڵ دهبن بهسهر دوو ههزاردا، ئهویش بهویست و یارمهتی خوا، خوایش یارو یاوهری خۆڕاگرانه.
مَا كَانَ لِنَبِىٍّ أَن يَكُونَ لَهُۥٓ أَسْرَىٰ حَتَّىٰ يُثْخِنَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ تُرِيدُونَ عَرَضَ ٱلدُّنْيَا وَٱللَّهُ يُرِيدُ ٱلْءَاخِرَةَ ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ
بۆ هیچ پێغهمبهرێک نهبووه که دیلی ههبێت، ههتا کاتێک چاک پایهدارو جێگیر دهبێت له زهویدا، (مهگهر) کهلوپهل و شتومهکی دنیاتان دهوێت؟! لهکاتێکدا خوا (سهرفرازیی) ئهو جیهانی دهوێت و قیامهتی مهبهسته و خوا باڵادهست و دانایه (سهرکهوتن بهئیمانداران دهبهخشێت و دانایه له تاقی کردنهوهیاندا).
لَّوْلَا كِتَٰبٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَآ أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ
خۆ ئهگهر بڕیارێک لهلایهن خواوه پێش نهکهوتایه (که مرۆڤ ههتا پهیامی خوای پێنهگات خوا سزای نادات) لهسهر ئهو شتانهی که وهرتان گرت (له بهرامبهر ئازادکردنی دیلهکانهوه) ئهوه سزایهکی زۆر گهورهتان تووش دهبوو.
فَكُلُوا۟ مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلَٰلًۭا طَيِّبًۭا ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
کهوابوو بخۆن لهو شتانهی که دهستتان کهوتووه، بهحهڵالێکی چاک و پاک، له خوا بترسن و دینداربن، چونکه بهڕاستی ئهو خوایه لێخۆشبوو میهرهبانه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ قُل لِّمَن فِىٓ أَيْدِيكُم مِّنَ ٱلْأَسْرَىٰٓ إِن يَعْلَمِ ٱللَّهُ فِى قُلُوبِكُمْ خَيْرًۭا يُؤْتِكُمْ خَيْرًۭا مِّمَّآ أُخِذَ مِنكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
ئهی پێغهمبهر(صلى الله عليه وسلم): بهو دیلانه بڵێ که لهبهر دهستاندان، ئهگهر خوا خێر له دڵهکانتاندا بهدی بکات، ئهوه زۆر لهوه باشترتان پێ دهبهخشێت که لێتان وهرگیراوه، (ئهگهر باوهڕ بهێنن) لێتان خۆش دهبێت، خوایش لێخۆشبوو میهرهبانه.
وَإِن يُرِيدُوا۟ خِيَانَتَكَ فَقَدْ خَانُوا۟ ٱللَّهَ مِن قَبْلُ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
خۆ ئهگهر بیانهوێت خیانهت و پیلان دژ به تۆ (ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم)) بگێڕن، ئهوه بهڕاستی ئهوانه پێشتر خیانهتیان له خوا کردووه (بهوهی که شهریک و هاوهڵیان بۆ بڕیارداوه)، ئینجا خوا دهسهڵاتی لێسهندن و ئێوهی زاڵ کرد بهسهریاندا، بێگومان خوا زانایه (به پیلانیان) و دانایه (به چۆنیهتی سنوور دانان بۆیان).
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهَاجَرُوا۟ وَجَٰهَدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلَّذِينَ ءَاوَوا۟ وَّنَصَرُوٓا۟ أُو۟لَٰٓئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍۢ ۚ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَمْ يُهَاجِرُوا۟ مَا لَكُم مِّن وَلَٰيَتِهِم مِّن شَىْءٍ حَتَّىٰ يُهَاجِرُوا۟ ۚ وَإِنِ ٱسْتَنصَرُوكُمْ فِى ٱلدِّينِ فَعَلَيْكُمُ ٱلنَّصْرُ إِلَّا عَلَىٰ قَوْمٍۭ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَٰقٌۭ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ
بهڕاستی ئهوانهی که باوهڕیان هێناوه و کۆچیان کردووهو تێکۆشاون له پێناوی ئاینی خوادا به خۆیان و ماڵ و سامانیانهوه، ئهوانهش که پێشوازیان له کۆچبهران کردو لهماڵ و حاڵی خۆیاندا جێیان کردنهوه و پشتگیریان کردن، ئا ئهوانه ههندێکیان پشتیوانی ههندێکی تریانن، ئهوانهش که باوهڕیان هێناوهو کۆچیان نهکردووه، ئهوه بۆتان نیه پشتگیریان بکهن لههیچ شتێکدا ههتا ئهوانیش کۆچ دهکهن (بۆ بههێزکردنی دهوڵهتی ئیسلام)، خۆ ئهگهر ئهو ئیماندارانهی (که کۆچیان نهکردووه) داوای یارمهتی و پشتگیریان له ئێوه کرد بۆ سهرخستنی ئاینی ئیسلام، ئهوه پێویسته لهسهرتان بکهن، جگه لهسهر ئهو عهشرهت و لایهنهی کهله نێوان ئێوه و ئهواندا پهیمانێک ههبێت (ئهو پهیمانه مهشکێنن)، خوای گهورهش بینایه بهو کارو کردهوانهی که دهیکهن.
وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍ ۚ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُن فِتْنَةٌۭ فِى ٱلْأَرْضِ وَفَسَادٌۭ كَبِيرٌۭ
ئهوانهش که بێ باوهڕ بوون، ههندێکیان پشتیوانی ههندێکی تریانن و پشتیوانی له یهکتر دهکهن، خۆ ئهگهر ئێوهی ئیماندار کۆمهک بهیهکتر نهکهن و پشتی یهکتر نهگرن ئهوه لهسهر زهویدا ناخۆشی و ناکۆکی و گوناهو تاوانی گهوره پێش دێت (ئازار و ناخۆشی بۆ ئێوهی ئیماندار پێش دێت).
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهَاجَرُوا۟ وَجَٰهَدُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلَّذِينَ ءَاوَوا۟ وَّنَصَرُوٓا۟ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُؤْمِنُونَ حَقًّۭا ۚ لَّهُم مَّغْفِرَةٌۭ وَرِزْقٌۭ كَرِيمٌۭ
ئهوانهش باوهڕیان هێناوه و کۆچیان کردوه و تێکۆشاون له پێناوی خوادا، ئهوانهش جێگهی کۆچبهرانیان کردهوه و (پێشوازیان کردن) و یارمهتیان دان، ههر ئا ئهوانه بڕواداری ڕاستهقینهن، (له بهههشتی بهریندا) بۆیان ئامادهیه لێخۆشبوون و ڕزق و ڕۆزی بهپێزو پڕ بهرهکهت و جوان و ڕازاوه.
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنۢ بَعْدُ وَهَاجَرُوا۟ وَجَٰهَدُوا۟ مَعَكُمْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ مِنكُمْ ۚ وَأُو۟لُوا۟ ٱلْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍۢ فِى كِتَٰبِ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۢ
ئهوانهش که باوهڕیان هێناوه له دوای کۆچ کردنی یهکهم و کۆچیان کردو ههوڵ و کۆششیاندا (له پێناوی گهیاندنی بهرنامهی خوا) لهگهڵ ئێوهدا، ئا ئهوانهش له ئێوهن (پلهی ئێوهیان ههیه)، ئهوانهش که (سهرهڕای پهیوهندی ئیمانی) پهیوهندی خزمایهتیشیان ههیه، ههندێکیان شایستهترن بهههندێکی تریانهوه له بهرنامهی خوادا (واته ئهوان شایستهترن له میرات بهریدا بۆ یهکتری)، بهڕاستی خوا به ههموو شتێک زاناو ئاگایه.
Surah 9: Al-Tawba — التوبة
بَرَآءَةٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلَّذِينَ عَٰهَدتُّم مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
ئهمه بهری بوونێکی گهوره و گرنگه لهلایهن خواو پێغهمبهرهکهیهوه بۆ ئهوانهی که پهیمانتان لهگهڵدا بهستبوون له هاوهڵگهران (واته پسان و نهمانی ئهو پهیمانانهیه که لهگهڵ هاوهڵگهراندا بهستراوه، چونکه ئهوان دهست پێشخهر بوون له شکاندنی پهیمانهکهدا).
فَسِيحُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍۢ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللَّهِ ۙ وَأَنَّ ٱللَّهَ مُخْزِى ٱلْكَٰفِرِينَ
جا کهواته ئهی هاوهڵگهران بۆتان ههیه چوار مانگ بهسهر زهویدا بگهڕێن (تا شوێنێک بۆ نیشتهجێ بوونی خۆتان دهدۆزنهوه)، بشزانن بهڕاستی ئێوه دهسهوسانکهری خوا نین و له دهست ئهو دهرناچن، بهڕاستیش خوای گهوره ڕیسواکهری بێ باوهڕانه.
وَأَذَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلنَّاسِ يَوْمَ ٱلْحَجِّ ٱلْأَكْبَرِ أَنَّ ٱللَّهَ بَرِىٓءٌۭ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ۙ وَرَسُولُهُۥ ۚ فَإِن تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ وَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
ئهمهش بانگهوازو ڕاگهیاندنێکه لهلایهن خواو پێغهمبهرهکهیهوه بۆ ههموو خهڵکی، له ڕۆژی حهجی گهورهدا که: بهڕاستی خواو پێغهمبهرهکهی بهرین له موشریک و هاوهڵگهران، جا ئهگهر ئێوه تهوبه بکهن و بگهڕێنهوه له بێ باوهڕی ئهوه چاکتره بۆتان، خۆ ئهگهر ههر یاخی بن و پشت ههڵکهن، ئهوه چاک بزانن بهڕاستی ئێوه دهسهوسانکهری خوا نین و له دهسهڵاتی دهرناچن و مژده بده بهوانهی که بێ باوهڕ بوون، بهسزایهکی پڕ ئێش و ئازار!!...
إِلَّا ٱلَّذِينَ عَٰهَدتُّم مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْـًۭٔا وَلَمْ يُظَٰهِرُوا۟ عَلَيْكُمْ أَحَدًۭا فَأَتِمُّوٓا۟ إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَىٰ مُدَّتِهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ
بهڵام ئهو هاوهڵگهرانهی که پهیمانتان لهگهڵیاندا بهستووه، پاشان پابهندی پهیمانهکه بوون و هیچیان لێ کهم نهکردووه و یارمهتی کهسیشیان نهداوه دژتان، ئهوه ئێوه پهیمانهکهیان بۆ بهرنه سهرو تهواوی بکهن، تا کاتی دیاری کراویان، چونکه بهڕاستی خوا پارێزکارانی خۆش دهوێت.
فَإِذَا ٱنسَلَخَ ٱلْأَشْهُرُ ٱلْحُرُمُ فَٱقْتُلُوا۟ ٱلْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَٱحْصُرُوهُمْ وَٱقْعُدُوا۟ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍۢ ۚ فَإِن تَابُوا۟ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ فَخَلُّوا۟ سَبِيلَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
جا کاتێک مانگه حهرامهکان بهسهرچوون (که بریتیه له: ذوالقعدة، ذوالحجة، محرم، ڕجب) ئهوه هاوهڵگهرانی پهیمان شکێن بکوژن لهههر کوێ دهستان لێیان گیر بوو، یاخود بهدیل بیانگرن، سنوور دانێن بۆ چالاکیان، ههروهها کهمین و بۆسهیان له ههموو شوێنێکی لهباردا بۆ دانێن، جا ئهگهر (پێش ئهوهی دهستی ئێوهیان بگاتێ) تهوبهیان کردو وازیان هێنا لهو کارهیان و نوێژیان کردو زهکاتیاندا، ئهوه وازیان لێبهێنن و ڕێیان بۆ چۆڵ بکهن، چونکه بهڕاستی خوا لێخۆشبوو دلۆڤانه (ئهگهر ڕاست بکهن، خۆ ئهگهر به ڕاستیشیان نهبێت ئێوه حسابی ڕواڵهت بکهن).
وَإِنْ أَحَدٌۭ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ٱسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُۥ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌۭ لَّا يَعْلَمُونَ
خۆ ئهگهر کهسێک له هاوهڵگهران داوای پهنای لێ کردیت (ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار)، ئهوه تۆیش پهنای بده ههتا گوێی له فهرموودهکهی خوا (قورئان) دهبێت، پاشان بیگهیهنه بهو شوێنهی دهیهوێت و (ماڵ و گیان و ژیانی) تیایدا پارێزراوه، ئهم میهرهبانیه لهبهر ئهوهیه ئهوانه کهسانێکن نازانن (خواناسی چیه).
كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِندَ ٱللَّهِ وَعِندَ رَسُولِهِۦٓ إِلَّا ٱلَّذِينَ عَٰهَدتُّمْ عِندَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۖ فَمَا ٱسْتَقَٰمُوا۟ لَكُمْ فَٱسْتَقِيمُوا۟ لَهُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ
چۆن پهیمان دهبێت بۆ هاوهڵگهران (ئهوانهی که چهندهها جار پهیمان دهشکێنن)، لای خواو لای پێغهمبهرهکهی (پهیمان نابێت)؟! جگه لهوانهی که له پاڵ مزگهوتی حهرام و (کهعبهدا) پهیمانتان (لهگهڵیاندا مۆرکرد) ههتا ئهوان پابهند و ڕاست و دروست بن لهسهر پهیمانهکهیان بهرامبهر ئێوهوه، ئهوه ئێوهش پابهندو ڕاست و ڕهوان بن بۆیان، چونکه بهڕاستی خوا پارێزکارانی خۆش دهوێت.
كَيْفَ وَإِن يَظْهَرُوا۟ عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا۟ فِيكُمْ إِلًّۭا وَلَا ذِمَّةًۭ ۚ يُرْضُونَكُم بِأَفْوَٰهِهِمْ وَتَأْبَىٰ قُلُوبُهُمْ وَأَكْثَرُهُمْ فَٰسِقُونَ
چۆن (پابهندی پهیمان دهبن لهگهڵ ئێوهدا، کاری چاک لهوانه ناوهشێتهوه) خۆ ئهگهر له کاتێکدا دهستیان بهسهرتاندا بڕوات ئهوه هیچ سنوورێک ناپارێزن، نهخزمایهتی دهفامن، نهپهیمان، بهدهم و زاریان ڕازیتان دهکهن، دڵهکانیشیان دژو بێزارن لهوهی که بهدهم دهیڵێن (دژی ڕاگرتنی پهیمانهکانیانن) زۆربهشیان له سنوور دهرچوون و پهیمان شکێنن.
ٱشْتَرَوْا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا فَصَدُّوا۟ عَن سَبِيلِهِۦٓ ۚ إِنَّهُمْ سَآءَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
(هاوهڵگهران نرخیان بۆ ئایهتهکانی خوای گهوره دانهناوه) ئهوانه به ئایهتهکانی خوا پارهو دهستمایهیهکی کهمی دنیایان کڕی و گۆڕیانهوه (ئایهتهکانی خوایان گۆڕیهوه بهنرخێکی کهم و ههرزان) و ئینجا پشتیان ههڵکرد له ڕێگهی خوا، ڕێگری خهڵکیشیان لێ دهکرد، بهڕاستی ئهو (خوا نهناسانه) ناپهسهند بوو ئهو کارو کردهوهیهی که دهیانکردو ئهنجامیان دهدا.
لَا يَرْقُبُونَ فِى مُؤْمِنٍ إِلًّۭا وَلَا ذِمَّةًۭ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُعْتَدُونَ
ئهوانه دهربارهی هیچ ئیماندارێک سنووری خزمایهتی و پهیمان ڕهچاو ناکهن و ناپارێزن، ههر ئا ئهوانهشن دهستدرێژکاران.
فَإِن تَابُوا۟ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ فَإِخْوَٰنُكُمْ فِى ٱلدِّينِ ۗ وَنُفَصِّلُ ٱلْءَايَٰتِ لِقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ
جا ئهگهر تهوبه بکهن و پهشیمانی دهربڕن و نوێژهکانیان ئهنجام بدهن و زهکات له ماڵ و سامانیان دهرکهن، ئهوه برای دینی ئێوهن، ئێمهیش ئایهت و فهرمانهکان ڕوون دهکهینهوه بۆ کهسانێک که دهیزانن.
وَإِن نَّكَثُوٓا۟ أَيْمَٰنَهُم مِّنۢ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا۟ فِى دِينِكُمْ فَقَٰتِلُوٓا۟ أَئِمَّةَ ٱلْكُفْرِ ۙ إِنَّهُمْ لَآ أَيْمَٰنَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ
خۆ ئهگهر ئهوانه پهیمانهکانیان بشکێنن لهدوای بهستنی و گاڵتهو تانهوتهشهریان له ئاین و بهرنامهکهتان دهدا، ئهوه بجهنگن دژی سهرانی کوفر، بهڕاستی ئهوان هیچ پهیمانێکیان نیه، بۆ ئهوهی کۆڵ بدهن و واز له بێ باوهڕی خۆیان بهێنن.
أَلَا تُقَٰتِلُونَ قَوْمًۭا نَّكَثُوٓا۟ أَيْمَٰنَهُمْ وَهَمُّوا۟ بِإِخْرَاجِ ٱلرَّسُولِ وَهُم بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ۚ أَتَخْشَوْنَهُمْ ۚ فَٱللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَوْهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
باشه، ئایا ئێوه ناجهنگن دژی کهسانێک که بهڵێن و پهیمانهکانیان ههڵوهشاندوه و ههوڵیشیاندا که پێغهمبهر دهرکهن له شاری (مهککه) و ههر ئهوانیش یهکهمجار دهستیان کرد به دژایهتیتان، ئایا لهوان دهترسن؟ جا خۆ ههر خوا شایستهیه که لێی بترسن ئهگهر ئێوه ئیماندارن.
قَٰتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ ٱللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ وَيُخْزِهِمْ وَيَنصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَيَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍۢ مُّؤْمِنِينَ
(ئهی ئیمانداران) بجهنگن دژی بێ باوهڕان، ئهوه خوایه که بهدهستی ئێوه سزایان دهدات و سهرشۆڕو خهجاڵهتیان دهکات و ئێوه بهسهریاندا سهر دهخات سینهی گرۆی ئیماندارانیش گوشادو ئاسووده دهکات و دڵ و دهروونیان ساڕێژ دهکات (چونکه کاتی خۆی کافرهکانی مهککه زۆر ئازارو ئهشکهنجهی ئیماندارانیان دهداو بێ بهزهییانه ههندێکیان لێ شههید کردن).
وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ ۗ وَيَتُوبُ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
ههرچی ئازارو کینهش ههیه لهدڵی ئیمانداراندا لای ببات و نهیهێڵێت، خوای گهورهش تهوبهو پهشیمانی لهو کهسه وهردهگرێت که خۆی دهیهوێت و (شایستهیه)، خوای گهوره زاناو دانایه.
أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تُتْرَكُوا۟ وَلَمَّا يَعْلَمِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ جَٰهَدُوا۟ مِنكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَا رَسُولِهِۦ وَلَا ٱلْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ خَبِيرٌۢ بِمَا تَعْمَلُونَ
(ئهی ئیمانداران) ئایا پێتان وابوو و واتان دهزانی ههروا وازتان لێدههێنرێت (بێ تاقیکردنهوه) لهکاتێکدا هێشتا خوا دهری نهخستووه ئهوانهی جیهادیان کردووهو تێکۆشاون له ئێوهو جگهله خواو پێغهمبهرهکهی و ئیمانداران کهسانی تریان نهکردووه بهجێی متمانهو ڕازو نهێنی خۆیان، خوایش ههمیشه ئاگاداره به ههموو ئهو کارو کردهوانهی که ئهنجامی دهدهن (بهڵام دهیهوێت ههموو ڕاستیهکان دهرکهون و بێنهروو).
مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَن يَعْمُرُوا۟ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ شَٰهِدِينَ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِم بِٱلْكُفْرِ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَٰلُهُمْ وَفِى ٱلنَّارِ هُمْ خَٰلِدُونَ
شیاو وشایسته نهبووه بۆ موشریک و هاوهڵگهران که مزگهوتهکانی خوا ئاوهدان بکهنهوه، لهکاتێکدا خۆیان شایهتن لهسهر خۆیان که بێ باوهڕن، ئهوانه ههموو کارو کردهوهکانیان بێ نرخه و پووچهڵ بۆتهوه، ئهوان لهناو ئاگری دۆزهخدا (له ژیانی کوله مهرگیدا) بهردهوامن.
إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا ٱللَّهَ ۖ فَعَسَىٰٓ أُو۟لَٰٓئِكَ أَن يَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُهْتَدِينَ
بهڕاستی تهنها ئهو کهسه (بهدڵ و بهگیان) مزگهوتهکانی خوا ئاوهدان دهکاتهوه (به خواپهرستی و نوێکردنهوهی) که باوهڕی پتهوی بهخواو بهرۆژی دوایی هێناوه و نوێژهکانی بهچاکی ئهنجام داوهو زهکاتیشی (له ماڵ و سامانی) دهرکردووه و له کهسیش نهترساوه جگه له خوای باڵادهست، جا ئومێده ئهو جۆره کهسانه له ڕیزی ڕێنموویی کراواندا بن.
۞ أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ ٱلْحَآجِّ وَعِمَارَةَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ كَمَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَجَٰهَدَ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ لَا يَسْتَوُۥنَ عِندَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ
ئایا ئێوه بهڕهواو دروستان دانا ئاوبهخشین بهحاجیان و ئاوهدان کردنهوهی مزگهوتی حهرام (کهعبه)، وهک ئهو کهسه وابێت که باوهڕی پتهوی بهخواو بهرۆژی دوایی هێناوهو تێکۆشاوه له پێناوی ڕێبازی خوادا؟ ئهو دوو دهستهیه وهک یهکنین و لهیهک ئاستدا نین لای خوا، خوای گهورهش هیدایهت و ڕێنموویی قهومی ستهمکار نادات.
ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَهَاجَرُوا۟ وَجَٰهَدُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ ٱللَّهِ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَآئِزُونَ
ئهوانهی باوهڕیان هێناوه و کۆچیان کردووه و جیهادو ههوڵ و کۆششیان ئهنجامداوه له پێناوی ڕێبازو ڕهزامهندیی خوادا به ماڵیان و بهگیانیان، پلهپایهو پاداشتیان لای خوا بێ سنوور و گهورهتره، ئا ئهوانهش که باسکران ههر ئهوانه سهرفرازو بهختهوهرن...
يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍۢ مِّنْهُ وَرِضْوَٰنٍۢ وَجَنَّٰتٍۢ لَّهُمْ فِيهَا نَعِيمٌۭ مُّقِيمٌ
(جا ئهوانه) پهروهردگاریان مژدهیان دهداتێ به ڕهحمهت و میهرهبانی تایبهتی له لایهن خۆیهوه، هاوڕێ لهگهڵ ڕهزامهندی و خۆشنوودی و بهههشت و باخی بێ شومار، له کاتێکدا بۆ ئهوان ههیه لهو بهههشتهدا نازو نیعمهتی نهبڕاوه که پێشکهشیان دهکرێت.
خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ
لهههمان کاتدا لهو بهههشتهدا بۆ ههمیشه و بهردهوام ژیان دهبهنه سهر، بهڕاستی خوای بهخشنده پاداشتی گهوره و بێ سنووری لهلایه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَتَّخِذُوٓا۟ ءَابَآءَكُمْ وَإِخْوَٰنَكُمْ أَوْلِيَآءَ إِنِ ٱسْتَحَبُّوا۟ ٱلْكُفْرَ عَلَى ٱلْإِيمَٰنِ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ
ئهی ئهو کهسانهی باوهڕتان هێناوه، باو و باپیران و براکانتان مهکهنه پشتیوان و خۆشهویستی خۆتان، ئهگهر ئهوان بێ باوهڕیان خۆش ویست و ههڵیانبژارد بهسهر ئیمان و باوهڕدا، ههرکهس له ئێوه پشت بهوان ببهستێت و خۆشی بوێن، ئائهوانه ههر ستهمکارن.
قُلْ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمْ وَأَبْنَآؤُكُمْ وَإِخْوَٰنُكُمْ وَأَزْوَٰجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَٰلٌ ٱقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَٰرَةٌۭ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَٰكِنُ تَرْضَوْنَهَآ أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَجِهَادٍۢ فِى سَبِيلِهِۦ فَتَرَبَّصُوا۟ حَتَّىٰ يَأْتِىَ ٱللَّهُ بِأَمْرِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَٰسِقِينَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: ئهگهر باوو باپیرانتان و براکانتان و هاوسهرانتان و عهشرهت و هۆزتان و ماڵ و سامانێک که بهدهستان هێناوه، یاخود بازرگانیهک دهترسن که شکان و بێ بازاڕی ڕووی تێبکات و خانووبهره و کۆشک و تهلارێک که حهز دهکهن لێتان تێک نهچێت و دڵخۆشن پێی، لاتان خۆشهویستترو نازدارتر بێت له خواو پێغهمبهرهکهی و جیهادو تێکۆشان لهپێناو ڕێبازی ئهو زاتهدا، ده ئهوه چاوهڕوان بن، ههتا خوای گهوره دێت به فهرمانهکانیهوه و (تۆڵهتان لێ دهسێنێت)، خوای پهروهردگاریش هیدایهت و ڕێنموویی قهومی یاخی و له سنوور دهرچوو نادات.
لَقَدْ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِى مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍۢ ۙ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ ۙ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيْـًۭٔا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ ٱلْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ
سوێند بێت بێگومان خوای گهوره له زۆر شوێندا سهری خستن (بهسهر بێ باوهڕاندا)، له ڕۆژی حونهینیش کاتێک که زۆریی ژمارهی خۆتان سهرسامی کردبوون، جا (بینیتان) ئهو زۆریه هیچ فریاتان نهکهوت و بێ نیازی نهکردن، زهویش چهنده فراوانه لێتان هاتهوه یهک و تهنگ بوهوه، لهوهودوا ههموو پشتان ههڵکردو ڕاتانکرد.
ثُمَّ أَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًۭا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْكَٰفِرِينَ
پاشان خوای گهوره ئارامی و ئاسوودهیی دابهزانده سهر پێغهمبهرهکهی و سهر ئیمانداران و سهربازانێکی دابهزان که نهتاندیووه، سزای ئهوانهشیدا که بێ باوهڕان بوون، ئهوهش سزای و پاداشتی بێ باوهڕانه.
ثُمَّ يَتُوبُ ٱللَّهُ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
ئینجا دوای ئهوه خوای گهوره له ههر کهسێک که بیهوێت و شایسته بێت تهوبه و پهشیمانی وهردهگرێت، خوا لێخۆشبوو میهرهبانه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْمُشْرِكُونَ نَجَسٌۭ فَلَا يَقْرَبُوا۟ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَٰذَا ۚ وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةًۭ فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦٓ إِن شَآءَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ
ئهی ئهو کهسانهی باوهڕتان هێناوه چاک بزانن که موشریک و هاوهڵگهران ناپوخت و پیسن، ئیتر لهم ساڵهیان بهدواوه نابێت نزیکی مزگهوتی حهرام (کهعبهی پیرۆز) بکهون، خۆ ئهگهر دهترسن له ههژاری و نهداری و بێ بازاڕی ئهوه بزانن کهله ئایندهدا خوای گهوره له فهزڵ و بهخشندهیی خۆی دهوڵهمهندتان دهکات ههر کاتێک بیهوێت (بێگومان سامانی نهوت و کانزاکان بهشێکن لهو مژدهیه) بهڕاستی خوا زاناو دانایه.
قَٰتِلُوا۟ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ ٱلْحَقِّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ حَتَّىٰ يُعْطُوا۟ ٱلْجِزْيَةَ عَن يَدٍۢ وَهُمْ صَٰغِرُونَ
(ئهی ئیمانداران) دژی ئهوانهی که باوهڕی (ڕاست و دروستیان) بهخواو بهرۆژی قیامهت نیه و ئهو شتانهی خواو پێغهمبهرهکهی بهحهرامیان داناوه بهحهرامی نازانن و پهیڕهوی دینی حهق نابن، لهوانهی که کتێبیان پێدراوه له (گاورو جوو) بجهنگن، ههتا ئهو کاتهی بهناچاری باج پێشکهش بهدهوڵهتی ئیسلام دهکهن، (لهجیاتی ئهوهی که گیان و ماڵ و سامانیان پارێزراوه و بهشداری جهنگ ناکهن).
وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ عُزَيْرٌ ٱبْنُ ٱللَّهِ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَى ٱلْمَسِيحُ ٱبْنُ ٱللَّهِ ۖ ذَٰلِكَ قَوْلُهُم بِأَفْوَٰهِهِمْ ۖ يُضَٰهِـُٔونَ قَوْلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَبْلُ ۚ قَٰتَلَهُمُ ٱللَّهُ ۚ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ
جولهکه وتیان: عوزهیر کوڕی خوایه، گاورهکانیش وتیان: مهسیح کوڕی خوایه!! ئا ئهو بوختانه (نابهجێیانه) قسهی ئهوانه و بهدهم دهیڵێن و لێی تێناگهن (بیرێک ناکهنهوه، تیافکرن) ئهو گوفتارهیان لاسایی کردنهوهی ئهوانهیه که پێشتر بێ باوهڕ بوون (لهوهدا که دهیانوت فریشتهکان کچی خوان)، دهک بهکوشت چن و خوا لهناویان بهرێت، ئاخر ئهم بوختانه ناڕهوایانه چۆن ههڵدهبهستن.
ٱتَّخَذُوٓا۟ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَٰنَهُمْ أَرْبَابًۭا مِّن دُونِ ٱللَّهِ وَٱلْمَسِيحَ ٱبْنَ مَرْيَمَ وَمَآ أُمِرُوٓا۟ إِلَّا لِيَعْبُدُوٓا۟ إِلَٰهًۭا وَٰحِدًۭا ۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ سُبْحَٰنَهُۥ عَمَّا يُشْرِكُونَ
(گاورو جوو) حاخام و قهشهکانی خۆیان کردۆته پهروهردگاری خۆیان له جیاتی خوا (ملکهچ و فهرمانبهرداریانن، ئهوانیش بهئارهزووی خۆیان شتیان بۆ حهڵاڵ یان حهرام دهکهن) ههروهها مهسیحی کوڕی مهریهمیش (بهکوڕی خوا دهزانن) لهکاتێکدا که فهرمانیان پێنهدراوه جگه له پهرستنی تاکه خوایهک، بێگومان جگه لهوزاته خوایهکی تر نیه، پاکی و بێگهردی و ستایش بۆ ئهو زاتهیه، که (ئهو نهفامانه) هاوهڵی بۆ بڕیار دهدهن.
يُرِيدُونَ أَن يُطْفِـُٔوا۟ نُورَ ٱللَّهِ بِأَفْوَٰهِهِمْ وَيَأْبَى ٱللَّهُ إِلَّآ أَن يُتِمَّ نُورَهُۥ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْكَٰفِرُونَ
(ئهوانه بهو بیروباوهڕه پووچانهیانهوه) دهیانهوێت نوورو ئاینی خوا بهقاڵهی دهمیان بکوژێننهوه و خامۆشی بکهن (بهڵام خهیاڵیان خاوه) خوا ناهێڵێت ئاواتیان بێته دی و هیچ شتێکی تری ناوێت جگه لهوه نهبێت ئاین و نووری خۆی سهربخات و نووری خۆی تهواو بکات و دهری بخات، ههرچهنده کافرو بێ باوهڕان پێی سهغڵهت و دڵتهنگ بن.
هُوَ ٱلَّذِىٓ أَرْسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلْهُدَىٰ وَدِينِ ٱلْحَقِّ لِيُظْهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْمُشْرِكُونَ
ههر ئهو زاته بۆیه پێغهمبهرهکهی هاوڕێ لهگهڵ هیدایهت و ڕێنموویی و ئایینی ڕاست و دروستدا ڕهوانه کردووه تا سهری بخات بهسهر ههموو بهرنامه و ئاینهکانی تردا، ههرچهنده موشریک و هاوهڵگهران پێی سهغڵهت و دڵتهنگ بن.
۞ يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْأَحْبَارِ وَٱلرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَٰطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۗ وَٱلَّذِينَ يَكْنِزُونَ ٱلذَّهَبَ وَٱلْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍۢ
ئهی ئهو کهسانهی باوهڕتان هێناوه، چاک بزانن که زۆربهی حاخام و مالومهکانی جوو و قهشهی گاوران، ماڵ و سامانی خهڵکی بهناحهق دهخۆن، بهرههڵستی ڕێباز و ئاینی خوا دهکهن، جا ئهوانهی که ئاڵتون و زیو کۆ دهکهنهوه و قایمی دهکهن و له پێناوی ڕێبازی خوادا و بۆ ڕهزامهندی ئهو، نایبهخشن، ئهوه مژدهی سزایهکی پڕ ئێشیان بدهرێ!!
يَوْمَ يُحْمَىٰ عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَىٰ بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ ۖ هَٰذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا۟ مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ
(ئهو سزا سهخته) له ڕۆژێکدا دهبێت ئهو پاره و سامانهی کۆیان کردۆتهوه، له دۆزهخدا سوور دهکرێتهوه، ناوچاو و لاتهنیشت و پشتیانی پێ داخ دهکرێت، ئینجا پێیان دهوترێت: ئهمه ئهو سامانهیه که کۆتان دهکردهوه بۆ خۆتان، ده بچێژن سزای ئهوهی که بۆ خۆتان کۆدهکردهوه.
إِنَّ عِدَّةَ ٱلشُّهُورِ عِندَ ٱللَّهِ ٱثْنَا عَشَرَ شَهْرًۭا فِى كِتَٰبِ ٱللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ مِنْهَآ أَرْبَعَةٌ حُرُمٌۭ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ ۚ فَلَا تَظْلِمُوا۟ فِيهِنَّ أَنفُسَكُمْ ۚ وَقَٰتِلُوا۟ ٱلْمُشْرِكِينَ كَآفَّةًۭ كَمَا يُقَٰتِلُونَكُمْ كَآفَّةًۭ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُتَّقِينَ
بێگومان ژمارهی مانگهکان لای خوا دوانزه مانگه، لهکتێبی خوادا له (لوح المحفوظ) دا دیاریکراوه، ههر لهو ڕۆژهوه که ئاسمانهکان و زهوی دروست کردووه، چوار مانگی به حهرام داناوه (واته جهنگ تیایدا نابێت بهرپا ببێت)، ههر ئهوهیه ئایین و بهرنامهی ڕاست و دروست، کهوابوو لهو مانگانهدا ستهم له خۆتان مهکهن و جهنگ بهرپا مهکهن، بهڵکو تهنها دژی موشریکانی (شهڕهنگێز) ههمووتان بجهنگن به گشتی ههروهکو ئهوان دژی ئێوه دهجهنگن بهگشتی، ئینجا بشزانن که خوا یارو یاوهری ئهو کهسانهیه که لێی دهترسن و پارێزکارن.
إِنَّمَا ٱلنَّسِىٓءُ زِيَادَةٌۭ فِى ٱلْكُفْرِ ۖ يُضَلُّ بِهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُحِلُّونَهُۥ عَامًۭا وَيُحَرِّمُونَهُۥ عَامًۭا لِّيُوَاطِـُٔوا۟ عِدَّةَ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ فَيُحِلُّوا۟ مَا حَرَّمَ ٱللَّهُ ۚ زُيِّنَ لَهُمْ سُوٓءُ أَعْمَٰلِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْكَٰفِرِينَ
بهڕاستی دواخستن و دهستکاری کردنی ئهو مانگانهی که جهنگ تیایاندا حهرامه، بۆ کاتێکی تر؛ سهرکهشی و ڕۆچونێکی زیاتره له کوفرو خوانهناسیدا، ئهوانهی که بێ بڕوا بوون پێی گومڕا دهکرێن، ساڵێک ئهو دهستکاریه بهحهڵاڵ دادهنێن و ساڵێکیش بهحهرام، بۆ ئهوهی ئهو مانگانه ڕێک بکهون لهگهڵ ژمارهی ئهو مانگانهی که خوا حهرامی کردوون، بهم جۆره ئهوهی خوا حهرامی کردبوو حهڵاڵیان دهکرد، ئهوانه کرداره ناپهسهندهکانی خۆیان لا جوان کرابوو، خوایش هیدایهت و ڕێنموویی هۆزی بێ باوهڕان ناکات.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ ٱنفِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱثَّاقَلْتُمْ إِلَى ٱلْأَرْضِ ۚ أَرَضِيتُم بِٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا مِنَ ٱلْءَاخِرَةِ ۚ فَمَا مَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا فِى ٱلْءَاخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ
ئهی ئهو کهسانهی ئیمان و باوهڕتان هێناوه: ئهوه بۆچی کاتێک پێتان دهوترێت ڕاپهڕن و ئامادهبن و هێرش بهرن له پێناوی ئاینی خوادا (دژی ئهو خوانهناسانهی که خۆیان ئاماده کردووه بۆ کوژاندنهوهی نووری خوا) ئێوه لهشتان دادههێزرێت و دهلکێن بهزهویداو زهمین گیردهبن (ئهڵبهته ئهم بانگهوازه ههرکاتێک لهلایهن سهرکردایهتی حهکیم و داناو بڕوا پێ کراوهوه بڕیار درا، که ههڵقوڵاوی ناو کۆمهڵگهی ئیماندارانه و ئهزموونی ساڵهها جیهادو خهباتی ژێر زهمینی ههیه، دهبێت لهلایهن ههموو ئیماندارانهوه پهیڕهوی بکرێت) ئایا ئێوه ڕازین به ژیانی دنیاو بهگرنگتری دهزانن له ژیانی نهبڕاوهی قیامهت له بهههشتی بهرین، بێگومان ژیانی دنیا به بهراورد لهگهڵ ژیانی پڕ له شادیی قیامهتدا زۆر زۆر کهم تهمهن و کهم خۆشی یه.
إِلَّا تَنفِرُوا۟ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًۭا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْـًۭٔا ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ
ئهگهر (بۆ جیهاد) ڕانهپهڕن و دهستبهکار نهبن، ئهوه سزایهکی زۆر بهئێشتان دهدات و کهسانێکی تر دههێنێته کایهوه له ئێوه نهبن، وهنهبێت ئێوه بتوانن هیچ زهرهر و زیانێک به خوا بگهیهنن، (بهنهچوونتان بهدهم بانگهوازی خواوه، بهڵکو نافهرمانی و دنیاپهرستی ههر زیان له خۆتان دهدات)، خوایش ههمیشه بهسهر ههموو شتێکدا دهسهڵاتداره.
إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ ٱللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ثَانِىَ ٱثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِى ٱلْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَٰحِبِهِۦ لَا تَحْزَنْ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَنَا ۖ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُۥ بِجُنُودٍۢ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلسُّفْلَىٰ ۗ وَكَلِمَةُ ٱللَّهِ هِىَ ٱلْعُلْيَا ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
ئهگهر ئێوه پشتگیری پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) نهکهن و یارمهتی نهدهن، ئهوه بهڕاستی خوا پشتگیری کردو سهری خست، کاتێک ئهوانهی بێ باوهڕ بوون دهریان کرد له شاری مهککه و یهکێک بوو لهو دوو کهسه کاتێک ههردووکیان لهناو ئهشکهوتهکهدا بوون (کاتێک بێ باوهڕهکان گهشتبوونه دهوروبهری ئهشکهوتهکه ئهبوبهکری هاوهڵی خهمی لێهات) پێغهمبهریش (صلى الله عليه وسلم) دڵی دایهوه و پێی وت: خهفهت مهخۆ، دڵنیابه خوامان لهگهڵه، ئهوسا ئیتر خوا ئاسوودهی و ئارامی خۆی دابهزانده سهری و پشتگیری و بههێزی کرد به سهربازانێک که ئێوه نهتاندهبینین و بهرنامهو ئاینی بێ باوهڕانی دانهواند و ڕیسواتری کرد، بهرنامهو ئاینی خوایش ههمیشه بهرزو بڵندتره، خوایش ههمیشه باڵادهست و دانایه.
ٱنفِرُوا۟ خِفَافًۭا وَثِقَالًۭا وَجَٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
(ئهی ئیمانداران ههر کاتێک داواکران بۆ غهزا لهلایهن سهرکردایهتیهکی متمانه پێکراوهوه): ئێوه بهچهکی سووک و سهنگین و بهسواره و پیادهتانهوه ڕاپهڕن و ئامادهبن و جیهاد و تێکۆشان بکهن بهماڵ و سامان و گیانتان له پێناوی خوادا، ئهوه چاکتره بۆتان ئهگهر ئێوه بزانن و تێبگهن.
لَوْ كَانَ عَرَضًۭا قَرِيبًۭا وَسَفَرًۭا قَاصِدًۭا لَّٱتَّبَعُوكَ وَلَٰكِنۢ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ ٱلشُّقَّةُ ۚ وَسَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَوِ ٱسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنفُسَهُمْ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَٰذِبُونَ
ئهگهر (غهزای تهبووک) دهستکهوتێکی ئاسان و نزیک بوایه، یا سهفهرێکی مامناوهندی بوایه، ئهوه دووڕووهکان شوێنت دهکهوتن، بهڵام ڕێگهی دوورو پڕ مهینهت بۆ ئهوان زهحمهته، (جا لهوهودوا دێن) و سوێند بهزاتی خوا دهخۆن و دهڵێن: ئهگهر بمانتوانیایه ئهوه لهگهڵ ئێوهدا دهردهچووین و دههاتین بۆ غهزا، ئهوانه بهو ڕهفتارو درۆیانهیان، خۆیان تیادهبهن، خوایش دهزانێت بهڕاستی ئهوانه درۆزنن.
عَفَا ٱللَّهُ عَنكَ لِمَ أَذِنتَ لَهُمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ وَتَعْلَمَ ٱلْكَٰذِبِينَ
خوا لێت خۆش بێت (ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم)! بۆ مۆڵهتت دانێ (نهدهبوایه مۆڵهتیان بدهیتێ) ههتا بهچاکی بۆت دهربکهوێت، کێ ڕاسته و باوهڕ دامهزراوه، کێش درۆزن و دوورووه.
لَا يَسْتَـْٔذِنُكَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ أَن يُجَٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلْمُتَّقِينَ
(بهڵام) ئهوانهی باوهڕیان بهخواو به ڕۆژی دوایی ههیه مۆڵهتت لێ ناخوازن (خۆ نادزنهوه له جیهادو له غهزا)، چونکه ئامادهن ماڵ و سامان و گیانیان بهخت بکهن له پێناوی خوادا، خوایش زانایه به خاوهن تهقواو پارێزکاران.
إِنَّمَا يَسْتَـْٔذِنُكَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ وَٱرْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِى رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ
(بهڵکو) بهڕاستی تهنها ئهوانه مۆڵهتت لێ دهخوازن که باوهڕ بهخواو به ڕۆژی دوایی ناهێنن، ئهوانه ههمیشه دوودڵن و دڵه ڕاوکێیانه، بهردهوام له گومانی خۆیاندا سهرگهردان و وێڵن و دێن و دهڕۆن.
۞ وَلَوْ أَرَادُوا۟ ٱلْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا۟ لَهُۥ عُدَّةًۭ وَلَٰكِن كَرِهَ ٱللَّهُ ٱنۢبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ ٱقْعُدُوا۟ مَعَ ٱلْقَٰعِدِينَ
ئهگهر ئهو دووڕووانه بیانویستایه دهرچن (بۆ غهزا) ئهوه خۆیان بۆ ئاماده دهکرد، بهڵام خوا چالاکی نواندن و دهرچوونی ئهوانی نهویست (چونکه دڵ و دهروون نهخۆش بوون)، لهبهر ئهوه سستی کردن و لهشی قورس کردن پێیان وترا: دانیشن بۆ خۆتان لهگهڵ پیرو مناڵ و پهککهوتهکاندا.
لَوْ خَرَجُوا۟ فِيكُم مَّا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًۭا وَلَأَوْضَعُوا۟ خِلَٰلَكُمْ يَبْغُونَكُمُ ٱلْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّٰعُونَ لَهُمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلظَّٰلِمِينَ
ئهوانه ئهگهر دهرچوونایه و لهناوتاندا بوونایه هیچیان بۆ ئێوه زیاد نهدهکرد بێجگه له سستی نهبێت (له ئاشووب و گێره شێوێنی زیاتریان له دهست نهدههات) و دهستیان دهکرد به چرپ و چاپ لهناوتاندا و دهگهران بۆ دۆزینهوهی کهلێنێک، بهئاواتی ئاشووب ههڵگیرساندن له نێوانتاندا، کهسانێکیش ههن لهنێو ئێوهدا، گوێیان بۆ دهگرن، خوایش چاک ئاگاداره به کاروکردهوهی ستهمکاران.
لَقَدِ ٱبْتَغَوُا۟ ٱلْفِتْنَةَ مِن قَبْلُ وَقَلَّبُوا۟ لَكَ ٱلْأُمُورَ حَتَّىٰ جَآءَ ٱلْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ ٱللَّهِ وَهُمْ كَٰرِهُونَ
سوێند به خوا (ئهو دووڕووانه) پێشتریش ههوڵیان داوه فیتنه و ئاشووب (له نێوان ئیمانداراندا) بهرپا بکهن و چهندهها فهرمان و نهخشهیان گۆڕی بۆ ئهوهی فێڵت لێ بکهن و ورهت بڕوخێنن، ههتا خوا کردی حهق هات و سهرکهوت و دینی خوا پایهدار بوو، لهکاتێکدا ئهوان ههمیشه سهغڵهتن (به پایهداری ئیسلام).
وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ ٱئْذَن لِّى وَلَا تَفْتِنِّىٓ ۚ أَلَا فِى ٱلْفِتْنَةِ سَقَطُوا۟ ۗ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌۢ بِٱلْكَٰفِرِينَ
(لهو دووڕووه بێ چاوو ڕووانه) کهسانێک ههن که دهڵێن: مۆڵهتم بدهو تووشی گوناهو سهرپێچیم مهکه!! (بهبیانووی ئهوهی له غهزادا، لهوانهیه تووشی گوناهو ههڵه ببێت!!) له حاڵێکدا ئهو جۆره کهسانه با چاک بزانن که له گوناهو تاواندا ڕۆچوون، بێگومان دۆزهخیش گهمارۆی بێ باوهڕانی داوه و (ڕزگاربوونیان ئهستهمه).
إِن تُصِبْكَ حَسَنَةٌۭ تَسُؤْهُمْ ۖ وَإِن تُصِبْكَ مُصِيبَةٌۭ يَقُولُوا۟ قَدْ أَخَذْنَآ أَمْرَنَا مِن قَبْلُ وَيَتَوَلَّوا۟ وَّهُمْ فَرِحُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) ئهگهر خێرو چاکهیهکت تووش بێت، ئهوه ئهوان پێی دڵتهنگ و سهغڵهت دهبن، خۆ ئهگهر بهڵاو ناخۆشیهکت تووش بێت ئهوه دهڵێن: ئێمه پێشتر دهستی خۆمانمان وهشاند (باشمان کرد نهچووین بۆ جهنگ، پێشبینی ئهمهمان دهکرد)، ئهوسا پشت ههڵدهکهن له کاتێکدا ئهوان دڵخۆش و شادمانن!...
قُل لَّن يُصِيبَنَآ إِلَّا مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَىٰنَا ۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) تۆش بڵێ: ههرگیز لهوه زیاترمان بۆ پێش نایهت جگهلهوهی که خوا بۆی نوسیووین (ههرچیش بۆمان پێش دێت ههر خێره بۆمان)، ئهوزاته ههمیشه یارو پشتیوانمانه، دهبا ئیمانداران ههر پشت بهو خوایه ببهستن.
قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَآ إِلَّآ إِحْدَى ٱلْحُسْنَيَيْنِ ۖ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَن يُصِيبَكُمُ ٱللَّهُ بِعَذَابٍۢ مِّنْ عِندِهِۦٓ أَوْ بِأَيْدِينَا ۖ فَتَرَبَّصُوٓا۟ إِنَّا مَعَكُم مُّتَرَبِّصُونَ
(به دووڕووهکان و بێ باوهڕان) بڵێ: ئایا ئێوه له یهکێک لهو دوو سهرئهنجامه چاکه زیاتر چاوهڕوانی چیمان بۆ دهکهن، لهکاتێکدا ههردووکیان چاکن و ئاواتیان بۆ دهخوازین (که: یان سهرکهوتنه، یان شههید بوون) ئێمهش ههمیشه چاوهڕێی ئهوه دهکهین خوای گهوره بهڵاو سزایهکی تایبهتی خۆیتان بهسهردا ببارێنێت، یان بهدهستی ئێمه تووشی شکستی و نههامهتی ببن، ده ئیتر ئێوه خۆتان مهڵاس بدهن و چاوهڕێ بن، بهڕاستی ئێمهش لهگهڵتاندا چاوهڕێین.
قُلْ أَنفِقُوا۟ طَوْعًا أَوْ كَرْهًۭا لَّن يُتَقَبَّلَ مِنكُمْ ۖ إِنَّكُمْ كُنتُمْ قَوْمًۭا فَٰسِقِينَ
به دووڕووهکان (که دهیانهوێت له ماڵ بهخشین خۆیان بشارنهوه) بڵێ: ههرچی دهبهخشن به ڕهزامهندیی یان بهناچاریی ههرگیز لێتان وهرناگیرێت، چونکه بهڕاستی ئێوه کهسانێکی گوناهبارو باوهڕ دانهمهزراون.
وَمَا مَنَعَهُمْ أَن تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَٰتُهُمْ إِلَّآ أَنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَبِرَسُولِهِۦ وَلَا يَأْتُونَ ٱلصَّلَوٰةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَىٰ وَلَا يُنفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَٰرِهُونَ
ههر بۆیهش ئهوهی که دهیبهخشن لێیان وهرناگیرێت، چونکه ئهوانه باوهڕیان بهخواو بهپێغهمبهرهکهی (صلى الله عليه وسلم) نیه و نایهن بۆ نوێژ، مهگهر بهلهش بهباری تهمهڵی نهبێت، ماڵ و سامانیش نابهخشن مهگهر لهکاتێکدا که ئهوان نابهدڵ و سهخڵهتن.
فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَٰلُهُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُهُمْ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُعَذِّبَهُم بِهَا فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ كَٰفِرُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) ئهی ئیماندار) نهماڵ و سامان و نه نهوهیان سهرسامت نهکات بهباشیان بزانیت، چونکه بهڕاستی خوا ههر دهیهوێت له ژیانی دنیادا تووشی بهڵاو سزایان بکات له ڕێگهی ماڵ و سامان و نهوهیانهوه و گیانیان دهربێت، لهکاتێکدا که ئهوان بێ باوهڕن.
وَيَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنكُمْ وَمَا هُم مِّنكُمْ وَلَٰكِنَّهُمْ قَوْمٌۭ يَفْرَقُونَ
ئهوانه سوێندیش به خوا دهخۆن که بهڕاستی له ئێوهن، (بهڵام درۆ دهکهن) ئهوانه هیچ کاتێک له ئێوه نین، بهڵکو ئهوانه کهسانێکن که له ترسا خهریکن زیڕه بکهن و ترسنۆکن.
لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَـًٔا أَوْ مَغَٰرَٰتٍ أَوْ مُدَّخَلًۭا لَّوَلَّوْا۟ إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ
خۆئهگهر پهنایهک یان چهند ئهشکهوتێک یان ژێر زهمینێکیان دهست بکهوێت ئهوه بهپهله ڕووی تێدهکهن و لهکاتێکدا که ئهوان هیچ شتێک جڵهویان ناگرێت (ئهوهنده له بهشداربوونی غهزا دهترسن).
وَمِنْهُم مَّن يَلْمِزُكَ فِى ٱلصَّدَقَٰتِ فَإِنْ أُعْطُوا۟ مِنْهَا رَضُوا۟ وَإِن لَّمْ يُعْطَوْا۟ مِنْهَآ إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ
ههیانه تانهو تهشهر له تۆ دهدات له دابهشکردنی زهکات و دهستکهوتدا (پڕوپاگهنده دهکات که گوایه عهدالهت و دادی تێدا نیه)، جا ئهوانه ئهگهر بهشیان بدرێت ڕازین، ئهگهر بێ بهش بکرێن لێی ئهوه خێرا ئهوان ڕق ههڵدهگرن و کینه له سینه دهگرن.
وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا۟ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَقَالُوا۟ حَسْبُنَا ٱللَّهُ سَيُؤْتِينَا ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ وَرَسُولُهُۥٓ إِنَّآ إِلَى ٱللَّهِ رَٰغِبُونَ
خۆ ئهگهر ئهوانه ڕازی بوونایه بهو بهشهی خوا به نسیبی کردوون و پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) پێی بهخشیوون و بهدڵ بیانوتایه: خوامان بهسه (که لێمان ڕازی بێت)، ئێمه فهرامۆش ناکات لهئایندهدا ههر پێمان دهبهخشێت له فهزڵ و زیاده ڕێزی خۆی، پێغهمبهرهکهشی لهوهی دهستی دهکهوێت پێمان دهبهخشێت، بهڕاستی ئێمه ئاوات و مهبهستمان گهڕانهوهیه بۆ لای خواو بهدهستهێنانی ڕهزامهندی ئهوه (ئهو کاته پاداشتی ههردوو جیهانیان بۆ خۆیان مسۆگهر دهکرد).
۞ إِنَّمَا ٱلصَّدَقَٰتُ لِلْفُقَرَآءِ وَٱلْمَسَٰكِينِ وَٱلْعَٰمِلِينَ عَلَيْهَا وَٱلْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِى ٱلرِّقَابِ وَٱلْغَٰرِمِينَ وَفِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةًۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ
بێگومان زهکات تهنها بۆ ههژارو نهداران و ئهو کهسانهی کهکارمهندن بهسهریهوه و بهو موسڵمانه نوێیانهی که هێشتا ئیمان جێگیر نهبووه لهدڵیاندا و بۆ ئازادکردنی کۆیلهکان و بۆ (یارمهتیدانی) قهرزدارهکان و بۆ گهیاندنی ئاینی خوا (ههر بوارێک که خزمهت بهبانگهوازی ئیسلام بکات و ئاینی خوا بهرهو پێش و سهرکهوتن ببات) ههروهها بۆ ئهو ڕێبوارانهش که پارهیان لێ دهبڕێت و نهدار دهکهون، (دابهشکردنی زهکات بهو شێوهیه) فهرزه له لایهن خواوه لهگهردنی ئیمانداراندا، خواش زاناو دانایه (له سامان بهخشین و فهرزکردنی زهکاتدا).
وَمِنْهُمُ ٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ ٱلنَّبِىَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌۭ ۚ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍۢ لَّكُمْ يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ وَرَحْمَةٌۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنكُمْ ۚ وَٱلَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ ٱللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
ههندێکی تر (له دووڕووهکان) ئهوهنده نهفامن، ئازاری دڵی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) دهدهن، بهوهی که دهڵێن: (محمد) گوێ بۆ ههموو کهس دهگرێت، پێیان بڵێ: گوێ بیستی خێره بۆتان، باوهڕی پتهوی بهخوا ههیه، باوهڕی (به ڕاستگۆی) ئیماندارانیش ههیه، ڕهحمهتیشه بۆ ئهوانهتان که باوهڕیان هێناوه، (بهڵام) ئهوانهی ئازاری پێغهمبهری خوا دهدهن سزایهکی بهئێش بۆیان ئامادهیه.
يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ وَٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥٓ أَحَقُّ أَن يُرْضُوهُ إِن كَانُوا۟ مُؤْمِنِينَ
دووڕووهکان، سوێندتان به خوا بۆ دهخۆن تا بڕواتان پێبکهن و ڕازیتان بکهن، لهکاتێکدا که حهق وایه خواو پێغهمبهرهکهی ڕازی بکهن ئهگهر ئهوانه باوهڕدارن...
أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّهُۥ مَن يُحَادِدِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَأَنَّ لَهُۥ نَارَ جَهَنَّمَ خَٰلِدًۭا فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْخِزْىُ ٱلْعَظِيمُ
مهگهر ئهوانه نازانن ئهو کهسهی که دژایهتی خواو پێغهمبهرهکهی بکات، ئهوه به ڕاستی ئاگری دۆزهخ بهشیهتی و بۆی ئامادهیه هاوڕێ لهگهڵ ژیانی نهبڕاوهشدا، ئا ئهوه ڕیسوایی و خهجاڵهتیهکی زۆر گهورهیه.
يَحْذَرُ ٱلْمُنَٰفِقُونَ أَن تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌۭ تُنَبِّئُهُم بِمَا فِى قُلُوبِهِمْ ۚ قُلِ ٱسْتَهْزِءُوٓا۟ إِنَّ ٱللَّهَ مُخْرِجٌۭ مَّا تَحْذَرُونَ
دووڕووهکان دهترسن لهوهی سوورهتێک دابهزێنرێته سهریان، ههواڵیان بداتێ بهوهی له دڵ و دهروونیاندایه، پێیان بڵێ: گاڵته بکهن! بێگومان ئهوهی لێی دهترسن خوا ههر ئاشکرای دهکات (بۆ خۆتان و بۆ خهڵکیش).
وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ وَرَسُولِهِۦ كُنتُمْ تَسْتَهْزِءُونَ
(کاتێک تۆ ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) لهگوفتاری نابهجێیان ئاگادار دهبیت) و لێیان دهپرسیت (ئهوه خهریکی چین؟!) ئهوه بێگومان دهڵێن: بهڕاستی ئێمه تهنها دهمهتهقێ و گهمهو گاڵتهمان دهکرد، پێیان بڵێ: ئایا ئێوه به خواو ئایهت و فهرمانهکانی و پێغهمبهرهکهی گاڵتهتان دهکرد؟!
لَا تَعْتَذِرُوا۟ قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَٰنِكُمْ ۚ إِن نَّعْفُ عَن طَآئِفَةٍۢ مِّنكُمْ نُعَذِّبْ طَآئِفَةًۢ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ مُجْرِمِينَ
(ئیتر بێ سووده) پاکانه مهکهن، چونکه بهڕاستی ئێوه بێ باوهڕ بوون دوای ئهوهی له ڕواڵهتدا باوهڕتان هێنابوو ئهگهر له دهستهیهکتان خۆش ببین (دوای تهوبهی ڕاستهقینه) دهستهیهکتان ههر ئازار دهدهین (بههۆی کاری نابهجێیهوه) چونکه بهڕاستی ئهوان تاوانبارو تاوانکار بوون.
ٱلْمُنَٰفِقُونَ وَٱلْمُنَٰفِقَٰتُ بَعْضُهُم مِّنۢ بَعْضٍۢ ۚ يَأْمُرُونَ بِٱلْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ۚ نَسُوا۟ ٱللَّهَ فَنَسِيَهُمْ ۗ إِنَّ ٱلْمُنَٰفِقِينَ هُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ
دووڕووهکان له پیاوان و له ژنان سهر بهیهکترن و وهک یهکن لهم ڕهفتارانهدا: فهرمان بهگوناهو خراپه و تاوان دهدهن و قهدهغهی خێرو چاکه دهکهن و دهستیان دهنوقێنن (ماڵ و سامان بهشی کهس نادهن)، ئهوانه خوایان فهرامۆش کردووه، خوایش ئهوانی پشت گوێ خستووه، بهڕاستی دووڕووهکان ههرخۆیان یاخی و له ئایین دهرچوون.
وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْمُنَٰفِقِينَ وَٱلْمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۚ هِىَ حَسْبُهُمْ ۚ وَلَعَنَهُمُ ٱللَّهُ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌۭ مُّقِيمٌۭ
خوا (ههڕهشهی کردوه و) بهڵێنی ئاگری دۆزهخی به دووڕووهکان له پیاوان و ژنان و بهبێ باوهڕانیش داوه، که بهردهوام و نهمرن تیایدا، ئهو دۆزهخهیان بهسه و کاڵا بهقهد باڵایهو خوا نهفرهتی لێکردوون و سزای بهردهوامیش بهشیانه و بۆیان ئامادهیه.
كَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ كَانُوٓا۟ أَشَدَّ مِنكُمْ قُوَّةًۭ وَأَكْثَرَ أَمْوَٰلًۭا وَأَوْلَٰدًۭا فَٱسْتَمْتَعُوا۟ بِخَلَٰقِهِمْ فَٱسْتَمْتَعْتُم بِخَلَٰقِكُمْ كَمَا ٱسْتَمْتَعَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُم بِخَلَٰقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَٱلَّذِى خَاضُوٓا۟ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَٰلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ
(ئێوهش ئهی بێ باوهڕان) وهک ئهو بێ باوهڕانهن له پێش ئێوهدا بوون، که ئهوان له ئێوه بههێزتر بوون و ماڵ و منداڵیشیان له ئێوه زیاتر بوو، ئینجا ماوهیهک بهو بهشهی که ههیانبوو ڕایانبوارد، ئێوهش ماوهیهک ڕاتانبوارد به بهشهکهی خۆتان، ههروهک چۆن ئهوانهی پێش ئێوه ڕایانبوارد به بهشهکانی خۆیان!! ئێوهش ڕۆچوون له ئارهزووبازیدا وهک چۆن ئهوان ڕۆچوون له ئارهزووبازیدا، ئا ئهوانه ههموو کارو کردهوهیهکیان پووچهڵ بۆتهوه و بهکهڵکیان نههات له دنیاوقیامهتدا ئا ئهوانه ههر خۆیان ڕهنج بهخهسارن.
أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍۢ وَعَادٍۢ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَٰهِيمَ وَأَصْحَٰبِ مَدْيَنَ وَٱلْمُؤْتَفِكَٰتِ ۚ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ ۖ فَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
ئایا ئهوانه ههواڵی گرنگی قهومهکانی پێش خۆیان پێ نهگهیشتووه (بهتایبهتی) قهومی نوح و عادو ثمود، قهومی ئیبراهیم و نیشتهجێکانی مهدیهن (قهومی شوعهیب)، ههروهها ڕهفتار نزم و بێ ڕهوشتهکان (قهومی لوط)، جا ههموو ئهو نهتهوانه پێغهمبهرهکانیان بهبهڵگهو نیشانهی ئاشکرایان بۆ هێنان، جا بهڕاستی وهنهبێت خوا ستهمی لێکردبن، بهڵکو ئهوان ستهمیان له خۆیان کرد.
وَٱلْمُؤْمِنُونَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَآءُ بَعْضٍۢ ۚ يَأْمُرُونَ بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَيُطِيعُونَ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ ٱللَّهُ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ
(لهو لاشهوه) ئیمانداران له پیاوان و له ئافرهتان ههندێکیان خۆشهویست و پشتگیرو هاوکاری یهکترن (که ئهمهش سیفهتیانه): فهرمان بهچاکه دهدهن و قهدهغه له خراپه دهکهن و نوێژهکانیان بهچاکی ئهنجام دهدهن و زهکاتی ماڵیشیان دهبهخشن و گوێڕایهڵ و فهرمانبهرداری خواو پێغهمبهرهکهی دهکهن، ئا ئهوانه له ئایندهدا خوا ڕهحمیان پێ دهکات و سۆزی دهبێت بۆیان، بهڕاستی خوا باڵادهست و دانایه.
وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلْمُؤْمِنِينَ وَٱلْمُؤْمِنَٰتِ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَمَسَٰكِنَ طَيِّبَةًۭ فِى جَنَّٰتِ عَدْنٍۢ ۚ وَرِضْوَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ أَكْبَرُ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ
خوای گهوره بهڵێنی داوه به ئیمانداران له پیاوان و له ئافرهتان، بهوهی که باخهکانی بهههشتیان پێ دهبهخشێت که چهندهها ڕوبار بهژێر درهختهکانیدا دهڕوات و جاریه به بهردهم کۆشکهکانیاندا، هاوڕێ لهگهڵ ژیانی ههمیشهیی و نهبڕاوه تیایدا، ههروهها چهندهها جێگه و ڕێگه و کۆشک و تهلاری خۆش و ڕازاوهی تایبهتی له بهههشتداو لهناو باخی چڕوپڕی (عهدن) دا، لهگهڵ ڕهزامهندی خوای گهورهدا، که له ههموو نازو نیعمهتهکان بهنرخترو گرنگتره، ئهوه خۆی سهرفرازیهکی زۆر گهوره و بێ ئهندازهیه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ جَٰهِدِ ٱلْكُفَّارَ وَٱلْمُنَٰفِقِينَ وَٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ ۚ وَمَأْوَىٰهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ
ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) دژی کافرو دووڕووهکان بجهنگه و تێ بکۆشه و توند و تیژبه لهسهریان، ئهوانه سهرئهنجام و مهنزڵگهیان دۆزهخه، ئای که سهرئهنجامێکی خراپ و ناشرینه.
يَحْلِفُونَ بِٱللَّهِ مَا قَالُوا۟ وَلَقَدْ قَالُوا۟ كَلِمَةَ ٱلْكُفْرِ وَكَفَرُوا۟ بَعْدَ إِسْلَٰمِهِمْ وَهَمُّوا۟ بِمَا لَمْ يَنَالُوا۟ ۚ وَمَا نَقَمُوٓا۟ إِلَّآ أَنْ أَغْنَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ مِن فَضْلِهِۦ ۚ فَإِن يَتُوبُوا۟ يَكُ خَيْرًۭا لَّهُمْ ۖ وَإِن يَتَوَلَّوْا۟ يُعَذِّبْهُمُ ٱللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًۭا فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ ۚ وَمَا لَهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍۢ
(دووڕووهکان) سوێند بهخوا دهخۆن که قسهیهکی نابهجێیان نهکردووه، کهچی سوێند بهخوا بهڕاستی ئهوانه درۆ دهکهن، بهڵکو گوفتاری کوفرو بێ باوهڕی هات بهدهمیاندا، ئهوانه دوای موسڵمانبوونیان بێ باوهڕ بوونهوه، خهریکی (پیلان)و نهخشهیهک بوون بهڵام بۆیان نهلواو پێی نهگهیشتن (که شههید کردنی پێغهمبهر بوو (صلى الله عليه وسلم)، هیچ شتێک ئهوانی تووڕه نهکردووه، تهنها ئهوه نهبێت: خواو پێغهمبهرهکهی (صلى الله عليه وسلم) ئیماندارانیان دهوڵهمهند و بههرهوهر کرد له فهزڵ و زیاده ڕێزی خۆی، جا ئهو دووڕووانه ئهگهر تهوبه بکهن و له ڕهفتاری نادروستیان پاشگهز ببنهوه ئهوه چاکتره بۆیان، خۆ ئهگهر پشت ههڵکهن و (ههر خهریکی نهخشهو پیلان بن) ئهوه بێگومان خوا سزای به ئازاریان دهدات له دنیاو قیامهتدا، کهسیش یارو یاوهرو پشتیوانیان نابێت له زهویدا.
۞ وَمِنْهُم مَّنْ عَٰهَدَ ٱللَّهَ لَئِنْ ءَاتَىٰنَا مِن فَضْلِهِۦ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
(له دووڕووهکان) کهسانێک ههن که پهیمان و بهڵێنی بهخوا داوه: سوێند بهخوا ئهگهر خوا ماڵ و سامان و دارایمان پێببهخشێت، بهڕاستی زهکات و خێری لێدهکهین و بێگومان له ڕیزی کهسانی چاک و خواناسیشدا دهبین.
فَلَمَّآ ءَاتَىٰهُم مِّن فَضْلِهِۦ بَخِلُوا۟ بِهِۦ وَتَوَلَّوا۟ وَّهُم مُّعْرِضُونَ
جا کاتێک خوا له فهزڵ و بهرهکهتی خۆی پێیدان و بههرهوهری کردن، ئهوان ڕهزیلیان تێدا کردو پشتیان له بهڵێنهکهیان کرد لهکاتێکدا که ئهوان ههمیشه له بهڵێن و پهیمان پشت ههڵکهرن.
فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًۭا فِى قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُۥ بِمَآ أَخْلَفُوا۟ ٱللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا۟ يَكْذِبُونَ
ئهوسا ئیتر بههۆی ئهو بهڵێن شکاندنهیانهوه، خوا نهخۆشی دووڕوویی له دڵ و دهروونیاندا چهسپاندو دامهزراند تا ئهو ڕۆژهی ئاماده دهبن (لهبهردهم دادگای خوایدا) بۆ لێپرسینهوه، چونکه نافهرمانی و سهرپێچیان کردووه لهو بهڵێنهی که دایان به خواو و بههۆی ئهوهشهوه که درۆیان دهکرد.
أَلَمْ يَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَىٰهُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ عَلَّٰمُ ٱلْغُيُوبِ
مهگهر ئایا ئهوانه نهیاندهزانی بهڕاستی خوای گهوره ئاگاداره بهنهێنی و چپهو سرتهیان؟ ئایا نهشیاندهزانی که بهڕاستی خوا بهتهواوی زاناو ئاگایه بهههموو نهێنی و شاراوهکان؟
ٱلَّذِينَ يَلْمِزُونَ ٱلْمُطَّوِّعِينَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ فِى ٱلصَّدَقَٰتِ وَٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ ۙ سَخِرَ ٱللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
ئهو بێ باوهڕانهی که پلار دهگرنه ئهو ئیماندارانهی که زیاده بهخشن له خێر کردندا بهویستی خۆیان له ڕێگهی خوادا و پلاریش له ئیماندارانی ههژار دهگرن که بێجگه له ڕهنجی شانی خۆیان هیچی تریان دهست ناکهوێت، ئینجا ههر گاڵتهشیان پێدهکهن، ئهوانه خوا تۆڵهیان لێ دهسێنێت و ڕیسوایان دهکات، بههۆی ئهو گاڵته کردنهیانهوه و سزای به ئێش و ئازاریش بهشیانه.
ٱسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةًۭ فَلَن يَغْفِرَ ٱللَّهُ لَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَٰسِقِينَ
ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) داوای لێخۆش بوون بۆ ئهو دووڕووانه بکهیت یان داوای لێخۆش بوونیان بۆ نهکهیت چوونیهکه، تهنانهت ئهگهر حهفتا جاریش داوای لێخۆشبوونیان بۆ بکهیت، ئهوه خوا ههرگیز لێیان خۆش نابێت، ئهوه چونکه به ڕاستی ئهوان باوهڕیان به خواو پێغهمبهرهکهی نهبوو، خوایش هیدایهت و ڕێنموویی کهسانی گوناهکارو له سنوور دهرچوو ناکات.
فَرِحَ ٱلْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ وَكَرِهُوٓا۟ أَن يُجَٰهِدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَالُوا۟ لَا تَنفِرُوا۟ فِى ٱلْحَرِّ ۗ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّۭا ۚ لَّوْ كَانُوا۟ يَفْقَهُونَ
(دووڕووهکان)، ئهوانهی که بهجێهێڵران لهناو مهدینهدا شادمان بوون بهدانیشتنیان و دواکهوتنیان له پێغهمبهرو نهچوونیان بۆ غهزا، حهزیان نهکرد جیهادو تێکۆشان به خۆیان و ماڵیان له پێناوی خوادا بکهن و به ئیماندارانیان وت: لهم گهرمایهدا دهرمهچن بۆ جیهاد، ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: ئاگری دۆزهخ بهتینتر و بههێزتره لهگهرمیدا ئهگهر تێ بگهن و بیرو هۆشیان بخهنهکار.
فَلْيَضْحَكُوا۟ قَلِيلًۭا وَلْيَبْكُوا۟ كَثِيرًۭا جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ
جا (وازیان لێ بهێنه) باکهمێک پێبکهنن (له دنیادا) و دهبێت زۆر بگرین (له قیامهتدا) له پاداشتی ئهو کارو کردهوهیهی دهیکهن.
فَإِن رَّجَعَكَ ٱللَّهُ إِلَىٰ طَآئِفَةٍۢ مِّنْهُمْ فَٱسْتَـْٔذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُل لَّن تَخْرُجُوا۟ مَعِىَ أَبَدًۭا وَلَن تُقَٰتِلُوا۟ مَعِىَ عَدُوًّا ۖ إِنَّكُمْ رَضِيتُم بِٱلْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ فَٱقْعُدُوا۟ مَعَ ٱلْخَٰلِفِينَ
ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) جا ئهگهر خوا (له غهزای تهبووک) تۆی گهڕاندهوه بۆ مهدینه، پاشان دهستهیهک لهو (دووڕوو دنیا پهرستانه) مۆڵهتیان لێ خواستیت تا له ئایندهدا بهشداری غهزا بکهن و دهربچن لهگهڵ ئێوهدا، ئهوه تۆش پێیان بڵێ: ئیتر ههرگیز لهگهڵ مندا دهرناچن و ههرگیز نابێت لهگهڵ مندا بجهنگن دژ به دوژمن، چونکه بهڕاستی ئێوه له سهرهتاوه ڕازی بوون بهدانیشتن و نههاتن، ده ئیتر ههر دانیشن لهگهڵ ئهوانهدا که مانهوهو دواکهوتن و نههاتن.
وَلَا تُصَلِّ عَلَىٰٓ أَحَدٍۢ مِّنْهُم مَّاتَ أَبَدًۭا وَلَا تَقُمْ عَلَىٰ قَبْرِهِۦٓ ۖ إِنَّهُمْ كَفَرُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ فَٰسِقُونَ
هیچ کات لهسهر هیچ کهس لهو دووڕووانه نوێژ نهکهی که مرد، لهسهر گۆڕهکهشی مهوهسته، چونکه بهڕاستی ئهوانه باوهڕیان به خواو به پێغهمبهرهکهی نهبوو و مردیشن لهکاتێکدا له دین دهرچوو بوون.
وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَٰلُهُمْ وَأَوْلَٰدُهُمْ ۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُعَذِّبَهُم بِهَا فِى ٱلدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنفُسُهُمْ وَهُمْ كَٰفِرُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) ئهی ئیماندار) ماڵ و سامان و نهوهیان سهرسامت نهکات بهباشیان بزانیت، چونکه بهڕاستی خوا ههر دهیهوێت له ژیانی دنیادا تووشی بهڵاو سزایان بکات له ڕێگهی ماڵ و سامان و نهوهیانهوه و گیانیان دهربێت، لهکاتێکدا که ئهوان بێ باوهڕن.
وَإِذَآ أُنزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَجَٰهِدُوا۟ مَعَ رَسُولِهِ ٱسْتَـْٔذَنَكَ أُو۟لُوا۟ ٱلطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا۟ ذَرْنَا نَكُن مَّعَ ٱلْقَٰعِدِينَ
کاتێکیش سوورهتێک له قورئان دابهزێنرێت و (داوایان لێ بکات) که باوهڕ بهخوا بهێنن و لهگهڵ پێغهمبهرهکهیدا جیهاد بکهن و تێ بکۆشن و بچن بۆ غهزا، ئهوه دهسهڵاتدارو سهرمایهدارهکانیان (دووڕووهکان) مۆڵهتت لێ دهخوازن و دهڵێن: وازمان لێ بێنه تا لهگهڵ پهککهوته و دانیشتووهکاندا بین.
رَضُوا۟ بِأَن يَكُونُوا۟ مَعَ ٱلْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ
(سهیره) ئهو ـ بهناو پیاوانه ـ ڕازی بوون که لهگهڵ پیره ژناندا بن و بمێننهوهو دڵیان مۆری بهسهردا نرابوو، ئهوانه (له حهقیقهتی ئاین و پاداشتی جیهاد) حاڵی نین و تێناگهن.
لَٰكِنِ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ جَٰهَدُوا۟ بِأَمْوَٰلِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۚ وَأُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلْخَيْرَٰتُ ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
بهڵام پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) و ئهوانهی که لهگهڵیدا باوهڕیان هێناوه، جیهادو تێکۆشانیان کردووه (بۆ چهسپاندنی ئاینی خوا) به ماڵ و سامان و گیانیانهوه، ئا ئهوانه ههرچی خێرو خۆشی ههیه بهشیانه و ئهوانه سهرفرازو سهربهرز و ڕزگارن.
أَعَدَّ ٱللَّهُ لَهُمْ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ
(ئهو بهختهوهرانه) خوا چهندهها باخی بهههشتی بۆ ئاماده کردوون که چهندهها ڕوبار بهژێر (درهختهکانی و بهبهردهم کۆشکهکانیدا) دهڕوات، هاوڕێ لهگهڵ ژیانی ههمیشهیی و نهبڕاوه تیایدا، ئهو سهرئهنجامه سهرکهوتن و سهرفرازیهکی زۆر گهورهیه.
وَجَآءَ ٱلْمُعَذِّرُونَ مِنَ ٱلْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ ٱلَّذِينَ كَذَبُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ ۚ سَيُصِيبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
(لهکاتی غهزای تهبووکدا) پاکانهکهران له بیابان نشینانی عهرهب هاتنه (خزمهتی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) بۆ ئهوهی مۆڵهتیان بدرێت که نهچن بۆ جیهاد، ههروهها ئهوانیش که درۆیان لهگهڵ خواو پێغهمبهرهکهیدا دهکرد دانیشتن و بهشداری غهزاکهیان نهکرد، ئهوانهی که بێ باوهڕ بوون لهناو ئهوانهدا لهئایندهدا سزایهکی پڕ ئێش و ئازاریان تووش دهبێت.
لَّيْسَ عَلَى ٱلضُّعَفَآءِ وَلَا عَلَى ٱلْمَرْضَىٰ وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا۟ لِلَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۚ مَا عَلَى ٱلْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍۢ ۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
لاوازو نهخۆش و ئهوانهش که خهرجییان دهست ناکهوێت، هیچ گوناهو گلهییهکیان لهسهر نیه (له بهشداری نهکردنی غهزادا) کاتێک دڵسۆز بن بۆ خواو پێغهمبهرهکهی، لهسهر ئهو چاکهخواز و پاکانه هیچ جۆره گلهیی و ڕهخنهیهک نیه، خوای گهوره لێخۆش بووه و میهرهبانیشه.
وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ إِذَا مَآ أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَآ أَجِدُ مَآ أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا۟ وَّأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا۟ مَا يُنفِقُونَ
ههروهها گلهیی و ڕهخنه نیه لهسهر ئهو کهسانهی که دێن بۆ لای تۆ بۆ ئهوهی وڵاخی سواریان بۆ پهیدا بکهیت و بێن بۆ جیهاد، تۆش دهڵێیت: هیچ شک نابهم تا بتاندهمێ بۆ سواری (ئیتر به نائومێدی) گهڕانهوهو چاویان فرمێسکی لێ دهڕژا له خهفهتدا ئهسرینی لێ دهباری چونکه هیچ شک نابهن بیبهخشن و خهرجی بکهن (له پێناوی خوادا، چۆن له غهزا دواکهوتن)!!.