Surah 7: Al-A'raf — الأعراف
۞ قَالَ ٱلْمَلَأُ ٱلَّذِينَ ٱسْتَكْبَرُوا۟ مِن قَوْمِهِۦ لَنُخْرِجَنَّكَ يَٰشُعَيْبُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَكَ مِن قَرْيَتِنَآ أَوْ لَتَعُودُنَّ فِى مِلَّتِنَا ۚ قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَٰرِهِينَ
دهستهی دهسهڵاتداران، ئهوانهی لووت بهرزیان کرد له قهومهکهی وتیان: ئهی شوعهیب سوێند به خوا خۆت و ئهوانهی باوهڕیان هێناوه له گهڵتدا له شارهکهماندا دهرتان دهکهین، یان به ئارهزووی خۆتان بگهڕێنهوه نێو ئاینهکهمان، ئیمانداران وتیان: ئایا ئهگهر حهزیشی لێ نهکهین بهدڵیشمان نهبێت؟!
قَدِ ٱفْتَرَيْنَا عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا إِنْ عُدْنَا فِى مِلَّتِكُم بَعْدَ إِذْ نَجَّىٰنَا ٱللَّهُ مِنْهَا ۚ وَمَا يَكُونُ لَنَآ أَن نَّعُودَ فِيهَآ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ رَبُّنَا ۚ وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَىْءٍ عِلْمًا ۚ عَلَى ٱللَّهِ تَوَكَّلْنَا ۚ رَبَّنَا ٱفْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِٱلْحَقِّ وَأَنتَ خَيْرُ ٱلْفَٰتِحِينَ
بهڕاستی ئێمه درۆمان بهناوی خواوه ههڵبهستووه، ئهگهر پهشیمان ببینهوه و بگهڕێینهوه ناو ئاینهکهی ئێوه، دوای ئهوهی که خوا له دهست (ئهو خورافاته) ڕزگاری کردین، ئێمه بۆمان نیه بگهڕێینهوه بۆ ناو ئاینی ئێوه مهگهر ویستی خوای پهروهردگارمانی لهسهر بێت، زانست و زانیاری پهروهردگارمان فراوانهو ههموو شتێکی گرتۆتهوه، ههر بهخوا پشت و پهنامان بهستووه، پهروهردگارا خۆت داوهری بکه لهسهر بنچینهی حهق وڕاستی لهنێوان ئێمه و قهوم و گهلماندا، چونکه تۆ چاکترینی دادوهرانی.
وَقَالَ ٱلْمَلَأُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَوْمِهِۦ لَئِنِ ٱتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا إِنَّكُمْ إِذًۭا لَّخَٰسِرُونَ
دهستهی دهسهڵاتداران له گهلی شوعهیب ئهوانهی که بێ باوهڕ بوون وتیان: سوێند به خوا ئهگهر ئێوه شوێنی شوعهیب بکهون، بهڕاستی ئهو کاته ئێوه له زهرهرمهندانن.
فَأَخَذَتْهُمُ ٱلرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا۟ فِى دَارِهِمْ جَٰثِمِينَ
ئینجا یهکسهر بوومهلهرزهیهک و دهنگێکی سامناک گرتنی و پێچانیهوه و دوابهدوای ئهوه ههموو له ماڵهکانیاندا به چۆکدا هاتن و هێزی ئهژنۆیان شکاو تیاچوون.
ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ شُعَيْبًۭا كَأَن لَّمْ يَغْنَوْا۟ فِيهَا ۚ ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ شُعَيْبًۭا كَانُوا۟ هُمُ ٱلْخَٰسِرِينَ
ئهوانهی که بهرنامهی شوعهیبیان بهدرۆزانی و باوهڕیان پێی نهبوو (لهناو بران) ههروهک لهو ناوهدا نهبووبن و نهژیابن وابوو، ئهوانهی که شوعهیبیان بهدرۆزانی و باوهڕیان پێی نهبوو تهنها ئهوان زهرهرمهند و ماڵوێران بوون.
فَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ وَقَالَ يَٰقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَٰلَٰتِ رَبِّى وَنَصَحْتُ لَكُمْ ۖ فَكَيْفَ ءَاسَىٰ عَلَىٰ قَوْمٍۢ كَٰفِرِينَ
جا شوعهیب پێغهمبهر، پشتی لێههڵکردن و وتی: ئهی قهوم و عهشیرهتم سوێند به خوا بهڕاستی پهیامهکانی پهروهردگارم بهچاکی پێڕاگهیاندن و دڵسۆزیم لهگهڵ کردن، ئیتر من چۆن خهم بخۆم بۆ قهومێک که بێ باوهڕن.
وَمَآ أَرْسَلْنَا فِى قَرْيَةٍۢ مِّن نَّبِىٍّ إِلَّآ أَخَذْنَآ أَهْلَهَا بِٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ
له هیچ شارو وڵاتێکدا هیچ پێغهمبهرێکمان نهناردوه ( که خهڵکهکهی بدرۆیان زانی بێت و بهگوێیان نهکردبێت) مهگهر خهڵکی ئهو شوێنهمان بهتهنگانه و نهخۆشی گیرۆده کردوه، بۆ ئهوهی (دابچڵهکێن و تێفکرن) و دهست بکهن بهنزاو پاڕانهوهو لاڵانهوه.
ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ ٱلسَّيِّئَةِ ٱلْحَسَنَةَ حَتَّىٰ عَفَوا۟ وَّقَالُوا۟ قَدْ مَسَّ ءَابَآءَنَا ٱلضَّرَّآءُ وَٱلسَّرَّآءُ فَأَخَذْنَٰهُم بَغْتَةًۭ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ
پاشان شوێنی تهنگانهو ناخۆشیهکهمان گۆڕی بهشوێنی خۆشی و کامهرانی، ههتا بهتهواوی له ههموو ڕویهکهوه زیادیان کردو کهوتنه خۆشیهوه و (وایان لێهات که خۆشی و ناخۆشی بهتاقیکردنهوه دانهنێن) جا وتیان: بهڕاستی ناخۆشی و خۆشی تووشی باوو باپیرانیشمان بووه (ئهمه شتێکی ئاساییه!!) ئێمهش کتوپڕ گرتمانن لهکاتێکدا ئهوان ههستیان به خۆیان نهکرد لهناومان بردن و تهخت و تاراجیانمان تێکدا.
وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ ٱلْقُرَىٰٓ ءَامَنُوا۟ وَٱتَّقَوْا۟ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَٰتٍۢ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ وَلَٰكِن كَذَّبُوا۟ فَأَخَذْنَٰهُم بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ
خۆ ئهگهر خهڵکی شارهکان بهڕاستی باوهڕیان بهێنایهو خۆیان بپاڕاستایه، ئهوا بێگومان ئێمه دهرگای فهڕو بهرهکهتی ئاسمان و زهوییان لهسهر دهکردنهوه، بهڵام ئهوان که پهیام و پێغهمبهرانی ئێمهیان بهدرۆزانی، جا ئێمهش بههۆی ئهو کاروکردهوانهی که دهیانکرد گرتمانن و لهناومان بردن.
أَفَأَمِنَ أَهْلُ ٱلْقُرَىٰٓ أَن يَأْتِيَهُم بَأْسُنَا بَيَٰتًۭا وَهُمْ نَآئِمُونَ
جا ئایا خهڵکی شارهکان لهوه دڵنیان و ناترسن که تۆڵهی ئێمه بێت بۆیان له شهودا له کاتێکدا که ئهوان نوستوون؟!
أَوَأَمِنَ أَهْلُ ٱلْقُرَىٰٓ أَن يَأْتِيَهُم بَأْسُنَا ضُحًۭى وَهُمْ يَلْعَبُونَ
ئایا خهڵکی شارهکان دڵنیاشن و ناترسن لهوهی که تۆڵهی ئێمه بێت بۆیان له چێشتهنگاودا، لهکاتێکدا ئهوان سهرگهرمی یاری و گهمهن.
أَفَأَمِنُوا۟ مَكْرَ ٱللَّهِ ۚ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْقَوْمُ ٱلْخَٰسِرُونَ
جا ئایا دڵنیاو بێباک بوون له نهخشهو پلانی خوا (لهسهر ئاستی تاک و کۆمهڵ یان لهسهر ئاستی حوکمهت و گهلان)؟! جا کهس بێباک نابێت له نهخشه و پلانی خوا جگه له قهومی خهسارهتمهندان نهبێت.
أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ ٱلْأَرْضَ مِنۢ بَعْدِ أَهْلِهَآ أَن لَّوْ نَشَآءُ أَصَبْنَٰهُم بِذُنُوبِهِمْ ۚ وَنَطْبَعُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ
ئایا دهریشنهکهوت بۆ ئهوانهی دێن بهدوای دهستهو چینهکانی پێش خۆیان پاش لهناوچوونی ئهوانهی که تیایدا نیشتهجێ بوون که ئهگهر بمانویستایه، ئهوه بههۆی گوناههکانیانهوه تووشمان دهکردن (وهک چۆن خهڵکانی پێش خۆیانمان لهناو برد)و مۆرمان دهنا بهسهر دڵهکانیاندا، جا ئهوان نابیستن.
تِلْكَ ٱلْقُرَىٰ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنۢبَآئِهَا ۚ وَلَقَدْ جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَمَا كَانُوا۟ لِيُؤْمِنُوا۟ بِمَا كَذَّبُوا۟ مِن قَبْلُ ۚ كَذَٰلِكَ يَطْبَعُ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِ ٱلْكَٰفِرِينَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) ئهو شارو ناوچانه ههندێک له ههواڵ و بهسهرهاتهکانیان بۆ دهگێڕینهوه، سوێند بهخوا بێگومان پێغهمبهرانیان بۆ هات، هاوڕێ لهگهڵ چهندهها موعجیزهدا، ئیتر وهنهبێت ئهوانه باوهڕیان هێنابێت بهوهی که پێشتر بڕوایان پێی نهبوو، ئا بهو شێوهیه خوا مۆر دهنێت بهسهر دڵی بێ باوهڕاندا.
وَمَا وَجَدْنَا لِأَكْثَرِهِم مِّنْ عَهْدٍۢ ۖ وَإِن وَجَدْنَآ أَكْثَرَهُمْ لَفَٰسِقِينَ
بهشی زۆری ئهو خهڵکه سهرگهردانهمان دهست نهکهوت که پهیمان شکێن نهبن و بهڕاستی زۆربهی ئهوانهمان بهدهرچوو له ئاینی خوا دهستکهوت.
ثُمَّ بَعَثْنَا مِنۢ بَعْدِهِم مُّوسَىٰ بِـَٔايَٰتِنَآ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ وَمَلَإِي۟هِۦ فَظَلَمُوا۟ بِهَا ۖ فَٱنظُرْ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُفْسِدِينَ
پاشان له دوای ئهو (پێغهمبهرانهی که باسکران) موسامان هاوڕێ لهگهڵ موعجیزهی جۆراو جۆردا بۆ سهر فیرعهون و دارو دهستهکهی ڕهوانهکرد، کهچی ستهمیان لهخۆیان کردو پێی بێ باوهڕ بوون، جا تهماشا بکه و ببینه بزانه چۆن بوو سهرئهنجامی ئهوانهی که چێنهری تۆوی خراپه بوون.
وَقَالَ مُوسَىٰ يَٰفِرْعَوْنُ إِنِّى رَسُولٌۭ مِّن رَّبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ
موسا وتی: ئهی فیرعهون چاک بزانه و دڵنیابه که من ڕهوانه کراوو فرستادهم لهلایهن پهروهردگاری جیهانیانهوه...
حَقِيقٌ عَلَىٰٓ أَن لَّآ أَقُولَ عَلَى ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْحَقَّ ۚ قَدْ جِئْتُكُم بِبَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِىَ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ
ههمیشه سوورم لهسهر ئهوهی هیچ شتێک نهڵێم بهناوی خواوه جگه لهوهی حهق و ڕاست نهبێت، بهڕاستی بهبهڵگهیهکی ڕوونهوه لهلایهن پهروهردگارهوه هاتووم بۆ لاتان: کهواته (ئهی فیرعهون) داواکارم نهوهی ئیسرائیل ئازاد بکهیت، با لهگهڵ مندا بن و (دهست مههێنه ڕێگهیان).
قَالَ إِن كُنتَ جِئْتَ بِـَٔايَةٍۢ فَأْتِ بِهَآ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّٰدِقِينَ
(فیرعهون بڕوای نهکرد) و وتی: ئهگهر بهڵگهیهکت هێناوه، ده بیخهره ڕوو، ئهگهر تۆ له ڕاستگۆیانیت.
فَأَلْقَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌۭ مُّبِينٌۭ
ئینجا موسا دارعهساکهی فڕێداو دهستبهجێ بوو بهمارێکی گهوره و ئاشکرا.
وَنَزَعَ يَدَهُۥ فَإِذَا هِىَ بَيْضَآءُ لِلنَّٰظِرِينَ
دهستیشی (خسته بن باڵی)ودهری هێنایهوه خێرابوو به (کافوری) سپی و بریقهی دهدایهوه بۆ تهماشاکهران.
قَالَ ٱلْمَلَأُ مِن قَوْمِ فِرْعَوْنَ إِنَّ هَٰذَا لَسَٰحِرٌ عَلِيمٌۭ
ههندێک له دهسهڵاتدارانی دارو دهستهی فیرعهون وتیان: بهڕاستی ئهمه جادووگهرێکی زۆر زانایه!!
يُرِيدُ أَن يُخْرِجَكُم مِّنْ أَرْضِكُمْ ۖ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ
(بهم شتانه) دهیهوێت لهوڵات و نیشتمانتان دهرتانپهڕێنێت، جا چ فهرمانێک دهدهن؟!
قَالُوٓا۟ أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَأَرْسِلْ فِى ٱلْمَدَآئِنِ حَٰشِرِينَ
وتیان: جارێ وازی لێبهێنه لهگهڵ براکهیدا و چهند پیاوێک بنێره له شارهکاندا تا ههموو جادووگهران کۆ بکهنهوه...
يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَٰحِرٍ عَلِيمٍۢ
ههوڵ بدهن ههموو جادووگهرێکی زاناو شارهزات بۆ پهیدا بکهن.
وَجَآءَ ٱلسَّحَرَةُ فِرْعَوْنَ قَالُوٓا۟ إِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِن كُنَّا نَحْنُ ٱلْغَٰلِبِينَ
(دوای چهند ڕۆژێک) جادووگهران هاتن بۆ لای فیرعهون وتیان: پاداشتێک، شاباشێکمان دهست دهکهوێت ئهگهر ئێمه (لهم ململانێیهدا) بردمانهوه؟!
قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنَ ٱلْمُقَرَّبِينَ
(فیرعهون) وتی: بهڵێ (ئهی چۆن) ئێوه له نزیکان و بهڕێزان دهبن.
قَالُوا۟ يَٰمُوسَىٰٓ إِمَّآ أَن تُلْقِىَ وَإِمَّآ أَن نَّكُونَ نَحْنُ ٱلْمُلْقِينَ
ئهوسا جادووگهران وتیان: ئهی موسا، یان ئهوهیه تۆ دهست بهکار دهبیت و دایدهبهزێنیت یان ئێمه دهستبهکار دهبین ههمیشه دایدهبهزێنین.
قَالَ أَلْقُوا۟ ۖ فَلَمَّآ أَلْقَوْا۟ سَحَرُوٓا۟ أَعْيُنَ ٱلنَّاسِ وَٱسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَآءُو بِسِحْرٍ عَظِيمٍۢ
موسا وتی: ده ئێوه دهست بهکاربن و دایبهزێنن، جا کاتێک دایانبهزاند، جادوویان له چاوی خهڵکی کردو ویستیان بیانترسێن و جادوویهکی زۆر گهورهیان پێش هێناو بهرپاکرد.
۞ وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنْ أَلْقِ عَصَاكَ ۖ فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ
ئێمهش نیگامان نارد بۆ موسا که دارعهساکهت فڕێ بده، جا دهستبهجێ (ههر که فڕێیدا) ئهو فڕو فێڵهی که دهیانکرد ههمووی ههڵلووشی.
فَوَقَعَ ٱلْحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
ئهوسا ئیتر حهق چهسپاو دهرکهوت و پووچهڵیش بوهوه ئهوهی ئهوان دهیانکرد.
فَغُلِبُوا۟ هُنَالِكَ وَٱنقَلَبُوا۟ صَٰغِرِينَ
ئیتر لهو گۆڕهپانهدا (فیرعهون و دارودهستهکهی) شکستیان پێهێنراو بهسهر شۆڕیی و شهرمهزاری گهڕانهوه.
وَأُلْقِىَ ٱلسَّحَرَةُ سَٰجِدِينَ
(کاتێک دڵنیابوون ئهوه موعجیزهیهو لهدهسهڵاتی ئادهمیزادا نیه) جادووگهران خران بهروودا سوژدهبهر بوون بۆ خوا.
قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِرَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ
جادووگهران وتیان: ئێمه باوهڕێکی پتهومان هێناوه به پهروهردگاری جیهانیان...
رَبِّ مُوسَىٰ وَهَٰرُونَ
که پهروهردگاری موسا و هاروونه.
قَالَ فِرْعَوْنُ ءَامَنتُم بِهِۦ قَبْلَ أَنْ ءَاذَنَ لَكُمْ ۖ إِنَّ هَٰذَا لَمَكْرٌۭ مَّكَرْتُمُوهُ فِى ٱلْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا۟ مِنْهَآ أَهْلَهَا ۖ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ
فیرعهون وتی: ئایا باوهڕتان هێنا به پهروهردگاری موسا و هاروون، پێش ئهوهی من مۆڵهت و ڕووخسهتتان بدهم؟! بهڕاستی دیاره که ئهمه پیلانێکه سازتانداوه و گێڕاوتانه له شارهکهدا تا خهڵکهکهی لێ دهربهدهر بکهن، جا لهمهولا دهزانن (چیتان بهسهر دههێنم)...
لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلَٰفٍۢ ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ
سوێند بێت دهست و قاچهکانتان ڕاست و چهپ دهبڕم، پاشان سوێند بێت ههمووتان ههڵدهواسم و له خاچتان دهدهم.
قَالُوٓا۟ إِنَّآ إِلَىٰ رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ
(جادووگهرانی ئهوسا که ئیماندارانی ئێستهن) وتیان: (ئێمه باکمان نیه) بهڕاستی ئێمه ههر بۆ لای پهروهردگارمان دهگهڕێینهوه...
وَمَا تَنقِمُ مِنَّآ إِلَّآ أَنْ ءَامَنَّا بِـَٔايَٰتِ رَبِّنَا لَمَّا جَآءَتْنَا ۚ رَبَّنَآ أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًۭا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ
تۆ هیچ بێزاریهکت له ئێمه نیه جگه لهوه که باوهڕمان بهبهڵگه و موعجیزهکانی پهروهردگارمان هێناوه، کاتێک بۆمان هات، (پاشان دهستی نزاو پاڕانهوهیان بهرز کردهوه و وتیان) پهروهردگارا خۆگری و ئارامیمان بهسهردا بڕێژهو به موسوڵمانێتی بمانمرێنه.
وَقَالَ ٱلْمَلَأُ مِن قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَىٰ وَقَوْمَهُۥ لِيُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَءَالِهَتَكَ ۚ قَالَ سَنُقَتِّلُ أَبْنَآءَهُمْ وَنَسْتَحْىِۦ نِسَآءَهُمْ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَٰهِرُونَ
ههندێک له دهسهڵاتدارانی دارو دهستهی فیرعهون وتیان: ئایا (ههروا بهئاسانی) واز له موساو قهومهکهی دههێنیت بۆ ئهوهی خراپه و تاوان بچێنن لهم زهویهداو واز له خۆت و خواکانت بهێنن؟! فیرعهون وتی: (چۆن وازیان لێ دههێنین) لهمهودوا بهزۆریی کوڕهکانیان دهکوژین، ئافرهتانیشیان بهزیندوویی دههێڵینهوه (بۆ کهنیزهکی) و بهڕاستی ئێمه بهسهریاندا زاڵین و چاوپۆشیان لێناکهین.
قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ ٱسْتَعِينُوا۟ بِٱللَّهِ وَٱصْبِرُوٓا۟ ۖ إِنَّ ٱلْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ ۖ وَٱلْعَٰقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ
موسا بهقهومهکهی وت: داوای کۆمهکی و پشتیوانی له خوا بکهن و دان بهخۆدا بگرن و ئارامگر بن، بهڕاستی زهوی موڵکی خوایهو دهیسپێرێت بهههرکهس که بیهوێت له بهندهکانی، سهرئهنجامیش ههر بۆ پارێزکارانه.
قَالُوٓا۟ أُوذِينَا مِن قَبْلِ أَن تَأْتِيَنَا وَمِنۢ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا ۚ قَالَ عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَن يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ
(قهومهکهی موسا دیاره زۆر له ناخۆشیدا بوون) بۆیه وتیان: پێش ئهوهی تۆ بێیته ناومان و دوای ئهوهش که هاتوویت (بارودۆخی ئێمه نهگۆڕاوه) ههر ئازاردراو بووین، موسا وتی: ئومێد وایه پهروهردگارتان دوژمنهکهتان لهناو ببات و بتانکاته جێنشین له زهویدا، ئهوسا سهیرتان دهکات که ئێوه چۆن کاردهکهن!!
وَلَقَدْ أَخَذْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ بِٱلسِّنِينَ وَنَقْصٍۢ مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
سوێند بێت بهخوا بهڕاستی ئێمه شوێنکهوتوهکان و گهلی فیرعهونمان گیرۆدهی چهند ساڵێکی گرانی و نههاتی و کهم بونهوهی ڕزق و ڕۆزیی و بهروبوومهکان کرد، بۆ ئهوهی ئهوان دابچڵهکێن و پهند وهرگرن و بیربکهنهوه.
فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَٰذِهِۦ ۖ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ ۗ أَلَآ إِنَّمَا طَٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
جا ئهوانه کاتێک خێرو چاکهیهکیان بۆ بێت ئهوه دهڵێن: ئهمه حهقی خۆمانه و ئێمه شایستهین، خۆ ئهگهر ناخۆشیهکیان تووش بێت ئۆباڵ و شوومیان دهدهنه پاڵ موساو ئهوانهی لهگهڵیدا بوون، ئاگاداربن بهڕاستی ههرچی ڕهشبینی و گهشبینیان ههیه ههمووی لهلایهن خواوهیه، بهڵام زۆربهیان ئهم ڕاستیانه تێ ناگهن و نایزانن.
وَقَالُوا۟ مَهْمَا تَأْتِنَا بِهِۦ مِنْ ءَايَةٍۢ لِّتَسْحَرَنَا بِهَا فَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ
(فیرعهون و دارو دهستهی) وتیان: ههر چیمان بۆ بهێنیت له بهڵگهو موعجیزه تا چاوبهستمان لێبکهی پێی، ئهوه ئێمه ههر بڕوادارنین به تۆ!!
فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلطُّوفَانَ وَٱلْجَرَادَ وَٱلْقُمَّلَ وَٱلضَّفَادِعَ وَٱلدَّمَ ءَايَٰتٍۢ مُّفَصَّلَٰتٍۢ فَٱسْتَكْبَرُوا۟ وَكَانُوا۟ قَوْمًۭا مُّجْرِمِينَ
جا ئێمهش بهڵای لافاوو کولله و ئهسپێ و بۆقی جۆراو جۆرو خوێنمان نارده سهریان له کاتێکدا ئهوانه چهندهها بهڵگهی ڕوون بوون (لهسهر تاوانباریان)، کهچی ئهوان ههر لووت بهرزیان کردو خۆیان بهزل و گهورهزانی، بهڕاستی قهومێکی تاوانبارو تاوانکار بوون.
وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ ٱلرِّجْزُ قَالُوا۟ يَٰمُوسَى ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِندَكَ ۖ لَئِن كَشَفْتَ عَنَّا ٱلرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ
جا کاتێکیش ههر بهڵایهک لهو بهڵایانه بهسهریاندا هات (پهنایان دهبرد بۆ موسا) و دهیانوت: ئهی موسا (فریامان بکهوه) له پهروهردگارت بپاڕێرهوه بۆمان، بهو پهیمانهی که خوا لای داناویت، سوێند بهخوا ئهگهر ئهم بهڵایانهمان لهسهر ههڵگری ئهوسا بێگومان باوهڕت پێ دهکهین و نهوهی ئیسرائیلیش ئازاد دهکهین و لهگهڵتا دهنێرین.
فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ ٱلرِّجْزَ إِلَىٰٓ أَجَلٍ هُم بَٰلِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنكُثُونَ
جاکاتێک بهڵاکانمان لهسهر لادهبردن بۆ کاتێکی دیاریکراو که ئهوان پێی دهگهیشتن، ئهوه خێرا پهیمانهکانیان دهشکاندو له سنوور دهترازان و (دهچوونهوه دۆخی جاران).
فَٱنتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَٰهُمْ فِى ٱلْيَمِّ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا وَكَانُوا۟ عَنْهَا غَٰفِلِينَ
جا ئێمهش تۆڵهمان لێسهندن و نوقمی دهریامان کردن، چونکه ئهوان بڕوایان به بهڵگه و موعجیزهکانی ئێمه نهبوو به درۆیان دادهنا و، ئهوان لێی بێئاگا بوون.
وَأَوْرَثْنَا ٱلْقَوْمَ ٱلَّذِينَ كَانُوا۟ يُسْتَضْعَفُونَ مَشَٰرِقَ ٱلْأَرْضِ وَمَغَٰرِبَهَا ٱلَّتِى بَٰرَكْنَا فِيهَا ۖ وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ ٱلْحُسْنَىٰ عَلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ بِمَا صَبَرُوا۟ ۖ وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُۥ وَمَا كَانُوا۟ يَعْرِشُونَ
ئهوسا ئهو قهوم و گهلهی لاواز دهکران و دهچهوسێنرانهوه له ههموو خۆرههڵات و خۆرئاوای ئهو وڵاتهی که فهڕو بهرهکهتمان بهسهردا ڕژاند بوو کرده جێنشین و بهڵێنی ڕاست و جوانی پهروهردگارت (ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) جێبهجێ بوو بۆ نهوهی ئیسرائیل بههۆی ئهوهی که ئارامیان لهسهرگرت، (کهواته ئهگهر ئوممهتی تۆیش ئاوا خؤگربن بێگومان ههمان ئهنجام بهدهست دههێنن)، ههرچیش فیرعهون و قهومهکهی دروستیان دهکردو ئهو کۆشک و تهلارسازیهی که دهیانکرد، ههر ههموویمان کاول و وێران کرد.
وَجَٰوَزْنَا بِبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱلْبَحْرَ فَأَتَوْا۟ عَلَىٰ قَوْمٍۢ يَعْكُفُونَ عَلَىٰٓ أَصْنَامٍۢ لَّهُمْ ۚ قَالُوا۟ يَٰمُوسَى ٱجْعَل لَّنَآ إِلَٰهًۭا كَمَا لَهُمْ ءَالِهَةٌۭ ۚ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌۭ تَجْهَلُونَ
لهوهودوا نهوهی ئیسرائیلمان له دهریاکه پهڕاندهوه، دوای تاوێک ڕێیان کهوت له خهڵکێک که بهدهوری بتهکانیاندا دهخولانهوهو دهیانپهرستن، (دهستهیهکیان) وتیان: ئهی موسا خوایهکیش بۆ ئێمه ساز بکه وهکو ئهوانه چهند خوایهکیان ههیه!! موسا پێی وتن: بهڕاستی ئێوه قهومێکن نهدهزانن و نهدهفامن...
إِنَّ هَٰٓؤُلَآءِ مُتَبَّرٌۭ مَّا هُمْ فِيهِ وَبَٰطِلٌۭ مَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
بێگومان ئائهوانه ئهوهی تێدا دهژین لهناوچووه و، پووچهڵه ئهوهی ئهوان دهیانکرد.
قَالَ أَغَيْرَ ٱللَّهِ أَبْغِيكُمْ إِلَٰهًۭا وَهُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ
موسا وتی: ئایا کهی ڕهوایه بێجگه له خوا خوایهکی ترتان بۆ بخوازم، لهکاتێکدا که ئهو زاته لهناو خهڵکی ئهم جیهانهدا ههڵی بژاردوون و ڕێزی زیاتری لێناوون.
وَإِذْ أَنجَيْنَٰكُم مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ ۖ يُقَتِّلُونَ أَبْنَآءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَآءَكُمْ ۚ وَفِى ذَٰلِكُم بَلَآءٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌۭ
یادی ئهو کاتهش بکهن که ڕزگارمان کردن له دارو دهستهی فیرعهون کاتێک که ناسۆرترین ئهشکهنجهیان دهدان، بهشێوهیهکی دڕندانه زۆرینهی کوڕهکانی ئێوهیان دهکوشت وئافرهتهکانی ئێوهشیان دههێشتهوه (بۆ کهنیزهکی)، لهوهشدا بهڵاو تاقیکردنهوهیهکی گهوره ههیه بۆتان لهلایهن پهروهردگارتانهوه (بۆچی زوو فهرامۆشتان کرد).
۞ وَوَٰعَدْنَا مُوسَىٰ ثَلَٰثِينَ لَيْلَةًۭ وَأَتْمَمْنَٰهَا بِعَشْرٍۢ فَتَمَّ مِيقَٰتُ رَبِّهِۦٓ أَرْبَعِينَ لَيْلَةًۭ ۚ وَقَالَ مُوسَىٰ لِأَخِيهِ هَٰرُونَ ٱخْلُفْنِى فِى قَوْمِى وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ ٱلْمُفْسِدِينَ
بهڵێنی سی شهومان به موسادا (که خواپهرستی تێدا بکات، تا ئاماده بێت بۆ وهرگرتنی تهورات) و به ده شهوی تر ماوهکهمان تهواوکرد، ئینجا کاتی گفتوگۆی موسا لهگهڵ پهروهردگاریدا تهواو بوو که گهیشته چل شهو، موسا (پێش ڕۆیشتنی بۆ کێوی طور) به هارونی برای وت: ئیتر تۆ له جیاتی من به لهناو قهوم و عهشرهتمدا دهوری چاکسازی ببینه و نهکهیت شوێن ڕێبازی ئهوانه بکهویت که چێنهری تۆوی خراپهن.
وَلَمَّا جَآءَ مُوسَىٰ لِمِيقَٰتِنَا وَكَلَّمَهُۥ رَبُّهُۥ قَالَ رَبِّ أَرِنِىٓ أَنظُرْ إِلَيْكَ ۚ قَالَ لَن تَرَىٰنِى وَلَٰكِنِ ٱنظُرْ إِلَى ٱلْجَبَلِ فَإِنِ ٱسْتَقَرَّ مَكَانَهُۥ فَسَوْفَ تَرَىٰنِى ۚ فَلَمَّا تَجَلَّىٰ رَبُّهُۥ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُۥ دَكًّۭا وَخَرَّ مُوسَىٰ صَعِقًۭا ۚ فَلَمَّآ أَفَاقَ قَالَ سُبْحَٰنَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا۠ أَوَّلُ ٱلْمُؤْمِنِينَ
جا کاتێک موسا هات بۆ کات و شوێنی دیاریکراومان و پهروهردگاریشی گفتوگۆی ڕاستهوخۆی لهگهڵدا ئهنجامدا (دیاره له حاڵهتێکی ڕۆحی و دهروونی زۆر بهرزدا بووه، کهوتۆته جیهانێکی زۆر سهیرو خۆشهوه که قهڵهم ناتوانێت باسی بکات و زمان ناتوانێت وهسفی بکات، ئاخر ناحهقی نیه، پهروهردگاری ئهم بوونهوهره گفتوگۆ لهگهڵ بهندهیهکی خۆیدا ئهنجام بدات، با پێغهمبهریش بێت، بۆیه له خۆشیدا هاته گفت و) وتی: (تو خوا، خوایه گیان، ئهی پهروهردگاری ئازیزم) خۆتم نیشان بده تا تێر تهماشات بکهم، خوای گهورهش فهرمووی: ههرگیز (له دنیادا) نامبینیت (بۆ دڵنیاکردنی لهوهی که بهرگهی تهجهلای زاتی پهروهردگار ناگرێت) پێی فهرموو: بهڵام (ئهگهر ههر حهز دهکهیت) سهیری ئهو چیایه بکه، جا ئهگهر مایهوه له جێگهی خۆیدا ئهوا لهوهودوا تۆش من دهبینیت، جا کاتێک پهروهردگاری خۆی نیشانی کێوهکهداو تهجهلای کرد، کێوهکهی سووتاند و ورد و خاشی کرد، موساش کهوت و له هۆش خۆی چوو، ئینجا کاتێک هاتهوه هۆش خۆی (زانی داخوازیهکهی زۆر گهوره بووه) وتی: ستایش و بێگهردی و کهماڵ ههر سایشتهی تۆیه، من پهشیمانم له داخوازیهکهم و گهڕامهوه بۆ لای تۆ و من یهکهم کهسم له ئیمانداران.
قَالَ يَٰمُوسَىٰٓ إِنِّى ٱصْطَفَيْتُكَ عَلَى ٱلنَّاسِ بِرِسَٰلَٰتِى وَبِكَلَٰمِى فَخُذْ مَآ ءَاتَيْتُكَ وَكُن مِّنَ ٱلشَّٰكِرِينَ
(خوای گهوره) فهرمووی: ئهی موسا بهڕاستی من تۆم ههڵبژاردوه لهناو خهڵکیدا بههۆی پهیامهکانمهوه و گفتوگۆکردنیشم لهگهڵ تۆدا، جا ههرچیهکم پێبهخشیوویت به توندو تۆڵی بیگرهو پهیڕهوی بکهو ڕای بگهیهنه و ههمیشه و بهردهوام له سوپاسگوزاران به.
وَكَتَبْنَا لَهُۥ فِى ٱلْأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَىْءٍۢ مَّوْعِظَةًۭ وَتَفْصِيلًۭا لِّكُلِّ شَىْءٍۢ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍۢ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا۟ بِأَحْسَنِهَا ۚ سَأُو۟رِيكُمْ دَارَ ٱلْفَٰسِقِينَ
له تابلۆکانی (تهوراتیشدا) له ههموو بابهتێکمان بۆ تۆمار کردبوو، ئامۆژگاری تێرو تهواو (بۆ ههموو چالاکیهکانی ژیان)، ههروهها ڕوون کردنهوه بۆ ههموو شتێک و ههموو بابهتێک، کهوابوو ئهی موسا: بهتوندی بیانگره و پهیڕهویان بکهو فهرمان به قهومهکهشت بده: که بهجوانترین شێوه وهریان بگرن و پهیڕهویان بکهن، له ئایندهدا خانووبهره و شوێنی تاوانبارو له سنوور دهرچوانتان نیشان دهدهم (چۆن وێرانی دهکهین).
سَأَصْرِفُ عَنْ ءَايَٰتِىَ ٱلَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِى ٱلْأَرْضِ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ وَإِن يَرَوْا۟ كُلَّ ءَايَةٍۢ لَّا يُؤْمِنُوا۟ بِهَا وَإِن يَرَوْا۟ سَبِيلَ ٱلرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًۭا وَإِن يَرَوْا۟ سَبِيلَ ٱلْغَىِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًۭا ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا وَكَانُوا۟ عَنْهَا غَٰفِلِينَ
ئهو کهسانهی که بهناحهق فیز دهکهن له زهویداو خۆیان بهگهورهتر دهنوێنن (له خهڵکی)، لهمهودوا ڕووی دڵیان وهردهچهرخێنم له تێگهیشتنی ئایهت و فهرمانهکانم، خۆ ئهوانه ئهگهر ههر بهڵگه و نیشانهیهک ببینن ئهوه باوهڕی پێناکهن، ئهگهر ڕێبازی بهرژهوهندی دنیاو قیامهت ببینن ئهوه نایگرنهبهر، خۆ ئهگهر ڕێبازی ئارهزوو پهرستی و گومڕایی ببینن، ئهوه دهیگرنه بهرو پهیڕهوی دهکهن، ئهوه لهبهر ئهوهیه چونکه بهڕاستی ئهوان بڕوایان بهئایهت و فهرمانهکانی ئێمه نهبوو لێیان بێئاگا بوون.
وَٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا وَلِقَآءِ ٱلْءَاخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمَٰلُهُمْ ۚ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
جا ئهوانهی که ئایهت و فهرمانهکانی ئێمه و به یهکگهیشنهوهیان له دوارۆژدا بهدرۆزانی، ئهوانه ههموو کاروکردهوهکانیان پووچ و بێ نرخ و بێ سوود بوو، ئایا پاداشتی هیچ شتێکیان دهدرێتهوه جگه لهوهی که دهیانکرد؟!
وَٱتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَىٰ مِنۢ بَعْدِهِۦ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًۭا جَسَدًۭا لَّهُۥ خُوَارٌ ۚ أَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّهُۥ لَا يُكَلِّمُهُمْ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا ۘ ٱتَّخَذُوهُ وَكَانُوا۟ ظَٰلِمِينَ
جا له دوای چوونی موسا (بۆ کێوی طور) قهومهکهی پهیکهری گوێرهکهیهکیان له خشڵهکانیان دروست کرد، که بۆڕهیهکی ههبوو!! ئایا ئهوان نهیانزانی که ئهوه بهڕاستی قسهیان لهگهڵدا ناکات و ڕێنمووییان ناکات بۆ هیچ ڕێیهک، (سهیره لهگهڵ ئهو ههموو کهم و کووڕیانهشدا) کردیان بهخوای خۆیان، ئهوانه ستهمکار بوون.
وَلَمَّا سُقِطَ فِىٓ أَيْدِيهِمْ وَرَأَوْا۟ أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا۟ قَالُوا۟ لَئِن لَّمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلْخَٰسِرِينَ
کاتێکیش که له دهستیان چوو و پهشیمان بوونهوه و (ڕاستییان بۆ دهرکهوت و گوێرهکه بوو به پهند لهبهر چاویان) زانیان و دڵنیا بوون که بهڕاستی گومڕا بوون و وتیان: سوێند به خوا ئهگهر پهروهردگارمان بهزهیی پیاماندا نهیهتهوه و لێمان خۆش نهبێت، ئهوه بهڕاستی له زهرهرمهندانین.
وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَىٰٓ إِلَىٰ قَوْمِهِۦ غَضْبَٰنَ أَسِفًۭا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِى مِنۢ بَعْدِىٓ ۖ أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ ۖ وَأَلْقَى ٱلْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُۥٓ إِلَيْهِ ۚ قَالَ ٱبْنَ أُمَّ إِنَّ ٱلْقَوْمَ ٱسْتَضْعَفُونِى وَكَادُوا۟ يَقْتُلُونَنِى فَلَا تُشْمِتْ بِىَ ٱلْأَعْدَآءَ وَلَا تَجْعَلْنِى مَعَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ
جا کاتێک موسا گهڕایهوه بۆ لای قهومهکهی (زانی بووی خهریکی گوێرهکه پهرستین) زۆر بهتوڕهیی و پهستی و غهمباریهوه وتی: بهڕاستی دوای ڕۆشتنی من جێنشینیهکی خراپی منتان کرد، ئهوه پهلهتان کرد له وادهی پهروهردگارتاندا؟ (ئیتر لهداخی ئهو لادان و سهرگهردانیه) تابلۆکانی (تهورات)ی فڕێداو پهلاماری قژی (هاروون)ی برای داو ڕای کێشا بۆ لای خۆی، (هاروون) وتی: کوڕی دایکم (خهتای من نهبوو، من زۆر ههوڵمدا بهڵام بێ سوود بوو) به ڕاستی ئهو خهڵکه زۆریان بۆ هێنام و هێزیان لێسهندم، خهریک بوو بشمکوژن (کاکه گیان) کهوابوو دوژمنانم پێ شاد مهکه و لهگهڵ قهومی ستهمکاردا حسابم بۆ مهکه.
قَالَ رَبِّ ٱغْفِرْ لِى وَلِأَخِى وَأَدْخِلْنَا فِى رَحْمَتِكَ ۖ وَأَنتَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ
(ئهوسا ئیتر موسا بهخۆیدا هاتهوه و) وتی: پهروهردگارا له خۆم و براکهشم خۆش ببه و ههردووکمان بخهره نێو ڕهحمهت و میهرهبانی خۆتهوه و تۆ له ههموو کهس بهسۆزتر و میهرهبانتریت.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ ٱلْعِجْلَ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌۭ مِّن رَّبِّهِمْ وَذِلَّةٌۭ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُفْتَرِينَ
بهڕاستی ئهوانهی که گوێرهکهکهیان پهرست، لهئایندهدا لهلایهن پهروهردگاریانهوه خهشم و قینیان دهگاتێ و زهلیلی و خهجاڵهتییش بهشیان دهبێت له ژیانی دنیادا، ههر بهو شێوهیهش پاداشتی ئهوانه دهدهینهوه که درۆ بهدهم خواوه ههڵدهبهستن.
وَٱلَّذِينَ عَمِلُوا۟ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ثُمَّ تَابُوا۟ مِنۢ بَعْدِهَا وَءَامَنُوٓا۟ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعْدِهَا لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
ئهوانهش که کرداره خراپهکانیان ئهنجامداوه و پاشان له دوای کرداره خراپهکان تهوبهیان کردو پهشیمان بوونهوه و باوهڕێکی دامهزراویان هێنا، ئهوه بێگومان پهروهردگاری تۆ (ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) له دوای ئهنجامدانی ئهوکارانه لێخۆشبوو میهرهبانه.
وَلَمَّا سَكَتَ عَن مُّوسَى ٱلْغَضَبُ أَخَذَ ٱلْأَلْوَاحَ ۖ وَفِى نُسْخَتِهَا هُدًۭى وَرَحْمَةٌۭ لِّلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ
کاتێک تووڕهیی موسا هێور بۆوه، تابلۆکانی (تهورات)ی ههڵگرتهوه، کهله توێیدا ڕێنموویی و ڕهحمهت و میهرهبانی تیادا دهدرهوشایهوه بۆ ئهوانهی که له پهروهردگاریان دهترسن و مهبهستیانه لێیان نهڕهنجێت.
وَٱخْتَارَ مُوسَىٰ قَوْمَهُۥ سَبْعِينَ رَجُلًۭا لِّمِيقَٰتِنَا ۖ فَلَمَّآ أَخَذَتْهُمُ ٱلرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُم مِّن قَبْلُ وَإِيَّٰىَ ۖ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَّآ ۖ إِنْ هِىَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَن تَشَآءُ وَتَهْدِى مَن تَشَآءُ ۖ أَنتَ وَلِيُّنَا فَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَا ۖ وَأَنتَ خَيْرُ ٱلْغَٰفِرِينَ
(دوای ماوهیهک) موسا حهفتا پیاوی له قهومهکهی ههڵبژارد (تا پهشیمانی تهواو دهربڕن لهگوێرهکه پهرستی، لهکاتی دیاری کراودا بردنی بۆ لای کێوی طور) جا کاتێک تووشی بوومهلهرزهکه بوون و گرتنی، موسا وتی: پهروهردگارا خۆ ئهگهر بتویستایه پێشتر منیش و ئهوانیشت لهناو دهبرد، ئایا ئێمه لهناو دهبهیت بههۆی ئهوهی که ئهو نهفامانهمان کردویانه، ئهمه هیچ شتێک نیه تهنها تاقیکردنهوهیهکی زاتی تۆ نهبێت که ئهوهی بتهوێت پێگومڕا دهکهیت، ئهوهش بتهوێت هیدایهتی دهدهیت، ههر تۆ پشت و پهنای ئێمهی، جا (داواکارین) لێمان خۆش ببیت و بهزهییت پیاماندا بێتهوه، تۆ چاکترینی چاوپۆشیکهرانی.
۞ وَٱكْتُبْ لَنَا فِى هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ وَفِى ٱلْءَاخِرَةِ إِنَّا هُدْنَآ إِلَيْكَ ۚ قَالَ عَذَابِىٓ أُصِيبُ بِهِۦ مَنْ أَشَآءُ ۖ وَرَحْمَتِى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍۢ ۚ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلَّذِينَ هُم بِـَٔايَٰتِنَا يُؤْمِنُونَ
داواکارین که له دنیادا چاکهمان بۆ پێش بهێنیت و له قیامهتیشدا، ئێمه بهڕاستی ڕێنموویی کراوین بۆ لای زاتی تۆ، (خوای گهوره له وهڵامیاندا) فهرمووی: سزاو تۆڵهم تووشی کهسێک دهکهم که بمهوێت و (شایسته بێت)، ڕهحمهت و میهرهبانیم ههموو شتێکی گرتۆتهوه، جا لهمهودوا ئهو ڕهحمهت و میهرهبانیهم تۆمار دهکهم و بڕیار دهدهم بۆ ئهو کهسانهی که تهقواو پارێزکاری دهکهن و زهکات دهدهن و ئهوانیش که باوهڕی تهواو بهئایهت و فهرمانهکانی ئێمه دههێنن...
ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلرَّسُولَ ٱلنَّبِىَّ ٱلْأُمِّىَّ ٱلَّذِى يَجِدُونَهُۥ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِى ٱلتَّوْرَىٰةِ وَٱلْإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِٱلْمَعْرُوفِ وَيَنْهَىٰهُمْ عَنِ ٱلْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ ٱلطَّيِّبَٰتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ ٱلْخَبَٰٓئِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَٱلْأَغْلَٰلَ ٱلَّتِى كَانَتْ عَلَيْهِمْ ۚ فَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِهِۦ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَٱتَّبَعُوا۟ ٱلنُّورَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ مَعَهُۥٓ ۙ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ
ئهوانهی که شوێنی ئهم (محمد(صلى الله عليه وسلم) پێغهمبهره ههواڵدهره نهخوێندهواره دهکهون ئهوهی که (گاورو جوو، ناوو نیشانیان) دهستیان دهکهوێت نووسراوه لای ئهوان له تهورات و ئینجیلدا، فهرمانیان پێدهدات بهچاکهو قهدهغهی گوناهو خراپهیان لێدهکات و ههرچیهک پاکو چاکه بۆیان حهڵاڵ دهکات و ههرچی پیس و ناپوخته لێیان حهرام دهکات و ئهرکه قورس و سهنگینهکان لهسهرشانیان لادهبات، ئهو کۆت و زنجیرانهش که لهسهریان بوو لای دهبات (وهک خۆ کۆشتن لهکاتی تهوبهدا... هتد)، جا ئهوانهی باوهڕیان پێ هێناوه و پشتیوانیان لێکردوه و پشتگیریان کردووه و شوێنی ئهو نووره کهوتوون (که قورئانه) و هاوڕێ لهگهڵیدا ڕهوانه کراوه، ههر ئهوانه سهرفرازو ڕزگارن.
قُلْ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنِّى رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا ٱلَّذِى لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ يُحْىِۦ وَيُمِيتُ ۖ فَـَٔامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِ ٱلنَّبِىِّ ٱلْأُمِّىِّ ٱلَّذِى يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَكَلِمَٰتِهِۦ وَٱتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) بڵێ: ئهی خهڵکینه بهڕاستی من پێغهمبهرو فرستادهی خوام بۆ ئێوه بهگشتی، ئهو خوایهی که ههر بۆئهوه خاوهندارێتی ئاسمانهکان و زهوی، هیچ خوایهک نیه جگه لهو زاته، دهژێنێت و دهمرێنێت، جا کهوابوو باوهڕی پتهو بهێنن بهو خوایهو بهپێغهمبهرهکهی، که ههواڵدهرێکی نهخوێندهواره، (تاهیچ کهس نهڵێت پیاوێکی خوێندهوار بووه و خۆی قورئانی داناوه) ئهو پێغهمبهرهی که خۆی باوهڕ دههێنێت به خواو به فهرموودهکانی، ده ئێوهش شوێنی بکهون، بۆ ئهوهی ئێوه ڕێنموویی وهرگرن.
وَمِن قَوْمِ مُوسَىٰٓ أُمَّةٌۭ يَهْدُونَ بِٱلْحَقِّ وَبِهِۦ يَعْدِلُونَ
له قهومی موسا کهسانێک ههن (ژیرو هۆشمهندن و شوێنی حهق دهکهون و) ڕێنموویی خهڵک دهکهن و شارهزایان دهکهن بهحهق و ڕاستی، ههر بهو حهقه خهڵکی ڕاست دهکهنهوه (له لادان و سهرکهشی).
وَقَطَّعْنَٰهُمُ ٱثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًۭا ۚ وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ إِذِ ٱسْتَسْقَىٰهُ قَوْمُهُۥٓ أَنِ ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْحَجَرَ ۖ فَٱنۢبَجَسَتْ مِنْهُ ٱثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًۭا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍۢ مَّشْرَبَهُمْ ۚ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلْغَمَٰمَ وَأَنزَلْنَا عَلَيْهِمُ ٱلْمَنَّ وَٱلسَّلْوَىٰ ۖ كُلُوا۟ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقْنَٰكُمْ ۚ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
ئێمه نهوهی ئیسرائیلمان کرد به دوانزه تیرهو تایهفه (دوای ئهوهی بهبیابانی سینادا کۆچیان دهکرد تووشی تینویهتیهکی زۆر بوون) و وهحی و نیگامان بۆ موسا نارد کاتیک قهومهکهی داوای ئاویان لێکرد که: به دار عاساکهت بماڵه بهبهردهکهدا ( ههر که ئهو کارهی کرد) بهردهکه دوانزه کانی لێ ههڵقوڵا، بێگومان ههر تیرهو تایهفهیهک کانیاوی خۆی زانی و ههوریشمان کرد به سێبهر بهسهریانهوه (تا گهرما زۆریان بۆ نههێنێت)و گهزۆ و باڵندهی شهلاقهشمان بهسهردا باراندن، ده بخۆن لهو ههموو ڕزق و ڕۆزیه پاکانهی که پێمان بهخشیوون، جا وهنهبێت ئهوانه ستهمیان له ئێمه کردبێت (به ناشوکری کردن و بێزاری دهربڕین) بهڵکو ستهمیان ههر له خۆیان دهکرد.
وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ ٱسْكُنُوا۟ هَٰذِهِ ٱلْقَرْيَةَ وَكُلُوا۟ مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُولُوا۟ حِطَّةٌۭ وَٱدْخُلُوا۟ ٱلْبَابَ سُجَّدًۭا نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطِيٓـَٰٔتِكُمْ ۚ سَنَزِيدُ ٱلْمُحْسِنِينَ
یادی ئهو کاته بکهرهوه که پێیان وترا: لهم شارهدا که (قودسه) نیشتهجێ ببن و لهو بهروبوومانهی که به دهورو پشتیدا ههیه له ههر شوێنێک ویستان به ئارهزووی خۆتان لێی بخۆن و داوای لێخۆشبوون بکهن و بڵێن پهروهردگارا؛ لێمان خۆش ببهو گوناههکانمان لێ ههڵوهرێنه، جا له دهروازهی شارهوه به کڕنووشهوه بچنه ژوورهوه، ئهوه ئیتر ئێمه له ههڵه و گوناههکانتان خۆش دهبین، لهئایندهدا چاکهکاران پاداشتی زیاتریان دهدهینهوه (له ههردوو جیهاندا).
فَبَدَّلَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ ٱلَّذِى قِيلَ لَهُمْ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًۭا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ بِمَا كَانُوا۟ يَظْلِمُونَ
جا ئهوانهیان که ستهمیان کردبوو فهرموودهکهیان گۆڕی بهشتێک ئهوه نهبوو که پێیان وترا بوو، جائێمهش سزاو بهڵایهکمان له ئاسمانهوه بهسهردا ناردن بههۆی ئهو ستهمهوه که دهیانکرد.
وَسْـَٔلْهُمْ عَنِ ٱلْقَرْيَةِ ٱلَّتِى كَانَتْ حَاضِرَةَ ٱلْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِى ٱلسَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًۭا وَيَوْمَ لَا يَسْبِتُونَ ۙ لَا تَأْتِيهِمْ ۚ كَذَٰلِكَ نَبْلُوهُم بِمَا كَانُوا۟ يَفْسُقُونَ
پرسیار له جووهکان بکه دهربارهی ئهو شارهی که لهسهر قهراغی دهریا بوو، لهکاتێکدا ئهوان له ڕۆژی شهممهدا سنووریان دهشکاند (که بڕیار بوو ڕۆژی شهممه تهرخان بێت تهنها بۆ خواپهرستی) کاتێک له ڕۆژی شهممهکهیاندا ماسیه گهورهکانیان بهسهر ئاوهوه بۆ دههاتن، ئهو ڕۆژهش که شهممهیان نهدهبوو ماسیهکانیان بۆ نه دههات، ئا بهو شێوهیه بههۆی یاخی بوون و لادانیانهوه تاقیمان کردنهوه.
وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌۭ مِّنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا ۙ ٱللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًۭا شَدِيدًۭا ۖ قَالُوا۟ مَعْذِرَةً إِلَىٰ رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
(دیاره که ههندێک لهو جولهکانه فهرمانی خوایان شکاندووه، بهههر فێڵێک بووه ڕاوی خۆیان کردوه، بۆیه دهستهیهک له پیاو چاکانیان کهوتوونهته ئامۆژگاری کردنی دهست درێژکاران) کهچی کاتێکیش دهستهیهک لهوان وتیان: بۆچی ئامۆژگاری کهسانێک دهکهن که خوا ههر لهناوبهریانه، یان سزادهریانه بهسزایهکی توند ( له وهڵامیاندا) وتیان: ئاخر بابهڵگهیهکی دڵسۆزی و غهمخۆری بێت بۆ لای پهروهردگارتان و بهو هیوایه ئهوان له خوا بترسن.
فَلَمَّا نَسُوا۟ مَا ذُكِّرُوا۟ بِهِۦٓ أَنجَيْنَا ٱلَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ ٱلسُّوٓءِ وَأَخَذْنَا ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ بِعَذَابٍۭ بَـِٔيسٍۭ بِمَا كَانُوا۟ يَفْسُقُونَ
جا کاتێک فهرامۆشیان کرد ئهوهی ئامۆژگاریان پێی کرابوو، ئێمهش ئهوانهی که قهدهغهی خراپهیان دهکرد ڕزگارمان کردن و ئهوانهش که ستهمیان کردو ههوڵیاندا بۆ کردنی ئهوکاره ناڕهوایه، بهسزایهکی سهخت گیرۆدهمان کردن، بههۆی ئهوهی له سنوور دهرچوو بوون.
فَلَمَّا عَتَوْا۟ عَن مَّا نُهُوا۟ عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا۟ قِرَدَةً خَٰسِـِٔينَ
جا کاتێک ههر سهرکهشییان کرد لهوهی که قهدهغه کرابوو لێیان، ئێمهش پێمان وتن: ببنه کۆمهڵه مهیمونێکی سووک و ڕیسواو دوور له ڕهحمی خوا.
وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ مَن يَسُومُهُمْ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ ۗ إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ ٱلْعِقَابِ ۖ وَإِنَّهُۥ لَغَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
یادی ئهو کاتهش بکه پهروهردگارت (ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) بڕیاریدا و ڕایگهیاند بهڕاستی کهسانێک دهنێرێته سهریان تا ڕۆژی قیامهت، ئهشکهنجهو ئازاری سهختیان بدات، چونکه بهڕاستی پهروهردگارت زۆر بهخێرایی تۆڵه دهسێنێت ( له ستهمکاران)، ههروهها بێگومان لێخۆشبوو میهرهبانیشه ( بۆ تهوبهکاران و ئیمانداران).
وَقَطَّعْنَٰهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ أُمَمًۭا ۖ مِّنْهُمُ ٱلصَّٰلِحُونَ وَمِنْهُمْ دُونَ ذَٰلِكَ ۖ وَبَلَوْنَٰهُم بِٱلْحَسَنَٰتِ وَٱلسَّيِّـَٔاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
سهرئهنجامیش نهوهی ئیسرائیلمان کرد بهچهند بهشهوه لهسهر زهویدا، ههیانه چاک و له خواترسه، ههشیانه وا نیه و لهپلهیهکی نزمدایهو بهچهندهها خۆشی و ناخۆشی تاقیمان کردنهوه بۆ ئهوهی ئهوان بگهڕێنهوه (بۆ ڕێبازی ڕاست و دروست).
فَخَلَفَ مِنۢ بَعْدِهِمْ خَلْفٌۭ وَرِثُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَٰذَا ٱلْأَدْنَىٰ وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا وَإِن يَأْتِهِمْ عَرَضٌۭ مِّثْلُهُۥ يَأْخُذُوهُ ۚ أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِم مِّيثَٰقُ ٱلْكِتَٰبِ أَن لَّا يَقُولُوا۟ عَلَى ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْحَقَّ وَدَرَسُوا۟ مَا فِيهِ ۗ وَٱلدَّارُ ٱلْءَاخِرَةُ خَيْرٌۭ لِّلَّذِينَ يَتَّقُونَ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
جا له دوای ئهوان نهوهیهکی نوێ جێگهی ئهوانی گرتهوه تهوراتیان بهمیراتی وهرگرت، ئهوانه (به پهرۆشهوه) پهلاماری کهلوپهلی (حهرامی) ئهم دنیایه دهدهن و دهشڵێن چاوپۆشیمان لێدهکرێت، خۆ ئهگهر کهلوپهلێکی تریان بۆ بێت وهک ئهو، ئهوه وهریدهگرن و دهیماشنهوه (چاویان تێرنابێت)، باشه، ئایا ئهوانه لهڕێگهی تهوراتهوه پهیمانیان لێ وهرنهگیراوه که بهناوی خواوه شتێک نهڵێن جگهله حهق و ڕاستی؟ خۆ ههرچی له تهوراتدا ههیه، ئهوانه خوێندویانهو دهیزانن!!، بێگومان ماڵی قیامهت، بهههشتی بهرین، چاکتره بۆ ئهوانهی که خواناسی و دینداری دهکهنه کاڵای باڵایان، باشه ئهوه تاکهی ژیرنابن؟! (بۆ ئهوهنده دنیا پهرستن)؟!
وَٱلَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِٱلْكِتَٰبِ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُصْلِحِينَ
ئهوانهش که به تهوراتهوه پابهندی دهکهن (که هانیان دهدات بۆ باوهڕهێنان بهمحمد(صلى الله عليه وسلم)و نوێژهکانیان بهچاکی ئهنجام دهدا، بێگومان ئێمه پاداشتی چاکسازان بهزایه نادهین.
۞ وَإِذْ نَتَقْنَا ٱلْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُۥ ظُلَّةٌۭ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُۥ وَاقِعٌۢ بِهِمْ خُذُوا۟ مَآ ءَاتَيْنَٰكُم بِقُوَّةٍۢ وَٱذْكُرُوا۟ مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
یادی ئهو کاتهش بکهرهوه که کێوی طورمان له جێی خۆی ههڵکهندو له شوێنی خۆی بهرزمان کردهوه بهسهریاندا وهکو پهڵهههورێک، جا ئهوکاته (بهتهواوی ترسیان لێنیشت و) وایانزانی که دهکهوێت بهسهریاندا، (ئهوسا پێمان وتن) ده ئیتر ئهوهی پێمان بهخشیوون بهتوندی بیگرن و له سنوور دهرمهچن و ئهو فهرمانانهی که پێمانداون ههمیشه له یادتان بێت، بۆ ئهوهی ئێوه خۆتان بپارێزن.
وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِىٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا۟ بَلَىٰ ۛ شَهِدْنَآ ۛ أَن تَقُولُوا۟ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَٰذَا غَٰفِلِينَ
یادی ئهوکاتهش بکهرهوه که پهروهردگارت پشتاو پشتی نهوهی ئادهمی کۆ کردهوه (له جیهانی پهنهان و شاراوهدا پهیمانی لێ وهرگرتن) و کردنی به شایهت بهسهر خۆیانهوه و (پێی فهرموون): ئایا من پهروهردگاری ئێوه نیم؟! ههموو وتیان: نابێت تۆ خوای ئێمه نهبیت، بهڵێ شایهتیمان داوه (که تۆ پهروهردگارمانیت)، ئهمهش بۆ ئهوهی نهوهکو له ڕۆژی قیامهتدا بڵێن: بهڕاستی ئێمه لهمه بێئاگا بوین!!
أَوْ تَقُولُوٓا۟ إِنَّمَآ أَشْرَكَ ءَابَآؤُنَا مِن قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةًۭ مِّنۢ بَعْدِهِمْ ۖ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ ٱلْمُبْطِلُونَ
یاخود نهوهک بڵێن: جا ئێمه چی بکهین، بهڕاستی باوو باپیرانمان له پێشدا هاوهڵیان بۆ خوا داناوه و ئێمهش نهوهیهک بووین دوای ئهوان هاتین و شوێنیان کهوتین، جا ئایا تۆ لهناومان دهبهیت بههۆی ئهوهی که پێشێلکهرانی حهق کردوویانه؟
وَكَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ ٱلْءَايَٰتِ وَلَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
ئا بهوشێوهیه ئایهت و فهرمانهکان ڕووندهکهینهوه (تالێی ورد ببنهوه) و بۆ ئهوهی بگهڕێنهوه (بۆ سهر ڕاسته شهقامی ئیمان و خواناسین).
وَٱتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ٱلَّذِىٓ ءَاتَيْنَٰهُ ءَايَٰتِنَا فَٱنسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ ٱلشَّيْطَٰنُ فَكَانَ مِنَ ٱلْغَاوِينَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) ههواڵی ئهو کهسهیان بهسهردا بخوێنهرهوه که فهرمانهکانی خۆمانمان پێبهخشی بوو، کهچی ئهویش خۆی لێ داماڵی و خۆی لێ دووره پهرێز گرت، ئهوسا ئیتر شهیتان شوێنی کهوت و دایهپێش و چووه ڕیزی سهر لێشێواوانهوه.
وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَٰهُ بِهَا وَلَٰكِنَّهُۥٓ أَخْلَدَ إِلَى ٱلْأَرْضِ وَٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ ۚ فَمَثَلُهُۥ كَمَثَلِ ٱلْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ۚ ذَّٰلِكَ مَثَلُ ٱلْقَوْمِ ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا ۚ فَٱقْصُصِ ٱلْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
خۆ ئهگهر بمانویستایه ئهوه بهو ئایهت و فهرمانانه بهرزمان دهکردهوه، بهڵام ئهو خۆی چهسپان بهزهویهوه و (دهستی کرد بهدنیا پهرستی و) شوێنی ئارهزووی خۆی کهوت، جا نموونهی (ئهو جۆره کهسانه) وهکو نموونهی سهگ وایه ئهگهر دهری بکهیت و پیایدا ههڵبشاخێیت ههناسه بڕکێیهتی (زمان دهردهکێشێت)، یاخود ئهگهر وازی لێ بهێنیت ئهوه ههر ههناسه بڕکێیهتی، ئهوه نموونهی ئهو کهسانهیه که ئایهتهکانی ئێمهیان بهدرۆ زانیوه و بڕوایان پێی نهبووه، کهوابوو ئهم جۆره بهسهرهاتانه بگێڕهرهوه بۆ ئهوهی (دابچڵهکێن و) بیربکهنهوه.
سَآءَ مَثَلًا ٱلْقَوْمُ ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا وَأَنفُسَهُمْ كَانُوا۟ يَظْلِمُونَ
ئای که چهنده نموونهیهکی ناشرینه، نموونهی ئهو کهسانهی که بهڵگهو فهرمانهکانی ئێمهیان بهدرۆ زانیوهو بڕوایان پێ نهکردوه، ئهوانه ههر ستهمیان له خۆیان دهکرد.
مَن يَهْدِ ٱللَّهُ فَهُوَ ٱلْمُهْتَدِى ۖ وَمَن يُضْلِلْ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ
ئهوهی خوا ڕێنموویی بکات ئهوه ههر ئهو ڕێنموویی وهرگره، ئهوهش کهگومڕای بکات ئهوه ههر ئهوانه زهرهرمهندن.
وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًۭا مِّنَ ٱلْجِنِّ وَٱلْإِنسِ ۖ لَهُمْ قُلُوبٌۭ لَّا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌۭ لَّا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ ءَاذَانٌۭ لَّا يَسْمَعُونَ بِهَآ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ كَٱلْأَنْعَٰمِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْغَٰفِلُونَ
سوێند به خوا بێگومان ئێمه زۆر له پهری و ئادهمیزادمان بۆ دۆزهخ دروست کردوه، ئهوانه دهزگای دڵیان ههیه و کهچی حهقی پێ تێناگهن، چاویشیان ههیه کهچی حهقی پێ نابینن، گوێیان ههیه کهچی حهقی پێ نابیستن، ئا ئهوانه وهکو ئاژهڵ وان ( له شوێنکهوتنی ئارهزوودا) بهڵکو ئهوانه وێڵ تریشن، ئا ئهوانه ههر غافڵ و بێ ئاگان له حهق.
وَلِلَّهِ ٱلْأَسْمَآءُ ٱلْحُسْنَىٰ فَٱدْعُوهُ بِهَا ۖ وَذَرُوا۟ ٱلَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِىٓ أَسْمَٰٓئِهِۦ ۚ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
ههر بۆ خوایه ههموو ناوه جوان و پیرۆزهکان، جا (ئهی ئیمانداران) بهو ناوانه دۆعا و نزا بکهن و هاناو هاوار بۆ ئهو زاته بهرن، واز بهێنن لهوانهی که له ناوه پیرۆزهکانی خوادا لادان دهکهن و (سیفهت و ناوهکانی خوا بهکاردههێنن بۆ غهیری خوا)، له ئایندهدا پاداشتی ئهو کارو کردهوانهیان وهردهگرن که ئهنجامیان دهدا.
وَمِمَّنْ خَلَقْنَآ أُمَّةٌۭ يَهْدُونَ بِٱلْحَقِّ وَبِهِۦ يَعْدِلُونَ
لهو خهڵکهش که دروستمان کردوون کهسانێک ههن که (ژیرو هۆشمهندن و شوێنی حهق دهکهون و) ڕێنموویی خهڵک دهکهن و شارهزایان دهکهن به حهق و ڕاستی، ههر بهوحهقه خهڵکی ڕاست دهکهنهوه (له لادان و سهرکهشی).
وَٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ
ئهوانهش که بهڵگه و نیشانه و بهرنامهی ئێمه بهدرۆ دهزانن، لهئایندهدا ورده ورده بهرهو تیاچوون دهیانبهین له کات و شوێنێکدا که ئهوان ههستی پێناکهن و نایزانن.
وَأُمْلِى لَهُمْ ۚ إِنَّ كَيْدِى مَتِينٌ
من مۆڵهتیشیان دهدهم، بهڵام که تۆڵهم لێسهندن بهڕاستی نهخشهو پلانی من توندو بههێزه.
أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا۟ ۗ مَا بِصَاحِبِهِم مِّن جِنَّةٍ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌۭ مُّبِينٌ
باشه، ئهوه (ئهو خهڵکه) بیریان نهکردۆتهوه (له گوفتارو ڕهفتاری محمد(صلى الله عليه وسلم) که ئهو هاوهڵهیان هیچ نیشانهیهکی شێتی پێوه نیه، بهڵکو ئهو (بهڕێزه) هیچ شتێک نیه جگه بێدارکهرهوهیهکی ئاشکرا نهبێت.
أَوَلَمْ يَنظُرُوا۟ فِى مَلَكُوتِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ ٱللَّهُ مِن شَىْءٍۢ وَأَنْ عَسَىٰٓ أَن يَكُونَ قَدِ ٱقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ ۖ فَبِأَىِّ حَدِيثٍۭ بَعْدَهُۥ يُؤْمِنُونَ
ئایا بۆ سهرنجیان نهداوه لهو ههموو دهسهڵاته گهورهیهی خوا له ئاسمانهکان و زهویداو ئهو ههموو شتانهی که خوا بهدی هێناون؟ (بۆ ئهوهنده بێئاگان؟) خۆ بهڕاستی نزیک بۆتهوه ئاکامیان، جا به چ گوفتارێکی تر له دوای قورئان باوهڕ دههێنن؟
مَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَا هَادِىَ لَهُۥ ۚ وَيَذَرُهُمْ فِى طُغْيَٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ
ئهو کهسهی خوا گومڕای بکات (بههۆی لاساری و بێ دینی خۆیهوه) ئهوه هیچ ڕێنموویکهرێکی نیه و خوایش لێیان دهگهڕێ له ناو سهرگهردانی و سهرکهشی خۆیاندا بسوڕێنهوه.
يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلسَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَىٰهَا ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّى ۖ لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَآ إِلَّا هُوَ ۚ ثَقُلَتْ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةًۭ ۗ يَسْـَٔلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِىٌّ عَنْهَا ۖ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ ٱللَّهِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) پرسیارت لێدهکهن دهربارهی قیامهت: کهی بهرپا دهبێت؟ پێیان بڵێ: بهڕاستی زانینی کاتی بهرپا بوونی ههر لای پهروهردگارمه، لهکاتێکدا کهس له سات و کاتی خۆیدا دهری ناخات و بهرپای ناکات زاتی پهروهردگار نهبێت، بهرپا بوونی قیامهت زۆر گرانه و زۆر دهکهوێت لهسهر دانیشتوانی ئاسمانهکان و زهوی (چونکه شیرازهی ههمووی تێکدهچێت و لێکههڵدهوهشێت) ڕۆژی قیامهت بهرپا نابێت کوتوپڕ نهبێت، له پڕ یهخهتان پێدهگرێت، وا پرسیارت لێدهکهن ههر وهک تۆ زۆر عهوداڵی زانینی هاتنی ڕۆژی قیامهت بیت و پرسیاری زۆرت له بارهیهوه کردبێت!! پێیان بڵێ: بهڕاستی زانینی بهرپا بوونی قیامهت تهنها لای خوایه، بهڵام زۆربهی خهڵکیش (ئهمه) نازانن.
قُل لَّآ أَمْلِكُ لِنَفْسِى نَفْعًۭا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَآءَ ٱللَّهُ ۚ وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ ٱلْغَيْبَ لَٱسْتَكْثَرْتُ مِنَ ٱلْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِىَ ٱلسُّوٓءُ ۚ إِنْ أَنَا۠ إِلَّا نَذِيرٌۭ وَبَشِيرٌۭ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: که من ناتوانم هیچ قازانج یان زهرهرێک بهخۆم بگهیهنم مهگهر ویستی خوای لهسهربێت، خۆ ئهگهر غهیب و شاراوهکانم بزانیایه ئهوه چاکهی زۆرم کۆدهکردهوه بۆخۆم و هیچ ناخۆشیهکیشم تووش نهدهبوو، من هیچ شتێک نیم تهنیا ترسێنهرێک (بۆ یاخیهکان) و مژدهدهریشم بۆ کهسانێک که باوهڕ دههێنن.
۞ هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍۢ وَٰحِدَةٍۢ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا ۖ فَلَمَّا تَغَشَّىٰهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًۭا فَمَرَّتْ بِهِۦ ۖ فَلَمَّآ أَثْقَلَت دَّعَوَا ٱللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ ءَاتَيْتَنَا صَٰلِحًۭا لَّنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّٰكِرِينَ
خوا ئهو زاتهیه که ئێوهی لهیهک نهفس و لهیهک شت دروست کردوهو ههر لهویش جووتهکهی بهدی هێنا، بۆئهوهی ئارامی لهلا بگرێت، جا کاتێک پیاوهکه چووه لای هاوسهرهکهی، ئهویش سکی پڕبوو بهکۆرپهلهیهکی سووک، (تا ماوهی ١٢٠ ڕۆژ) ئافرهتهکهش تێپهڕی کرد بهو ماوهیهدا، ئینجا کاتێک که باری بهرهو سهنگینی دهچێت ئهو ژن و مێرده له خوا دهپاڕێنهوهو دهڵێن: خوایه سوێند به تۆ، ئهگهر منداڵێکی باش و بێ عهیبمان پێببهخشیت، ئهوه بهڕاستی له سوپاسگوزارانی تۆ دهبین.
فَلَمَّآ ءَاتَىٰهُمَا صَٰلِحًۭا جَعَلَا لَهُۥ شُرَكَآءَ فِيمَآ ءَاتَىٰهُمَا ۚ فَتَعَٰلَى ٱللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
کهچی کاتێک نهوهی پاک و بێ عهیبی پێ بهخشین ئهوان هاوهڵیان بۆ خوا دانا لهوهی که خوا پێی دابوون (بهخشینی منداڵ دهدهنه پاڵ هۆکارهکان، نهک دهسهڵاتی خوا)، خوا بهرزتره لهوهی که ئهوان هاوبهشی بۆ بڕیار دهدهن.
أَيُشْرِكُونَ مَا لَا يَخْلُقُ شَيْـًۭٔا وَهُمْ يُخْلَقُونَ
ئایا کهسێک یان شتێک دهکهنه شهریک و هاوبهش که ناتوانێت هیچ شتێک دروست بکات، لهکاتێکدا خۆشیان دروستکراون و (هیچیان بهدهست نیه)...
وَلَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًۭا وَلَآ أَنفُسَهُمْ يَنصُرُونَ
ئهوانه ناتوانن سهرکهوتن بهوان ببهخشن و ناشتوانن یارمهتی خۆیان بدهن و بهرگریی له خۆیشیان بکهن.
وَإِن تَدْعُوهُمْ إِلَى ٱلْهُدَىٰ لَا يَتَّبِعُوكُمْ ۚ سَوَآءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنتُمْ صَٰمِتُونَ
ئهگهر بانگیشیان بکهن بۆ ڕێبازی هیدایهت، ئهوه شوێنتان ناکهون، چوونیهکیشه بۆتان ئایا بانگتان کردبن، یان ئێوه بێ دهنگ بن (ناتوانن بیانههژێنن ئهگهر خوا ویستی لهسهر نهبێت).
إِنَّ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ ۖ فَٱدْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا۟ لَكُمْ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
بهڕاستی ئهوانهی ئێوه هاواریان لێدهکهن جگهله خواو لێیان دهپاڕێنهوه، چهند بهندهیهکی وهک ئێوهن (هیچیان بهدهست نیه) ده هاواریان لێ بکهن، بابێن بهدهمتانهوه، ئهگهر ئێوه ڕاست دهکهن (لهو داوایهتاندا).
أَلَهُمْ أَرْجُلٌۭ يَمْشُونَ بِهَآ ۖ أَمْ لَهُمْ أَيْدٍۢ يَبْطِشُونَ بِهَآ ۖ أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌۭ يُبْصِرُونَ بِهَآ ۖ أَمْ لَهُمْ ءَاذَانٌۭ يَسْمَعُونَ بِهَا ۗ قُلِ ٱدْعُوا۟ شُرَكَآءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنظِرُونِ
ئایا ئهو پهرستراوانه قاچیان ههیه پێی بڕۆن بهڕێوه؟ یان دهستیان ههیه ڕای بوهشێنن و ئازاری نهیارهکانی پێ بدهن؟ یاخود چاویان ههیه پێی ببینن؟ یاخود گوێیان ههیه پێی ببیستن؟ ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: داوا له پهرستراوهکانتان بکهن و چیتان له دهست دێت له پیلان گێڕان بیکهن و مۆڵهتم مهدهن...
إِنَّ وَلِۦِّىَ ٱللَّهُ ٱلَّذِى نَزَّلَ ٱلْكِتَٰبَ ۖ وَهُوَ يَتَوَلَّى ٱلصَّٰلِحِينَ
(ههروهها بڵێ): بهڕاستی پشت و پهنای من ئهو خوایهیه که قورئانی دابهزاندوهو لهکاتێکدا ئهو زاته سهرپهرشتی چاکان و پاکان دهکات.
وَٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِهِۦ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَلَآ أَنفُسَهُمْ يَنصُرُونَ
ئهوانهی که ئێوه جگه له خوا هاناو هاواریان بۆ دهبهن ناتوانن سهرکهوتوتان بکهن، (تهنانهت) ناتوانن یارمهتی خۆیشیان بدهن.
وَإِن تَدْعُوهُمْ إِلَى ٱلْهُدَىٰ لَا يَسْمَعُوا۟ ۖ وَتَرَىٰهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ
خۆ ئهگهر بانگیان بکهیت بۆ ڕێبازی هیدایهت، ئهوه (بانگهوازت) نابیستن (چ جای ئهوهی یارمهتیشت بدهن)، تۆ دهیانبینیت ئهوان سهیرت دهکهن، لهکاتێکدا که نابینن.
خُذِ ٱلْعَفْوَ وَأْمُرْ بِٱلْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ ٱلْجَٰهِلِينَ
کاری ئاسان لهخهڵکی داوا بکهو چاوپۆشی له ههڵهو کهموکوڕیهکانیان بکهو، فهرمان بده به چاکهو کردهوهیهک که پهسهندی شهرعه، ڕووش وهرگێڕهو پشت بکه له نهفام و تێ نهگهیشتوان.
وَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ ٱلشَّيْطَٰنِ نَزْغٌۭ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
ئهگهر وهسوهسهیهکت لهلایهن شهیتانهوه بۆ پێشهات و ویستی له خشتهت بهرێت و تووشی ههڵهت بکات، جا ئهوه تۆ پهنا بگره بهخواو پشت بهو ببهسته، چونکه بهڕاستی ئهو زاته بیسهر و زانایه.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ إِذَا مَسَّهُمْ طَٰٓئِفٌۭ مِّنَ ٱلشَّيْطَٰنِ تَذَكَّرُوا۟ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ
بهڕاستی ئهوانهی که پارێزکار و تهقوادار بوون، کاتێک خهتهرهو خهیاڵێک لهلایهن شهیتانهوه تووشیان بێت، ئهوه خێرا بێدار دهبنهوه و خوای خۆیان بیر دهکهوێتهوه و هۆشیار دهبنهوه، ئیتر دهستبهجێ بینا دهبن و بهرچاویان ڕوون دهبێت (رێبازی ڕاست بهدی دهکهن و لێیان ناشێوێت).
وَإِخْوَٰنُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِى ٱلْغَىِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ
برا شهیتانهکانیشیان کۆمهکیان دهکهن له گومڕایی کردنیان بهڕازاندنهوه و جوانکردنی گوناهو تاوانهکان، پاشان کۆڵ نادهن و کول نابن (له گومڕایی کردنیاندا).
وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِم بِـَٔايَةٍۢ قَالُوا۟ لَوْلَا ٱجْتَبَيْتَهَا ۚ قُلْ إِنَّمَآ أَتَّبِعُ مَا يُوحَىٰٓ إِلَىَّ مِن رَّبِّى ۚ هَٰذَا بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمْ وَهُدًۭى وَرَحْمَةٌۭ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ
کاتێکیش تۆ (لهسهر داخوازیان)، بهڵگهو موعجیزهیهکیان بۆ نههێنیت، ئهوه خوانهناسان (بهگاڵته پێکردنهوه) دهڵێن: دهی بۆ ههڵت نهبهست و داتنههێنا؟! بڵێ (ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) من لهو کهسانه نیم که خۆم شت ههڵبهستم) بهڕاستی من تهنها شوێنکهوتهی ئهو نیگایهم که لهلایهن پهروهردگارمهوه بۆم دێت، ئهم قورئانهی (که ئێوه باوهڕتان پێی نیه) چهندهها بهڵگهو بهرچاو ڕوونیه بۆ دڵهکان له لایهن پهروهردگارتانهوه، هیدایهت بهخش و ڕهحمهتیشه بۆ ئهو کهسانهی که باوهڕ دههێنن.
وَإِذَا قُرِئَ ٱلْقُرْءَانُ فَٱسْتَمِعُوا۟ لَهُۥ وَأَنصِتُوا۟ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
کاتێکیش که قورئان دهخوێندرێت، ئهوه گوێی بۆ بگرن و دڵی بدهنێ و بێ دهنگ بن، بۆ ئهوهی ئێوه ڕهحمتان پێ بکرێت و پهروهردگار بهزهیی پێتاندا بێتهوه (گوێ گرتن بهدڵ و بێدهنگی کار کردی خۆی ههیه لهسهر بیسهر، بێجگه له پاداشتی بێ سنوور).
وَٱذْكُر رَّبَّكَ فِى نَفْسِكَ تَضَرُّعًۭا وَخِيفَةًۭ وَدُونَ ٱلْجَهْرِ مِنَ ٱلْقَوْلِ بِٱلْغُدُوِّ وَٱلْءَاصَالِ وَلَا تَكُن مِّنَ ٱلْغَٰفِلِينَ
یادی پهروهردگارت له دڵ و دهروونی خۆتدا به لاڵانهوهو ترسهوه بکهو، بێ دهنگ بهرز کردنهوه ( له نێوان چپه و ئاشکرادا)، له بهیانیان و دهمه و ئێواراندا، لهبێئاگایان مهبه (ئهوانهی دڵیان غافڵه).
إِنَّ ٱلَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِۦ وَيُسَبِّحُونَهُۥ وَلَهُۥ يَسْجُدُونَ ۩
بهڕاستی ئهوانهی لای پهروهردگارتن خۆیان بهگهوره ناگرن له پهرستنی ئهو زاتهداو بهردهوام تهسبیحات و ستایشی دهکهن و سوژده و کڕنووشی بۆ دهبهن (حهق وایه سهرجهم ئادهمیزادهکانیش چاو لهوان بکهن).
Surah 8: Al-Anfal — الأنفال
يَسْـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلْأَنفَالِ ۖ قُلِ ٱلْأَنفَالُ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِ ۖ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَصْلِحُوا۟ ذَاتَ بَيْنِكُمْ ۖ وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) پرسیارت لێ دهکهن دهربارهی دهسکهوتهکان، تۆ بڵێ: ههموو دهسکهوتهکان هی خواو پێغهمبهرن (ههر ئهوان بۆیان ههیه بڕیاری چۆنیهتی دابهش کردنی بدهن)، کهواته له خوا بترسن و چاکسازی نێوانی خۆتان بکهن (مهیهڵن لهسهر تهماعی دنیا نێوانتان بشێوێت) و فهرمانبهرداری خوا و پێغهمبهرهکهی بن، ئهگهر ئێوه ئیماندارن.
إِنَّمَا ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ ٱللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتُهُۥ زَادَتْهُمْ إِيمَٰنًۭا وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
بێگومان ئیماندارانی ڕاستهقینه تهنها ئهوانهن: (یهکهم) که کاتێک ناوی خوا برا، ئهوه دڵهکانیان دهترسێت و دهههژێت، (دووههم) کاتێکیش ئایهت و فهرمانهکانی ئێمهیان بهسهردا بخوێنرێتهوه، ئهوه ئیمان و باوهڕیان زیاد دهکات، (سێههم) (له ههموو کارو بارێکیشیاندا) ههر پشت به پهروهردگاری خۆیان دهبهستن...
ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَٰهُمْ يُنفِقُونَ
(چوارهم) ئهوانهن که نوێژهکانیان بهچاکی ئهنجام دهدهن، (پێنجهم) ههندێک لهو ڕزق و ڕۆزیهی پێمانداون، دهبهخشن و سهرفی دهکهن...
أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُؤْمِنُونَ حَقًّۭا ۚ لَّهُمْ دَرَجَٰتٌ عِندَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌۭ وَرِزْقٌۭ كَرِيمٌۭ
ئا ئهوانه ههر خۆیان ئیماندارانی ڕاستهقینهن، چهندهها پلهوپایهی بهرزیان بۆ ههیه لای پهروهردگاریان و لێخۆش بوون و ڕزق و ڕۆزی ههمیشهیی لهگهڵ ڕێزدا.
كَمَآ أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنۢ بَيْتِكَ بِٱلْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًۭا مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ لَكَٰرِهُونَ
(شێوهی دابهش کردنی دهسکهوتهکانی غهزای بهدر ههندێ موسڵمان پێی دڵگران بوون) وهک چۆن پهروهردگارت به حهق و ڕاستی له نێو ماڵهکهت دهری هێنایت لهکاتێکدا بهڕاستی کۆمهڵێک له بڕواداران پێی دڵگران بوون.
يُجَٰدِلُونَكَ فِى ٱلْحَقِّ بَعْدَمَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى ٱلْمَوْتِ وَهُمْ يَنظُرُونَ
ئهو کۆمهڵه ئیمانداره موجادهلهت لهگهڵ دهکهن له شتی ڕاست و دروستدا، دوای ڕوون بونهوهی (جهنگیان پێ ناخۆشه) وهک بدرێنه بهر بۆ مردن لهکاتێکدا بهچاوی خۆیان هۆکاری مهرگ ببینن.
وَإِذْ يَعِدُكُمُ ٱللَّهُ إِحْدَى ٱلطَّآئِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ ٱلشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَيُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُحِقَّ ٱلْحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦ وَيَقْطَعَ دَابِرَ ٱلْكَٰفِرِينَ
یادی ئهو کاته بکهنهوه خوا بهڵێنی پێدابوون که یهکێک لهو دوو دهستهیه بهڕاستی بۆ ئێوه دهبێت (یان کاروانهکه یان سهرکهوتن بهسهر لهشکرهکهدا) ئێوهش بهڕاستی ئاواته خوازن و حهز دهکهن کاروانه بێ چهک و ئاسانهکه بۆ ئێوه بێت، خوایش دهیهوێت حهق و ڕاستی بهفهرمانهکانی خۆی بچهسپێنێت و کافرانیش بنهبڕ بکات و ڕیشهکهنیان بکات...
لِيُحِقَّ ٱلْحَقَّ وَيُبْطِلَ ٱلْبَٰطِلَ وَلَوْ كَرِهَ ٱلْمُجْرِمُونَ
بۆ ئهوهی حهق و ڕاستی بچهسپێنێت و بهتاڵ و ناحهقیش پووچ بکاتهوه و لهناوی ببات، ههرچهنده تاوانبارو تاوانکاران پێیان ناخۆشه.
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَٱسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّى مُمِدُّكُم بِأَلْفٍۢ مِّنَ ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ مُرْدِفِينَ
یادی ئهوکاته بکهنهوه کهله پهروهردگارتان دهپاڕانهوه و داوای یارمهتیتان لێ دهکرد، خوایش خێرا هات به هاناتانهوه و فهرمووی بهڕاستی من بهههزار فریشتهی تر یارمهتی و کۆمهکیتان دهکهم بهشوێن ئهوانی تردا.
وَمَا جَعَلَهُ ٱللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِۦ قُلُوبُكُمْ ۚ وَمَا ٱلنَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
ئهم یارمهتیهش جگهله مژدهیهکی خوایی شتێکی تر نهبوو، تا دڵهکانیشتان ئارام بگرێت و دڵنیابن بهو یارمهتیه، ئهگینا سهرکهوتن تهنها له لایهن خواوه نهبێت نیه، چونکه بهڕاستی ههر خوا خۆی باڵادهست و دانایه.
إِذْ يُغَشِّيكُمُ ٱلنُّعَاسَ أَمَنَةًۭ مِّنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ لِّيُطَهِّرَكُم بِهِۦ وَيُذْهِبَ عَنكُمْ رِجْزَ ٱلشَّيْطَٰنِ وَلِيَرْبِطَ عَلَىٰ قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ ٱلْأَقْدَامَ
ئهو مژده و ئارامی دڵه کاتێک بوو که خوای گهوره بهوهنهوز دایگرتن، بۆ ئهوهی هێمنیهک بێت بۆتان لهلایهن خۆیهوه و ئاوێکیشی له ئاسمانهوه بهسهرتاندا باراند بۆ ئهوهی خاوێنتان بکاتهوه پێی و پۆخڵی شهیتانتان لێ دوور بخاتهوه (تا له ڕووی جهسته و دڵ و دهروونهوه خاوێن بن)و دڵهکانتان بههێزو دامهزراو بکات و بیانبهستێت به خواوه و بهو ئاوه پێیهکانیشتان جێگیرو قایم بکات.
إِذْ يُوحِى رَبُّكَ إِلَى ٱلْمَلَٰٓئِكَةِ أَنِّى مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۚ سَأُلْقِى فِى قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ ٱلرُّعْبَ فَٱضْرِبُوا۟ فَوْقَ ٱلْأَعْنَاقِ وَٱضْرِبُوا۟ مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍۢ
ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) یادی ئهوه بکهرهوه کاتێک پهروهردگارت وهحی و نیگای دهکرد بۆ فریشتهکان که: بهڕاستی من یارو یاوهرتانم، کهوابوو ئێوهش دڵی ئیمانداران پابهندو دامهزراو بکهن، لهمهودوا منیش ترس و بیم دهخهمه دڵی ئهوانهی که بێ باوهڕ بوون، ده ئێوهش له سهرووی گهردنی ناپاکان بدهن و دهست بوهشێنن له ههموو سهرپهنجهکانیان (تا کافرهکان شمشێریان پێ نهگیرێت).
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ شَآقُّوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ ۚ وَمَن يُشَاقِقِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
ئهوه لهبهر ئهوه بوو چونکه بهڕاستی ئهوان دژایهتی و سهرپێچی خواو پێغهمبهرهکهیان کرد، ههر کهسیش دژایهتی و سهرپێچی خواو پێغهمبهرهکهی بکات، ئهوه بهڕاستی خوا تۆڵهسێنهرێکی بهزهبره.
ذَٰلِكُمْ فَذُوقُوهُ وَأَنَّ لِلْكَٰفِرِينَ عَذَابَ ٱلنَّارِ
ئهوهته (تۆڵهی خواتان) جا ئێوهش بچێژن و بێگومان سزای ئاگری دۆزهخ ههمیشه ههر بۆ بێ باوهڕانه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا لَقِيتُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ زَحْفًۭا فَلَا تُوَلُّوهُمُ ٱلْأَدْبَارَ
ئهی ئهوانهی که باوهڕتان هێناوه کاتێک بهرهنگاری ئهوانه بوونهوه که بێ باوهڕ بوون لهکاتی لهشکرکێشیدا ئهوه پشتیان تێمهکهن و ڕامهکهن...
وَمَن يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍۢ دُبُرَهُۥٓ إِلَّا مُتَحَرِّفًۭا لِّقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَىٰ فِئَةٍۢ فَقَدْ بَآءَ بِغَضَبٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَمَأْوَىٰهُ جَهَنَّمُ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ
ههرکهس لهو ڕۆژهدا ڕابکاته دواوه و پشتیان تێبکات ئهوه بهڕاستی لهگهڵ خهشم و قینی خوادا گهڕاوهتهوه و سهرئهنجام جێ و ڕێگهی دۆزهخه که ناخۆشترین جێگه و سهرئهنجامه مهگهر مهبهستی بهکارهێنانی هونهری جهنگ بێت یاخود مهبهستی شوێن گۆڕین و جێ گۆڕین و جێ گۆڕکێ بێت بۆ لای دهستهیهکی تر.
فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ قَتَلَهُمْ ۚ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ رَمَىٰ ۚ وَلِيُبْلِىَ ٱلْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَآءً حَسَنًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌۭ
کهوابوو ئهی ئیمانداران: وهنهبێت ئێوه کافرانتان کوشتبێت، بهڵکو خوا کوشتنی و لهناوی بردوون، تۆش ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) کاتێک مشتێک خۆڵت ڕوو بهکافران فڕێدا ئهو کاره تهنها تۆ نهتکرد، بهڵکو خوا فڕێیداو (خۆڵی کرده چاوی کافرانهوه)، تا ئیمانداران تاقی بکاتهوه به تاقی کردنهوهیهکی چاک، چونکه بهڕاستی خوا بیسهری (دوعاو نزایانه)، زاناشه (بهنیهتی دڵیان).
ذَٰلِكُمْ وَأَنَّ ٱللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ ٱلْكَٰفِرِينَ
ئهو سهرکهوتن و پشتیوانیه بۆ ئێوهی ئیمانداره، دڵنیاش بن که خوا ڕیسواکهری پیلانی بێ باوهڕانه.
إِن تَسْتَفْتِحُوا۟ فَقَدْ جَآءَكُمُ ٱلْفَتْحُ ۖ وَإِن تَنتَهُوا۟ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ وَإِن تَعُودُوا۟ نَعُدْ وَلَن تُغْنِىَ عَنكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْـًۭٔا وَلَوْ كَثُرَتْ وَأَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلْمُؤْمِنِينَ
ئیمانداران ئهگهر ئێوه داوای یارمهتی و سهرکهوتن دهکهن ئهوه بهڕاستی سهرکهوتنتان بۆ هات و ئهگهر وازبهێنن له سهرپێچی فهرمانهکانی پێغهمبهر ئهوه چاکتره بۆتان، خۆ ئهگهر بگهڕێنهوه بۆ سهرپێچی کردن، ئێمهش دهگهڕێینهوه بۆ شکست پێتانداتان، ئهوکاته دهستهو تاقمتان ههرگیز هیچ سوودێکتان پێناگهیهنێت ههرچهند زۆریش بێت (ژمارهتان) چونکه له ڕاستیشدا ههمیشه خوا لهگهڵ ئیماندارانی دامهزراو و لێبڕاودایه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَا تَوَلَّوْا۟ عَنْهُ وَأَنتُمْ تَسْمَعُونَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه، فهرمانبهرداری خواو پێغهمبهرهکهی بن و له بهرنامهی ئهوزاته پشت ههڵمهکهن، لهکاتێکدا ئێوه تێدهگهن و دهبیسن.
وَلَا تَكُونُوا۟ كَٱلَّذِينَ قَالُوا۟ سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ
وهک ئهو کهسانهش مهبن (بهسهر زارهکی) دهیانوت: تێگهیشتین و بیستمان، گوێڕایهڵین، لهکاتێکدا ئهوان نابیستن و تێناگهن (چونکه دڵ و مێشکی خۆیان داخستووه).
۞ إِنَّ شَرَّ ٱلدَّوَآبِّ عِندَ ٱللَّهِ ٱلصُّمُّ ٱلْبُكْمُ ٱلَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ
بهڕاستی خراپترین زیندهوهران لای خوا ئهو کهسانهن که کهڕن (حهق نابیستن) و لاڵن (حهق بێژ نین)، ئهوانهی که ژیر نابن (بیرو هۆشیان ناخهنهکارو تێنافکرن و بیرو مێشکیان قفڵ داوه).
وَلَوْ عَلِمَ ٱللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًۭا لَّأَسْمَعَهُمْ ۖ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوا۟ وَّهُم مُّعْرِضُونَ
خۆ ئهگهر خوا خێری تیادا بهدی بکردنایه، ئهوه وای لێدهکردن که حهق و ڕاستی ببیستن، خۆ ئهگهر حهقیشیان پێ ببیستنایه (که ئامادهنین بۆ وهرگرتنی) ئهوه ههر پشت له بهرنامهی خوا دهکهن لهکاتێکدا ئهوان ههمیشه نهیارن.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱسْتَجِيبُوا۟ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ۖ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَقَلْبِهِۦ وَأَنَّهُۥٓ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه، بهدهم بانگهوازی خواو پێغهمبهرهوه بچن کاتێک بانگتان دهکات بۆ بهرنامه و ڕێبازێک که دهتانژێنێتهوه و ژیان بهخشه، چاک بزانن بهڕاستی خوا (زۆر بهئاسانی) دهتوانێت دهسهڵاتی بکهوێته نێوان ئادهمیزاد و (ئاواتهکانی) دڵیهوه (بهگۆڕینیان)، (بیرتان نهچێت) بهڕاستی ههر بۆ لای ئهویش کۆدهکرێنهوه.
وَٱتَّقُوا۟ فِتْنَةًۭ لَّا تُصِيبَنَّ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنكُمْ خَآصَّةًۭ ۖ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
ههروهها خۆتان بپارێزن له بهڵایهک تووشی ئهوانهتان نابێت بهتایبهت که ستهمیان کردوه (بهڵکو ههمووان دهگرێتهوه)، بشزانن که بهڕاستی خوا تۆڵهی زۆر به زهبره.
وَٱذْكُرُوٓا۟ إِذْ أَنتُمْ قَلِيلٌۭ مُّسْتَضْعَفُونَ فِى ٱلْأَرْضِ تَخَافُونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ ٱلنَّاسُ فَـَٔاوَىٰكُمْ وَأَيَّدَكُم بِنَصْرِهِۦ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
یادی ئهوکاته بکهنهوه که ئێوه زۆر کهم و لاوازکراوو بێ هێزبوون لهزهویدا، دهترسان که خهڵکی بتانڕفێنن (بتانکوژن یان ئازارتان بدهن) جا خوای باڵادهست جێ و ڕێی بۆ سازکردن و بههێزی کردن بهسهرکهوتن و یارمهتی خۆی و له ڕزق و ڕۆزیی و نازو نیعمهته پاکهکان بههرهوهری کردن بۆ ئهوهی سوپاسگوزاری بکهن. (ئهمهش مژدهیهکی بهردهوامه و پشت بهخوا بهم زووانه دێتهوه دی).
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَخُونُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ وَتَخُونُوٓا۟ أَمَٰنَٰتِكُمْ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه: خیانهت مهکهن له خواو له پێغهمبهر(صلى الله عليه وسلم) (بهوهی کهم تهرخهمیتان له فهرمانبهرداریاندا)، ههروهها خیانهتیش مهکهن له ئهمانهت و سپاردهکانتان که پێتان دهسپێردرێت، لهکاتێکدا که ئێوه دهزانن (ئهو کارهتان خیانهته).
وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَأَوْلَٰدُكُمْ فِتْنَةٌۭ وَأَنَّ ٱللَّهَ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌۭ
ههروهها بزانن بهڕاستی ماڵ و سامان و منداڵتان بۆ تاقیکردنهوهیه، بهڕاستی خوای میهرهبانیش پاداشتی زۆرو بێ سنووری له لایه (بۆ ئهو کهسانهی که نایهڵن ماڵ و سامان و منداڵیان ببێته کۆسپ له ڕێگهی جیهاد و ههوڵ و خهبات و کۆششیاندا).
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِن تَتَّقُوا۟ ٱللَّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًۭا وَيُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ
ئهی ئهو کهسانهی باوهڕتان هێناوه: ئهگهر تهقوای خوا بکهن و پارێزکاری بکهن، ئهوه خوا بهرچاو ڕۆشنییهکی تهواوتان بۆ فهراههم دههێنێت (که بتوانن حهق و ناحهقی بهئاسانی لهیهک پێ جیابکهنهوه) ههروهها ههڵهو گوناههکانیشتان دادهپۆشێت و لێتان خۆش دهبێت، (چونکه)خوا خاوهنی فهزڵ و ڕێزی گهورهو بێ سنووره.
وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ ۚ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ ٱللَّهُ ۖ وَٱللَّهُ خَيْرُ ٱلْمَٰكِرِينَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) یادی ئهو کاته بکهرهوه) کاتێک ئهوانهی بێ باوهڕ بوون پیلانیان دهگێڕا دژی تۆ بۆ ئهوهی بهندت بکهن، یان بتکوژن، یان دهرت بکهن، ئهوان پیلانی خۆیان دهگێڕن و خوایش پیلانی خۆی دهخاتهکار (بهپووچ کردنهوهی کارهکانیان)، دڵنیابن خوای گهوره چاکترینی ههموو پیلانسازو نهخشه سازانه (نایهڵێ پیلانیان سهربگرێ).
وَإِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ءَايَٰتُنَا قَالُوا۟ قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَآءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَٰذَآ ۙ إِنْ هَٰذَآ إِلَّآ أَسَٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ
کاتێکیش ئایهت و فهرمانهکانی ئێمه بهسهر بێ باوهڕاندا دهخوێنرێتهوه، ئهوه دهڵێن: بهڕاستی ئێمه بیستمان و ئهگهر بمانویستایه ئهوه وێنهی ئهوهمان دهگوت!!، ئهم بابهتانه جگه له داستانی پێشینان شتێکی تر نیه!!
وَإِذْ قَالُوا۟ ٱللَّهُمَّ إِن كَانَ هَٰذَا هُوَ ٱلْحَقَّ مِنْ عِندِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةًۭ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ أَوِ ٱئْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍۢ
یادی ئهو کاته بکهرهوه که بێ باوهڕان وتیان: خوایه ئهگهر ئهم دین و بهرنامه و قورئانه ڕاسته، لهلایهن تۆیشهوه ڕهوانه کراوه، ئهوه بهرد له ئاسمانهوه ببارێنه بهسهرماندا، یان بهڵاو سزایهکی بهئێشمان بۆ بهێنه!!.
وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ ۚ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
بێگومان خوای گهوره (بهقسهی ئهوان ناکات) بهڵاو سزا نادات بهسهریاندا، لهکاتێکدا تۆ لهناویاندا بیت (به ئومێدی ئهوهی که ههندێکیان باوهڕ بهێنن)، ههروهها خوایش سزادهر نیه لهکاتێکدا ئهوان داوای لێخۆشبوون بکهن.
وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ ٱللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ وَمَا كَانُوٓا۟ أَوْلِيَآءَهُۥٓ ۚ إِنْ أَوْلِيَآؤُهُۥٓ إِلَّا ٱلْمُتَّقُونَ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
ئایا چی ههیه بۆ ئهوان که خوا سزایان نهدات؟! لهکاتێکدا که ئهوان ڕێگری دهکهن و نایهڵن خهڵکی ڕووبکاته مزگهوتی حهرام (کهعبه)، ئهوانه ههر شایستهی ئهوه نین که سهرپهرشتیاری بن، هیچ تاقمێک شایستهی سهرپهرشتیاری کهعبه نیه بێجگه له خواناس و پارێزکاران، بهڵام زۆربهشیان (لهو ڕاستیانه) بێئاگان.
وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِندَ ٱلْبَيْتِ إِلَّا مُكَآءًۭ وَتَصْدِيَةًۭ ۚ فَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ
ئهوانه نزا و پاڕانهوهشیان لهلای ماڵی خوادا (کهعبهی پیرۆز) جگه له فیکهکێشان و چهپڵه لێدان شتێکی تر نهبووه، کهوابوو بچێژن سزای کوشتن و دیلی (له غهزای بهدردا) بهوهی که ئێوه بێ باوهڕو له خوا یاخی دهبوون.
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ لِيَصُدُّوا۟ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ ۚ فَسَيُنفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةًۭ ثُمَّ يُغْلَبُونَ ۗ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِلَىٰ جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ
بێگومان ئهوانهی بێ باوهڕن، ماڵ و سامانی خۆیان بهخت دهکهن بۆ ئهوهی بهشێنهیی بهربهست دانێن و ڕێگری بکهن له بهردهم ئاین و ڕێبازی خوادا، جا ماڵ و سامانیان له ئایندهدا بۆ ئهو مهبهسته خهرج دهکهن! پاشان دهبێته پهشیمانی و داخ و حهسرهت لهسهریان، لهدوایدا شکست دههێنن، بێگومان ئهوانهش که بێ باوهڕ بوون بۆ دۆزهخ کۆ دهکرێنهوه و ڕاپێچ دهکرێن.
لِيَمِيزَ ٱللَّهُ ٱلْخَبِيثَ مِنَ ٱلطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ ٱلْخَبِيثَ بَعْضَهُۥ عَلَىٰ بَعْضٍۢ فَيَرْكُمَهُۥ جَمِيعًۭا فَيَجْعَلَهُۥ فِى جَهَنَّمَ ۚ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ
(بهسهرهات و ڕووداوهکان) بۆ ئهوهیه که: خوا کهسانی دهروون پیس و ناپاک لهکهسانی دهروون خاوێن و پاک جیا بکاتهوه و پیس و ناپاکهکانیش لهسهریهک کهڵهکه بکات و ههموویان بدات به مل یهکدا بۆ ئهوهی کۆیان بکاتهوه بهگشتی، ئینجا فڕێیان بداته ناو دۆزهخهوه، ئا ئهوانه ههر خۆیان خهسارهتمهند و زهرهرمهندن.
قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِن يَنتَهُوا۟ يُغْفَرْ لَهُم مَّا قَدْ سَلَفَ وَإِن يَعُودُوا۟ فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ ٱلْأَوَّلِينَ
ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) بهکافران بڵێ: ئهگهر کۆڵ بدهن و واز بهێنن و(باوهڕبهێنن)، ئهوه بێگومان چاوپۆشی له گوناهی ڕابردوویان دهکرێت، خۆ ئهگهر بگهڕێنهوهو بهبهردهوامی دژایهتی (ئاینی خوا) بکهن، جا ئهوه بهڕاستی یاسای نهتهوه یاخی بووه پێشینهکانیان بهسهردا دهسهپێنرێت.
وَقَٰتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌۭ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُۥ لِلَّهِ ۚ فَإِنِ ٱنتَهَوْا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ
(ئهی ئیمانداران) ئێوهش بجهنگن دژ بهکافرو خوانهناسان تا فیتنه و ئاشووب و ئازاردانی موسڵمان نهمێنێت و (ئهو خهڵکه سهربهست بن له ههڵبژاردنی بهرنامه و ئایندا)، تا دین و فهرمانبهرداری ههر ههمووی بۆ خوا بێت، جا ئهگهر بێ باوهڕان کۆڵ بدهن، ئهوه بابزانن بهڕاستی خوا بینایه بهههموو ئهو کارو کردهوانهی که دهیکهن.
وَإِن تَوَلَّوْا۟ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ مَوْلَىٰكُمْ ۚ نِعْمَ ٱلْمَوْلَىٰ وَنِعْمَ ٱلنَّصِيرُ
خۆ ئهگهر ئهو خوانهناسانه ههر پشتههڵکهن و واز نههێنن، ئهوه بزانن که خوا پشتیوان و سهرپهرشتیارتانه که پشتیوانێکی چاک و یارمهتی دهرێکی چاکه.