Surah 5: Al-Ma'ida — المائدة
۞ لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ عَدَٰوَةًۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱلْيَهُودَ وَٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ ۖ وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُم مَّوَدَّةًۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱلَّذِينَ قَالُوٓا۟ إِنَّا نَصَٰرَىٰ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًۭا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ
سوێند بهخوا دهبینیت و دهستت دهکهوێت سهر سهخترینی خهڵک له دوژمنایهتیدا بهرامبهر بهوانهی که باوهڕیان هێناوه، جولهکهن و ئهوانهی که هاوهڵیان بۆ خوا داناوه و سوێند بێت دهبینیت و دهستت دهکهوێت نزیکترینیان له سۆز و خۆشهویستی بۆ ئهوانهی که باوهڕیان هێناوه ئهوانهن که دهیانوت: بهڕاستی ئێمه نهصرانین، ئهوهش لهبهر ئهوهیه بهڕاستی ههندێک لهوان قهشهی دیندارن و ههندێکیشیان گۆشهگیرو کهسانی خواپهرستن و بێگومان ئهوان خۆ بهگهوره دانانێن.
وَإِذَا سَمِعُوا۟ مَآ أُنزِلَ إِلَى ٱلرَّسُولِ تَرَىٰٓ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا۟ مِنَ ٱلْحَقِّ ۖ يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱكْتُبْنَا مَعَ ٱلشَّٰهِدِينَ
(ئهوانهیان که بهشوێن ڕاستیدا دهگهڕێن) ههر کاتێک گوێیان له قورئان دهبوو که بۆ پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) دابهزیووه، دهبینیت چاوهکانیان ئهسرینی خۆشی ههڵدهڕێژێت، بههۆی ئهو حهق و ڕاستیهی که دهیانناسی، لهکاتێکدا دهڵێن: پهروهردگارا ئێمه ئیمان و باوهڕمان هێناوه (به ئاینی ئیسلام) ده تۆش له ڕیزی (پهیڕهوان) و شایهتهکاندا تۆمارمان بکه.
وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَمَا جَآءَنَا مِنَ ٱلْحَقِّ وَنَطْمَعُ أَن يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ ٱلْقَوْمِ ٱلصَّٰلِحِينَ
چی ڕێمان لێدهگرێت باوهڕ نههێنین به خواو بهوهی بۆمان هاتووه له حهق و ڕاستی، هیواداریشین که پهروهردگارمان بمانخاته نێو ڕیزی چاکان و گونجاوان بۆ خواپهرستی.
فَأَثَٰبَهُمُ ٱللَّهُ بِمَا قَالُوا۟ جَنَّٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلْمُحْسِنِينَ
جا بههۆی ئهوگوفتاره بهجێیهیان پاداشتی دانهوه، بهوهی باخهکانی بهههشتیان پێ دهبهخشێت که چهندهها ڕووبار بهژێر درهختهکانیدا دهڕوات، هاوڕێ لهگهڵ ژیانی ههمیشهیی و نهبڕاوهدا، ههر بهو شێوهیهشه پاداشتی چاکهکاران.
وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَآ أُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلْجَحِيمِ
ئهوانهش باوهڕیان نههێناوه و ئایهت و فهرمانهکانی ئێمهیان به درۆزانی، ئا ئهوانه نیشتهجێی ناو دۆزهخن.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تُحَرِّمُوا۟ طَيِّبَٰتِ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْمُعْتَدِينَ
ئهی ئهوانهی که باوهڕتان هێناوه، ئهو نازو نیعمهته چاکانهی که خوا بۆی حهڵاڵ کردوون له خۆتانی حهرام مهکهن و له سنوور دهرمهچن و دهستدرێژیی مهکهن، چونکه بهڕاستی خوا دهست درێژکارانی خۆشناوێت.
وَكُلُوا۟ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ حَلَٰلًۭا طَيِّبًۭا ۚ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ٱلَّذِىٓ أَنتُم بِهِۦ مُؤْمِنُونَ
لهو ڕزق و ڕۆزییه حهڵاڵ و پاکانه بخۆن که خوا پێی بهخشیوون، لهو خوایه بترسن که ئێوه ههمیشه باوهڕی دامهزراوتان پێیهتی (خۆتان له ڕزق و ڕۆزیی حهرام بپارێزن).
لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغْوِ فِىٓ أَيْمَٰنِكُمْ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلْأَيْمَٰنَ ۖ فَكَفَّٰرَتُهُۥٓ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَٰكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍۢ ۖ فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٍۢ ۚ ذَٰلِكَ كَفَّٰرَةُ أَيْمَٰنِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ ۚ وَٱحْفَظُوٓا۟ أَيْمَٰنَكُمْ ۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمْ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
خوا لێتان ناگرێت کاتێک بهسادهیی سوێند بهدهمتاندا دێت و (لهسهری ڕاهاتوون) بهڵکو لهو سوێندانهتان دهپرسێتهوه که بیرو هۆشتان لای ههبووه و بۆ مهبهستێک وتووتانه، جا کهفارهتی ئهو جۆره سوێندانه: نان و خۆراک دانه به ده کهسی ههژار بهشێوهیهکی مامناوهندی که بۆ خاو و خێزانتان سهرفی دهکهن، یاخود پۆشته کردنهوهیان یاخود ئازاد کردنی بهندهیهک (ئهگهر بووی) ئهوهی (توانای ئهو شتانهی نهبوو) با سێ ڕۆژ بهرۆژوو بێت، ئهوه کهفارهتی سوێندهکانتانه کاتێک سوێند دهخۆن و نایبهنه سهر، جا تادهتوانن سوێندهکانتان بپارێزن و مهیانشکێنن، ئا بهو شێوهیه خوا ئایهتهکانی خۆیتان بۆ ڕوون دهکاتهوه بۆ ئهوهی سوپاسگوزاری بکهن.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْخَمْرُ وَٱلْمَيْسِرُ وَٱلْأَنصَابُ وَٱلْأَزْلَٰمُ رِجْسٌۭ مِّنْ عَمَلِ ٱلشَّيْطَٰنِ فَٱجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه دڵنیابن که عهرهق و قومارو گۆشتی ماڵاتی سهربڕاو بۆ غهیری خوا لهو شوێنانهی که خهڵک بهپیرۆزی داناوه نهک ئیسلام، بورج حهرام و حهڵاڵ زانین بههۆی ههڵدانی زارهوه ئهمانه ههرپیسن و لهکاروکردهوهی شهیتانن، کهواته ئێوهش خۆتانی لێ دوور بگرن و خۆتانی لێ بپارێزن، بۆ ئهوهی سهرفرازیی و بهختهوهریی بهدهست بهێنن (له ههردوو جیهاندا).
إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيْطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ ٱلْعَدَٰوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ فِى ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ
بهڕاستی شهیتان ههر دهیهوێت له ڕێگهی عهرهق و قومارهوه دوژمنایهتی و بوغزو کینه بخاته نێوانتانهوه و لهیادکردنی خوا و ناوه پیرۆزهکانی وێڵتان بکات، ههروهها سست و تهمهڵتان بکات له ئهنجامدانی نوێژهکان به شێنهیی، ئایا ئیتر بهس نیه؟ ئایا کۆڵ نادهن؟! (جا ههر که ئهم ئایهته پیرۆزه هاته خوارهوه، جاڕ درا به ناو شاری مهدینهدا که عهرهق حهرام کراوه، ئهوسا ئیمانداران قهڕابه و گۆزه و دیزه و ههرچی عهرهقی تیادا بوو ڕشتیانه کۆڵان).
وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُوا۟ ٱلرَّسُولَ وَٱحْذَرُوا۟ ۚ فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّمَا عَلَىٰ رَسُولِنَا ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ
(ئهی ئیمانداران) فهرمانبهرداری خوا بن، فهرمانبهرداری پێغهمبهریش بن و وریابن و ئاگادار بن (نهکهن سهرپێچی له فهرمان و ڕێنمووییهکانیان بکهن) جا ئهگهر پشت ههڵکهن و یاخی ببن ئهوه بزانن بهڕاستی کاری پێغهمبهری ئێمه تهنها ڕاگهیاندنی ئاشکراو ڕوونی پهیامهکهیه.
لَيْسَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جُنَاحٌۭ فِيمَا طَعِمُوٓا۟ إِذَا مَا ٱتَّقَوا۟ وَّءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ ثُمَّ ٱتَّقَوا۟ وَّءَامَنُوا۟ ثُمَّ ٱتَّقَوا۟ وَّأَحْسَنُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ
هیچ گوناهێک نیه لهسهر ئهوانهی که باوهڕیان هێناوه و کرداره چاکهکانیان ئهنجامداوه لهوهی که خواردویانه و خواردویانهتهوه (پێش حهرامکردنیان)، کاتێک خۆیان پاڕاستبێت له حهرامی ئهو سهردهمه و بڕوایان ههبوو بێت و کرداره چاکهکانیان ئهنجام دابێت و پاشان له تازه حهرام کراوهکانیش خۆیان پاڕاستبێت و باوهڕیان هێنا بێت له دوایدا خۆیان پاڕاستبێت و بهردهوامیش بووبن لهسهر چاکهکردن، خوایش چاکهکارانی خۆش دهوێت (چاوپۆشی له ڕابوردوویان دهکات).
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَيَبْلُوَنَّكُمُ ٱللَّهُ بِشَىْءٍۢ مِّنَ ٱلصَّيْدِ تَنَالُهُۥٓ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ ٱللَّهُ مَن يَخَافُهُۥ بِٱلْغَيْبِ ۚ فَمَنِ ٱعْتَدَىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه سوێند بێت بێگومان خوای گهوره تاقیتان دهکاتهوه بهشتی کهم ههندێکیان له نێچیری کێوین که دێنه پێشهوه لێتان و دهتوانن بهدهست بیانگرن و به ڕمهکانتان ڕاویان بکهن (لهکاتی ئیحرامدا بۆ حهج و عهمره) تا به تهواوی له جیهانی واقعدا خوا بزانێت که کێ له پهنهانیدا دهترسێت له خوا، جا ئهوهی دهستدرێژی و نافهرمانی کردبێت له دوای ئهو تاقی کردنهوهیه (لهکاتی ئیحرامدا) ئهوه سزای بهئێشی بۆ هیه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقْتُلُوا۟ ٱلصَّيْدَ وَأَنتُمْ حُرُمٌۭ ۚ وَمَن قَتَلَهُۥ مِنكُم مُّتَعَمِّدًۭا فَجَزَآءٌۭ مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ ٱلنَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِۦ ذَوَا عَدْلٍۢ مِّنكُمْ هَدْيًۢا بَٰلِغَ ٱلْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّٰرَةٌۭ طَعَامُ مَسَٰكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَٰلِكَ صِيَامًۭا لِّيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِۦ ۗ عَفَا ٱللَّهُ عَمَّا سَلَفَ ۚ وَمَنْ عَادَ فَيَنتَقِمُ ٱللَّهُ مِنْهُ ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌۭ ذُو ٱنتِقَامٍ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه لهکاتێکدا ئێوه له ئیحرامدان (نیهتی حهج یا عهمرهتان هێناوه) نێچیر ڕاو مهکهن، ئهوهی بهئارهزوو ڕاو بکات و نێچیر بکوژێت له تۆڵهیدا دهبێت قوربانیهکی وهک ئهو نێچیره پێشکهش بکات و ئهو بڕیارهش دهبێت دووکهسی شارهزای دادپهروهر له خۆتان بیدهن و قوربانیهکهش دهبێت پێشکهش بکرێت له دهوروبهری کهعبهدا، یاخود بهقهدهر نرخی قۆچهکه خۆراک پێشکهش بهههژاران بکات، یاخود بهقهدهر ژمارهی ههژاران (که خۆراکیان بهردهکهوێت) بهڕۆژوو بێت، تا تاڵاوی سهرپێچی خۆی بچێژێت، له ڕابوردووشدا ههرچی لهو بابهتانه ڕوویداوه خوا قهڵهمی چاوپۆشی بهسهردا هێناوه، جا ئهوهی ئهم ههڵانه دووباره بکاتهوه خوا تۆڵهی لێدهسێنێت، چونکه خوا باڵادهست و تۆڵه سێنهرێکی (به زهبره).
أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ ٱلْبَحْرِ وَطَعَامُهُۥ مَتَٰعًۭا لَّكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ ۖ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ ٱلْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًۭا ۗ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ٱلَّذِىٓ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
ڕاوکردن و خواردنی زیندهوهرانی دهریایی بۆتان حهڵاڵ کراوه، لهبهر سوودی ئێوه و ئهو کهسانهش که له سهفهردان و ڕاوی زیندهوهرانی دهشتی و کێوی لێتان حهرامه ههتا له ئیحرامدا بن، لهو خوایه بترسن که ههر بۆ لای ئهو کۆ دهکرێنهوه (بۆ لێپرسینهوه).
۞ جَعَلَ ٱللَّهُ ٱلْكَعْبَةَ ٱلْبَيْتَ ٱلْحَرَامَ قِيَٰمًۭا لِّلنَّاسِ وَٱلشَّهْرَ ٱلْحَرَامَ وَٱلْهَدْىَ وَٱلْقَلَٰٓئِدَ ۚ ذَٰلِكَ لِتَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ وَأَنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ
خوا، کهعبه که (البیت الحرام)ه کردوویهتی بههۆی ههستانهوه و بوژانهوهی خهڵکی (له ههردوو دنیادا)، ههروهها مانگه حهرامهکانیش و دیاریی و قوربانیه دیاری کراوهکان، ئهوهش بۆ ئهوهیه چاک بزانن و دڵنیا بن که خوا ئاگاداره بهههرچی له ئاسمانهکاندایه و بهههرچی له زهویدا ههیه، بهڕاستی خوا به ههموو شتێک زانایه.
ٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ وَأَنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
چاک بزانن بهڕاستی خوا تۆڵهسێنهرێکی توند و تیژه (له یاخیهکان) ههروهها بێگومان لێخۆشبوو و میهرهبانه (بۆ ئیمانداران).
مَّا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلْبَلَٰغُ ۗ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ
پێغهمبهر هیچی لهسهر نی یه جگه له ڕاگهیاندنی پهیامی خوا، ههر خوا خۆیشی دهزانێت بهوهی دهریدهخهن، بهوهش دهیشارنهوه (له کردارو نیهتتان).
قُل لَّا يَسْتَوِى ٱلْخَبِيثُ وَٱلطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ ٱلْخَبِيثِ ۚ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ يَٰٓأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) پێیان بڵێ: پیس و پاک یهکسان نین، ههرچهنده زۆریهتی ئهو پیسه سهرنجی ڕاکێشا بیت، کهواته ئهی هۆشمهندان له خوا بترسن و پارێزکار بن، بۆ ئهوهی سهرفراز و سهرکهوتووبن.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَسْـَٔلُوا۟ عَنْ أَشْيَآءَ إِن تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِن تَسْـَٔلُوا۟ عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ ٱلْقُرْءَانُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا ٱللَّهُ عَنْهَا ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌۭ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه پرسیار مهکهن له ههندێک شت، که ئهگهر ئاشکرا بکرێت بۆتان سهغڵهتتان دهکات، خۆ ئهگهر پرسیار بکهن دهربارهیان لهکاتی دابهزاندنی قورئاندا ئهوه بۆتان ئاشکرا دهکرێت، خوا چاوپۆشی لێ کردوون و (باسی نهکردوون) خواش لێخۆشبوو و بهحیلم و حهوسهڵهیه.
قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌۭ مِّن قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا۟ بِهَا كَٰفِرِينَ
بێگومان کهسانێک پێش ئێوه پرسیاریان دهربارهیان کرد، پاشان که بۆیان ڕوون دهبۆوه بڕوایان پێ نهدهکرد و پێی بێ باوهڕ بوون (کهواته ئێوه وامهبن).
مَا جَعَلَ ٱللَّهُ مِنۢ بَحِيرَةٍۢ وَلَا سَآئِبَةٍۢ وَلَا وَصِيلَةٍۢ وَلَا حَامٍۢ ۙ وَلَٰكِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ يَفْتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ ۖ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
خوا بڕیاری ئهوهی نهداوه که وشتر گوێی ببڕدرێت یان بهڕهڵا بکرێت، یان بهرخۆلهی مهڕهکان بۆ بتهکان سهر ببڕدرێت، یان وشتری نێر ئازاد بێت، بهڵام ئهوانهی بێ باوهڕ بوون درۆیان بهدهم خواوه ههڵدهبهست، زۆربهشیان ژیر نابن (ههر له خۆیانهوه بڕیاری نابهجێ دهدهن و کرداری ناپهسهند دهکهن).
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا۟ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ قَالُوا۟ حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءَابَآءَنَآ ۚ أَوَلَوْ كَانَ ءَابَآؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْـًۭٔا وَلَا يَهْتَدُونَ
ههر کاتێک پێیان بوترێت: وهرن بۆ لای ئهوهی خوا دایبهزاندووه و وهن بۆ لای پێغهمبهریش (بۆ ئهوهی داوهری بکات له نێوانتاندا) ئهوه دهڵێن: ههر ئهو بهرنامهیهمان بهسه که باوو باپیرانمان لهسهری بوون و له مامۆستاو ڕابهرانمانهوه فێری بوین و بۆمان ماوهتهوه، ئایا ئهگهر کاتێکیش باوان و مامۆستایانیان هیچ شتێک له حهرام و حهڵاڵ نهزانن و ڕێنموویش وهرنهگرن، ئهوه ههرشوێنیان دهکهون؟!
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ ۖ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا ٱهْتَدَيْتُمْ ۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًۭا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه ههمیشهو بهردهوام سهرگهرمی پهروهردهی خۆتان بن و (مهترسن)، چونکه ئهوانهی گومڕان ناتوانن زیانتان لێبدهن ئهگهر ئێوه بهچاکی ڕێبازی هیدایهت و خواناسیتان گرتبێته بهر، دڵنیابن گهڕانهوهی ههموو شتێک بۆلای خوایه، سهرهنجام ههواڵی ههموو ئهو کارو کردهوانهتان دهداتێ که ئهنجامی دهدهن.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ شَهَٰدَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلْمَوْتُ حِينَ ٱلْوَصِيَّةِ ٱثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍۢ مِّنكُمْ أَوْ ءَاخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنتُمْ ضَرَبْتُمْ فِى ٱلْأَرْضِ فَأَصَٰبَتْكُم مُّصِيبَةُ ٱلْمَوْتِ ۚ تَحْبِسُونَهُمَا مِنۢ بَعْدِ ٱلصَّلَوٰةِ فَيُقْسِمَانِ بِٱللَّهِ إِنِ ٱرْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِى بِهِۦ ثَمَنًۭا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَىٰ ۙ وَلَا نَكْتُمُ شَهَٰدَةَ ٱللَّهِ إِنَّآ إِذًۭا لَّمِنَ ٱلْءَاثِمِينَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه: کاتێک نیشانهی مهرگ و مردن له کهسێکتان دهرکهوت، شایهتی نێوانتان با دووکهس بن لهکاتی وهسیهتهکهدا، دووکهسی دادپهروهر بن له خۆتان یان دوو کهسی تر جگه له خۆتان، ئهگهر ئێوه بۆ بازرگانی و شتی تر سهفهرتان کرد له وڵاتداو جا مردن یهخهی گرتن، ئهگهر دوودڵ بوون له دوو شایهتهکه ئهوا ڕایانگرن له دوای نوێژی عهسر سوێند بخۆن بهخواو (بڵێن) ئێمه سوێندهکهمان بههیچ نرخێک ناگۆڕینهوه با سوێند بۆ خوراوهکه نزیکترین خزمیش بێت (له ڕاستی لا نادهین)، ئێمه شایهتیهک که بۆ خوا ئهنجاممانداوه نایشارینهوه و ونی ناکهین، چونکه بهڕاستی ئهگهر وابکهین ئهوه کهوابوو بێگومان له ڕیزی تاوانبارانداین.
فَإِنْ عُثِرَ عَلَىٰٓ أَنَّهُمَا ٱسْتَحَقَّآ إِثْمًۭا فَـَٔاخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ ٱلَّذِينَ ٱسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ ٱلْأَوْلَيَٰنِ فَيُقْسِمَانِ بِٱللَّهِ لَشَهَٰدَتُنَآ أَحَقُّ مِن شَهَٰدَتِهِمَا وَمَا ٱعْتَدَيْنَآ إِنَّآ إِذًۭا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
خۆ ئهگهر دهرکهوت ئهو دوو شایهتهی پێشوو (درۆیان کردووهو) خۆیان گوناهبار کردووه ئهوه دووکهسی تر له خزمی نزیکی ستهم لێکراوی مردووهکه له جیاتی ئهوان ئاماده بکرێن و ئینجا سوێند بهخوا بخۆن و بڵێن: که به ڕاستی شایهتی ئێمه له شایهتی ئهوان ڕاستترو دروستتره، ئێمه هیچ ستهم و دهستدرێژیهکمان نهکردووه و (تهماعمان له ماڵیاندا نیه)، خۆ ئهگهر نیهتمان وابێت، ئهوه بهڕاستی کهوابوو ئێمهش له ڕیزی ستهمکارانداین.
ذَٰلِكَ أَدْنَىٰٓ أَن يَأْتُوا۟ بِٱلشَّهَٰدَةِ عَلَىٰ وَجْهِهَآ أَوْ يَخَافُوٓا۟ أَن تُرَدَّ أَيْمَٰنٌۢ بَعْدَ أَيْمَٰنِهِمْ ۗ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَٱسْمَعُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَٰسِقِينَ
ئهوهی که باسکرا نزیکترین و شیاوترین شێوازه بۆ شایهتی جێبهجێ کردن بۆ ئهوهی سوێند و شایهتیهکان به ڕاستی بدرێن لهبهر خوا یان له ترسی ئابڕوو چوونی بهدرۆ خستنهوهی سوێندهکانیان (تا مافی کهس نهفهوتێت)، له خوا بترسن و گوێ بگرن (بۆ ههموو ڕێنموییهکی خێر) خوایش هیدایهت و ڕێنموویی هۆزو قهومی تاوانبارو گوناهکارو له سنوور دهرچوو نادات.
۞ يَوْمَ يَجْمَعُ ٱللَّهُ ٱلرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَآ أُجِبْتُمْ ۖ قَالُوا۟ لَا عِلْمَ لَنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّٰمُ ٱلْغُيُوبِ
رۆژێک دێت، خوا ههموو پێغهمبهران کۆدهکاتهوه، ئیجا پێیان دهفهرموێت: چۆن وهڵامتان درایهوهو خهڵکی ههڵوێستیان چۆن بوو بهرامبهرتان؟ تا چ ڕادهیهک هاتن بهدهمتانهوه؟ (له سامناکی ئهو ڕۆژه و بههۆی دڵنیاییان له زانیاری بێ سنووری خوایی) وتیان: ئێمه نازانین و هیچ شارهزاییهکمان نیه، بهڕاستی خوایه تۆ ههر خۆت ئاگات له ههموو نهێنی و شاراوهکانه و به ههموو پهنهانێک دهزانیت.
إِذْ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱذْكُرْ نِعْمَتِى عَلَيْكَ وَعَلَىٰ وَٰلِدَتِكَ إِذْ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ تُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِى ٱلْمَهْدِ وَكَهْلًۭا ۖ وَإِذْ عَلَّمْتُكَ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ ۖ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيْـَٔةِ ٱلطَّيْرِ بِإِذْنِى فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًۢا بِإِذْنِى ۖ وَتُبْرِئُ ٱلْأَكْمَهَ وَٱلْأَبْرَصَ بِإِذْنِى ۖ وَإِذْ تُخْرِجُ ٱلْمَوْتَىٰ بِإِذْنِى ۖ وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ عَنكَ إِذْ جِئْتَهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْهُمْ إِنْ هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّبِينٌۭ
ئهوسا (لهناو ههموو پێغهمبهراندا ڕوو به عیسای کوڕی مهریهم) خوا فهرمووی: ئهی عیسای کوڕی مهریهم یادی ئهو نازو نیعمهتهی من بکهرهوه که ڕژاندم بهسهر خۆت و دایکتدا، کاتێک من بههۆی فریشته جوبرهئیلی پیرۆزهوه پشتیوانیم لێکردیت، ئهوکاتهی له بێشکهداو بهپیریش بهڕهوانی قسهت بۆ خهڵکی دهکرد، ههروهها کاتێک فێری نووسین و دانایی و تهورات و ئینجیلم کردیت، کاتێکیش له قوڕ وهک شێوهی باڵندهت دروست دهکرد بهفهرمانی من، ئهمجا فووت پیادهکرد، جا دهبوو بهباڵده بهفهرمانی من و کوێری زگماک و بهڵهکت چاک دهکردهوه بهفهرمانی من، کاتێکیش مردووهکانت بهزیندوویی بهفهرمانی من له گۆڕ دهردههێنایهوه، ههروهها یادی ئهوه بکهرهوه که شهڕی نهوهی ئیسرائیلم لێ لادایت، کاتێک بهبهڵگه ئاشکراکانهوه هاتی بۆ لایان، جا ئهوانهشیان که بێ باوهڕ بوون وتیان: ئهمه جگه لهوهی جادوویهکی ئاشکرایه هیچ شتێکی تر نیه.
وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى ٱلْحَوَارِيِّۦنَ أَنْ ءَامِنُوا۟ بِى وَبِرَسُولِى قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا وَٱشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ
ههروهها کاتێک نیگام نارد بۆ هاوهڵه دڵسۆزو تایبهتیهکانی عیسا (حهواریهکان) که ئیمان و باوهڕ بهێنن به من و به پێغهمبهرهکهم، ئهوانیش وتیان: ئیمان و باوهڕی تهواومان ههیه، خوایه تۆش بهشایهت به که بهڕاستی ئێمه موسڵمان و (ملکهچ و دڵسۆزین).
إِذْ قَالَ ٱلْحَوَارِيُّونَ يَٰعِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَن يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَآئِدَةًۭ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ ۖ قَالَ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
کاتێک حهواریهکانیش وتیان: ئهی عیسای کوڕی مهریهم، ئایا پهروهردگاری تۆ دهتوانێت له ئاسمانهوه سفره و خوانێکمان بۆ دابهزێنێت؟ عیسا وتی: له خوا بترسن، ئهگهر ئێوه ئیماندارن، (ئهمه چ داخوازیهکه دهیکهن؟!).
قَالُوا۟ نُرِيدُ أَن نَّأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَن قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ ٱلشَّٰهِدِينَ
(حهوارییهکان بۆ پاساوی داواکهیان) وتیان: دهمانهوێت (بۆ پیرۆزی و بهرهکهت) لێی بخۆین و دڵنیابین و چاک بزانین که بێگومان ڕاستت لهگهڵدا کردووین و لهسهریشی ببینه شایهت (تا ئهوهی باوهڕی ههیه باوهڕی دامهزراوتر بێت).
قَالَ عِيسَى ٱبْنُ مَرْيَمَ ٱللَّهُمَّ رَبَّنَآ أَنزِلْ عَلَيْنَا مَآئِدَةًۭ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًۭا لِّأَوَّلِنَا وَءَاخِرِنَا وَءَايَةًۭ مِّنكَ ۖ وَٱرْزُقْنَا وَأَنتَ خَيْرُ ٱلرَّٰزِقِينَ
ئهوسا عیسای کوڕی مهریهم وتی: ئهی خوای پهروهردگار له ئاسمانهوه سفره و خوانێکمان بۆ دابهزێنه تا ببێته جهژن بۆ نهوهکانی ئێستا و داهاتوومان و بهڵگهیهک بێت لهلایهن تۆوه بۆ پێغهمبهرایهتی من و دهسهڵاتی بێ سنوورت و له ڕزق و ڕۆزی بههرهوهرمان بکه، ههر تۆی چاکترین ڕۆزی بهخش.
قَالَ ٱللَّهُ إِنِّى مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ ۖ فَمَن يَكْفُرْ بَعْدُ مِنكُمْ فَإِنِّىٓ أُعَذِّبُهُۥ عَذَابًۭا لَّآ أُعَذِّبُهُۥٓ أَحَدًۭا مِّنَ ٱلْعَٰلَمِينَ
(ئینجا) خوا فهرمووی: بهڕاستی من ئهو سفره و خوانهتان بۆ دادهبهزێنم، جا ئهوهتان (دوای دابهزاندنی سفرهوخوانهکه) بێ بڕوابێت و سوپاس ناپهزێربێت، ئهوه بهڕاستی من سزایهکی دهدهم که سزای هیچ کهسێکم له جیهاندا ئاوانهدا بێت.
وَإِذْ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ءَأَنتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ ٱتَّخِذُونِى وَأُمِّىَ إِلَٰهَيْنِ مِن دُونِ ٱللَّهِ ۖ قَالَ سُبْحَٰنَكَ مَا يَكُونُ لِىٓ أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِى بِحَقٍّ ۚ إِن كُنتُ قُلْتُهُۥ فَقَدْ عَلِمْتَهُۥ ۚ تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلَآ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ۚ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّٰمُ ٱلْغُيُوبِ
کاتێکیش خوا (ههر له قیامهتدا) فهرمووی: ئهی عیسای کوڕی مهریهم، ئایا ئهوهتۆ بهخهڵکیت وتوه: منیش و دایکیشم به دوو خوا دابنێن له خوار خوای پهروهردگارهوه؟ عیسا له وهڵامدا وتی: پاکی و بێگهردی و بێ هاوهڵی شایستهی تۆیه، بۆم نیه من شتێک بڵێم بۆ خۆم که مافی من نهبێت؟! (چۆن حهق بهخۆم دهدهم شتی وا بێت به زارمدا؟!) خۆ ئهگهر شتی وام وتبێت ئهوه بهڕاستی تۆ دهیزانیت و لێت شاراوه نیه، چونکه تۆ دهزانیت بهههرچی له دڵ و دهروونمدا ههیه، بهڵام من نازانم بهوهی که له دهریای علم و زانستی بێ پایانی تۆدا ههیه، چونکه بهڕاستی ههر تۆ زانا و شارهزای نهێنی و پهنهانی.
مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا مَآ أَمَرْتَنِى بِهِۦٓ أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ رَبِّى وَرَبَّكُمْ ۚ وَكُنتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًۭا مَّا دُمْتُ فِيهِمْ ۖ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِى كُنتَ أَنتَ ٱلرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ ۚ وَأَنتَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ شَهِيدٌ
(بێگومان تۆ چاک دهزانیت): من هیچ شتێکم پێ نهوتوون جگه لهوهی که تۆ فهرمانت پێداوم، ئهویش ئهوهیه: تهنها خوا بپهرستن که پهروهردگاری من و پهروهردگاری ئێوهشه و من شایهت بووم بهسهریانهوه ههتا لهناویاندا بووم، ئینجا کاتێک منت مران و گیانت کێشام، ئیتر ئهوه ههر خۆت چاودێر و ئاگادار بوویت لێیان و ههر تۆش شایهتیت بهسهر ههموو شتێکهوه.
إِن تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ ۖ وَإِن تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
جا ئهگهر ئهشکهنجهیان بدهیت (لهسهر لادان و تاوانیان)، ئهوه بهڕاستی بهندهی خۆتن و ئهگهر لێشیان خۆش ببیت، ئهوه بهڕاستی تۆ خۆت خوایهکی باڵادهست و دانایت (دهزانیت کێ شایستهی لێخۆشبوونه).
قَالَ ٱللَّهُ هَٰذَا يَوْمُ يَنفَعُ ٱلصَّٰدِقِينَ صِدْقُهُمْ ۚ لَهُمْ جَنَّٰتٌۭ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًۭا ۚ رَّضِىَ ٱللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا۟ عَنْهُ ۚ ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ
(ئینجا) خوای گهوره فهرمووی: ئهمه ئهو ڕۆژهیه که ڕاستگۆیان ڕاستگۆییهکهیان سوودیان پێدهگهیهنێت، باخهکانی بهههشت بۆیان ئامادهیه که چهندهها ڕووبار بهژێر درهختهکانیدا دهڕوات و بۆ ههمیشهو ههتاههتایی لهو بهههشتهدا دهمێننهوه و خوای پهروهردگاریش لێیان ڕازی بووه و ئهوانیش له خوا ڕازی بوون، ئهوهیه سهرفرازیی گهوره و بێ سنوور.
لِلَّهِ مُلْكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا فِيهِنَّ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۢ
ئاسمانهکان و زهوی ههر خوا خاوهنیانه، ههروهها ئهوهش که تیایاندایه و ئهو زاته ههمیشه دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێکدا ههیه.
Surah 6: Al-An'am — الأنعام
ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَجَعَلَ ٱلظُّلُمَٰتِ وَٱلنُّورَ ۖ ثُمَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ
سوپاس و ستایش بۆ ئهو خوایهی که ئاسمانهکان و زهوی دروست کردووه، تاریکی و ڕوناکی فهراههم هێناوه (کهچی لهگهڵ ئهو ههموو بهڵگه بههێزو سهرسام ئاوهرانهدا) پاشان ئهوانهی بێ باوهڕ بوون بهپهروهردگاریان یهکێک له دروستکراوهکانی خوا دهکهنه هاوتای خوا.
هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن طِينٍۢ ثُمَّ قَضَىٰٓ أَجَلًۭا ۖ وَأَجَلٌۭ مُّسَمًّى عِندَهُۥ ۖ ثُمَّ أَنتُمْ تَمْتَرُونَ
خوا ئهو زاتهیه که ئێوهی له قوڕێک دروست کردووه لهوهودوا کاتێکی بڕیاریدا (که خهوتنه وهک نیوه مهرگێک، بهشێک لهئهندامه ههستیارهکان لهکار دهکهون بۆ ماوهیهک) و کاتێکی دیاریکراوی تریشی لای خۆی بڕیارداوه بۆ ههموو کهسێک که کاتی تهواو بوونی تهمهنیهتی، (کهچی پاش ئهو ههموو بهڵگانه بۆ دهسهڵاتی بێ سنووری خوا) ئێوه ئینکاری زیندوو بوونهوه دهکهن و ههر له گوماندان!!
وَهُوَ ٱللَّهُ فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَفِى ٱلْأَرْضِ ۖ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ
ئهوه ههر الله یه پهرستراوه له ئاسمانهکان و زهویدا و نهێنی و ئاشکراتان دهزانێت، به ههموو کارو کردهوهیهکیش که دهیکهن ئاگاداره.
وَمَا تَأْتِيهِم مِّنْ ءَايَةٍۢ مِّنْ ءَايَٰتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهَا مُعْرِضِينَ
(بێ باوهڕان) هیچ بهڵگهو موعجیزهیهکی پهروهردگاریان بۆ نایهت پشتی تێنهکهن و ڕووی لێ وهرنهگێڕن.
فَقَدْ كَذَّبُوا۟ بِٱلْحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمْ ۖ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنۢبَٰٓؤُا۟ مَا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ
کهوابوو بێگومان ئهوانه کاتێک ئهو حهق و ڕاستیهیان بۆ هات که قورئانه بڕوایان پێنهکرد، جا له ئایندهدابۆیان دێت و پێیان دهگات ههواڵی ئهوهی که ئهوان گاڵتهیان پێدهکرد.
أَلَمْ يَرَوْا۟ كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم مِّن قَرْنٍۢ مَّكَّنَّٰهُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مَا لَمْ نُمَكِّن لَّكُمْ وَأَرْسَلْنَا ٱلسَّمَآءَ عَلَيْهِم مِّدْرَارًۭا وَجَعَلْنَا ٱلْأَنْهَٰرَ تَجْرِى مِن تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْنَٰهُم بِذُنُوبِهِمْ وَأَنشَأْنَا مِنۢ بَعْدِهِمْ قَرْنًا ءَاخَرِينَ
ئایا نهیانبینیووه و نهیانزانیووه (بههۆی شوێنهوارهوه) چهندهها نهوهمان پێش ئهمان لهناو بردووه که پایهدارمان کردبوون له زهویدا، بهشێوهیهک ئێوهمان ئاوا پایهدار نهکردووه و بارانی زۆرمان بهردهوام بۆ دهباراندن (که دهبووه هۆی پێگهیشتنی جۆرهها ڕوهک و بهروبووم)، چهندهها جۆگهو ڕووباریشمان لهناو کێڵگهو باخ و شارهکانیاندا بۆ ڕهخساندبوون خوڕهمی دهکرد بهنێو درهخت و کۆشک و تهلاریاندا، بهڵام بههۆی لادان و گوناهو تاوانیانهوه لهناومان بردن و نهوهی ترمان له دوای ئهوان هێنایه کایهوه.
وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَٰبًۭا فِى قِرْطَاسٍۢ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ لَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِنْ هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّبِينٌۭ
خۆ ئهگهر نووسراوێکمان بۆ تۆ لهناو کاغهزێکدا داببهزاندایه، ئهوجا دهستیشیان لێ بدایه، ئهوه ئهوانهی که بێ بڕوا بوون دهیانوت: ئهمه جگه له جادوویهکی ئاشکرا هیچ شتێکی تر نیه!! (ههر باوهڕ ناهێنن).
وَقَالُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌۭ ۖ وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكًۭا لَّقُضِىَ ٱلْأَمْرُ ثُمَّ لَا يُنظَرُونَ
ههروهها دهیانوت: چی دهبوو ئهگهر فریشتهیهک بۆ لای (محمد (صلی الله علیه وسلم) دابهزییایه و بهچاوی خۆمان بمانبینیایه! جا ئهگهر فریشتهمان بناردایه ئهوه کۆتایی بهههموو شتێک دههات و پاشان مۆڵهت نادرێن تا تهوبه بکهن.
وَلَوْ جَعَلْنَٰهُ مَلَكًۭا لَّجَعَلْنَٰهُ رَجُلًۭا وَلَلَبَسْنَا عَلَيْهِم مَّا يَلْبِسُونَ
خۆ ئهگهر فریشتهمان بکردایه به فرستاده، ئهوه له شێوهی پیاوێکدا دهماننارد و ههمان گومان که ئێستا ههیانه بۆیان دروست دهبوو.
وَلَقَدِ ٱسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍۢ مِّن قَبْلِكَ فَحَاقَ بِٱلَّذِينَ سَخِرُوا۟ مِنْهُم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) دڵت لهخۆت دانهمێنێت) سوێندبێت بهخوا بهڕاستی گاڵتهکراوه به پێغهمبهرانی پێش تۆ، سهرنجام ئهوهی ئهوان بڕوایان پێی نهبوو، گاڵتهیان پێدهکرد، یهخهی پێگرتن و نغرۆی کردن (خوا تۆڵهی لێسهندن).
قُلْ سِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ ثُمَّ ٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلْمُكَذِّبِينَ
پێیان بڵێ: بڕۆن بگهڕێن بهسهر زهویدا و پاشان تهماشا بکهن و سهرنج بدهن، بزانن سهر ئهنجامی ئهوانهی بهرنامهی خوایان بهدرۆزانی چۆن بووه (چیمان بهسهرهێنان).
قُل لِّمَن مَّا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ قُل لِّلَّهِ ۚ كَتَبَ عَلَىٰ نَفْسِهِ ٱلرَّحْمَةَ ۚ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ ۚ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
(لێیان بپرسه ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) و بڵێ: ئهوهی له ئاسمانهکان و زهویدا ههیه هی کێ یه؟ (ههر خۆت وهڵام بدهرهوه و) بڵێ: ههر هی خوایه، که ڕهحم و میهرهبانی لهسهر خۆی فهرز کردووه، سوێند بێت بهخوا بهرهو ڕۆژی قیامهت که هیچ شکوگومانی تیادا نیه کۆتان دهکاتهوه، (ههرچهنده) ئهوانهی که خۆیان دۆڕاندو بیریان له قیامهت نهکردهوه، ئهوه ههر باوهڕ ناهێنن.
۞ وَلَهُۥ مَا سَكَنَ فِى ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ ۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
ههرچی کش و مات بووه له شهودا و دهجوڵێت له ڕۆژدا ههر هی خوایه، بێگومان ئهو پهروهردگاره خوایهکی بیسهرو زانایه.
قُلْ أَغَيْرَ ٱللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّۭا فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ ۗ قُلْ إِنِّىٓ أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ ۖ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
ههروها پێیان بڵێ: ئایا (بهعهقڵ و ژیریی ئێوه ڕهوایه) که جگه له خوا کهسێکی تر بکهمه پشت و پهنای خۆم؟ که بهدیهێنهری ئاسمانهکان و زهویه و ههر ئهویش ڕۆزی بهخشه و بێ نیازه له ههموو ڕزق و ڕۆزیهک، دووباره بڵێ: من بهڕاستی فهرمانم پێدراوه یهکهم کهس بم که تهسلیمی ئهو زاته ببم و موسوڵمان بم و (من پێت ڕادهگهیهنم) که: ههرگیز نهکهیت له موشریک و هاوهڵگهران بیت.
قُلْ إِنِّىٓ أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّى عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍۢ
(ههروهها ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) بڵێ: بهڕاستی من زۆر له سزای ڕۆژێکی گهوره دهترسم که سزای ڕۆژی قیامهته ئهگهر یاخی بم له فهرمانی پهروهردگارم.
مَّن يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍۢ فَقَدْ رَحِمَهُۥ ۚ وَذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْمُبِينُ
ئهوهی لهو سزایه دهرباز بکرێت لهو ڕۆژهدا، ئهوه بهڕاستی ئیتر دیاره که خوا ڕهحمی پێکردووه و شایستهی میهرهبانی ئهو بووه، ئهو دهرباز بوونه سهرفرازیهکی ئاشکرایه.
وَإِن يَمْسَسْكَ ٱللَّهُ بِضُرٍّۢ فَلَا كَاشِفَ لَهُۥٓ إِلَّا هُوَ ۖ وَإِن يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍۢ فَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ
(دڵنیابه لهوهی) ئهگهر خوا دووچاری زیان و گرفتێکت بکات، ئهوه ههرگیز لابهری نیه جگه خۆی نهبێت، خۆ ئهگهر بیهوێت تووشی خێرو خۆشیهکت بکات، ئهوه ئهو خوایه دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێکدا ههیه.
وَهُوَ ٱلْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِۦ ۚ وَهُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْخَبِيرُ
ههر ئهو خوایهش زاڵ و باڵادهسته بهسهر ههموو بهندهکانیدا و ههر ئهویشه زاتێکی دانا و ئاگایه (بهنهێنی و ئاشکرای بهندهکانی).
قُلْ أَىُّ شَىْءٍ أَكْبَرُ شَهَٰدَةًۭ ۖ قُلِ ٱللَّهُ ۖ شَهِيدٌۢ بَيْنِى وَبَيْنَكُمْ ۚ وَأُوحِىَ إِلَىَّ هَٰذَا ٱلْقُرْءَانُ لِأُنذِرَكُم بِهِۦ وَمَنۢ بَلَغَ ۚ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ ٱللَّهِ ءَالِهَةً أُخْرَىٰ ۚ قُل لَّآ أَشْهَدُ ۚ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌۭ وَٰحِدٌۭ وَإِنَّنِى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) بهوانه بڵێ که شایهتیان دهوێت لهسهر پێغهمبهرایهتی تۆ) چ شتێک گهورهترو ڕاستتره له شایهتیدا؟! ههر خۆت بڵێ: الله ڕاسترین شایهته، که شایهتی نێوان من و ئێوهیه، من ئهم قورئانهشم بهوهحی و نیگا بۆ هاتووه تا ئێوهو ههموو ئهوانهی پێیان گهیشتووه ئاگادارو بێدار بکهم، (لهگهڵ ئهم ههموو ڕوون کردنهوانهدا) ئایا ئێوه ئیتر شایهتی دهدهن که بهڕاستی لهگهڵ خوادا چهند خوایهکی تر ههبێت؟! بڵێ: (من بهش بهحاڵی خۆم) شایهتی ناحهق و ناڕهوای وا نادهم و بڵێ: بهڕاستی ئهو خوایه زاتێکی تاک و تهنهایه و من بهڕاستی بهریم له ههموو ئهو شتانهی که ئێوه دهیانکهنه هاوهڵ و هاوتای ئهو زاته).
ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ يَعْرِفُونَهُۥ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَآءَهُمُ ۘ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
ئهوانهی کتێبی (ئاسمانیمان پێداون له گاورو جوو) پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) دهناسنهوه ههروهک چۆن منداڵهکانی خۆیان دهناسنهوه، (بهڵام) ئهوانهی که خۆیان دۆڕاندو بڕوایان بهمحمد (صلى الله عليه وسلم) نههێناوه، ئهوه ههر باوهڕ ناهێنن.
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِـَٔايَٰتِهِۦٓ ۗ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّٰلِمُونَ
جا کێ ههیه لهوه ستهمکارتر بێت، که شتی نادروست و درۆ، بۆ خوا ههڵدهبهستێت؟ یان ئایهت و فهرمانهکانی خوا بهدرۆ دهزانێت؟! چونکه بهڕاستی ئهو ستهمکارانه سهرفراز نابن.
وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعًۭا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوٓا۟ أَيْنَ شُرَكَآؤُكُمُ ٱلَّذِينَ كُنتُمْ تَزْعُمُونَ
له ڕۆژێکدا که ههموو (خوانهناس و) هاوهڵگهران کۆ دهکهینهوه بهگشتی و پاشان دهڵێین بهوانهی که هاوبهشیان داناوه بۆ خوا: کوان و له کوێن ئهو شتانهی دهتانپهرستن و دهتانوت هاوتای خوان بهخهیاڵی خۆتان؟!
ثُمَّ لَمْ تَكُن فِتْنَتُهُمْ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ وَٱللَّهِ رَبِّنَا مَا كُنَّا مُشْرِكِينَ
پاشان سهرئهنجامی بێ باوهڕیان هیچ نهبوو بێجگه لهوهی که وتیان: سوێند بهخوای پهروهردگارمان ئێمه ههرگیز موشریک و هاوهڵگهر نهبووین!!
ٱنظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا۟ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمْ ۚ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ
سهیرکه چۆن درۆ لهگهڵ خۆشیان دهکهن، چۆن بیروبڕوای پووچیان لێ ون بووه و ئاسهواری نهماوه.
وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ۖ وَجَعَلْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِىٓ ءَاذَانِهِمْ وَقْرًۭا ۚ وَإِن يَرَوْا۟ كُلَّ ءَايَةٍۢ لَّا يُؤْمِنُوا۟ بِهَا ۚ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءُوكَ يُجَٰدِلُونَكَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِنْ هَٰذَآ إِلَّآ أَسَٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ
ههندێکیش لهو (بێ باوهڕانه) گوێت بۆ دهگرن (لهکاتی خوێندنی قورئاندا، بهڵام چونکه مهبهستیان نیه شوێن حهقیقهت بکهون) ئێمه پهردهمان هێنا بهسهر دڵیاندا له تێگهیشتنیان بۆ قورئانهکه و گوێمان سهنگین و گران کردوون (وهک ئهوه وایه که نهبیستن) ئهگهر ههرچی نیشانهو بهڵگهیهکیش ههیه بیبینن ئهوان بڕوای پێناکهن، ههتا کاتێکیش که دێن بۆ لات دهیکهنه موجادهلهو دهمهدهمێ، سهرئهنجام خوانهناسان دهڵێن: ئهم قورئانه هیچ نیه بێجگه له داستانی پێشینان نهبێت!!
وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْـَٔوْنَ عَنْهُ ۖ وَإِن يُهْلِكُونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ
ئهوانه نایهڵن کهس گوێ بۆ قورئان بگرێت و خۆیشیانی لێ دوور دهخهنهوه، (جا بهو کارهیان) جگه خودی خۆیان کهس لهناو نابهن و ههستیشی پێناکهن.
وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ وُقِفُوا۟ عَلَى ٱلنَّارِ فَقَالُوا۟ يَٰلَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِـَٔايَٰتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ
جا ئهگهر ئهوانه ببینی (له قیامهتدا) لهسهر لێواری دۆزهخ ڕاوهستێنراون (بهدهم حهسرهت و ئاهوناڵهوه) جا دهڵێن: خۆزگه جارێکی تر بیانگێڕاینایهتهوه بۆ دنیاو (لهم سهرئهنجامه شوومه ڕزگارمان دهبوو) ئهوسا ههرگیز نیشانهو بهڵگهو ئایهتهکانی خوامان بهدرۆ نهدهزانی و، باوهڕی بهتینمان پێی دهبوو...
بَلْ بَدَا لَهُم مَّا كَانُوا۟ يُخْفُونَ مِن قَبْلُ ۖ وَلَوْ رُدُّوا۟ لَعَادُوا۟ لِمَا نُهُوا۟ عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَٰذِبُونَ
نهخێر ڕاست ناکهن و بڕواناهێنن، بێگومان ئهوه ئاواتێکی ئهستهمه، ههموو ئهو کاروکردهوه و پیلانانهی که پێشتر دهیانشاردهوه، ئێستا وائاشکرا بووه بۆیان، خۆ ئهگهر بگێڕدرێنهوه بۆ (دنیا) ئهوه ههر دهست دهکهنهوه بهو کارو کردهوانهی که جاران دهیانکرد، بهڕاستی ئهوانه ههر درۆ دهکهن و درۆزنن.
وَقَالُوٓا۟ إِنْ هِىَ إِلَّا حَيَاتُنَا ٱلدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ
ئهوانه وتیان: ژیان ههر ئهم ژیانهی دنیایهو هیچی تر نیه، ئێمه زیندوو ناکرێینهوه (بۆ لێپرسینهوه).
وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذْ وُقِفُوا۟ عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ قَالَ أَلَيْسَ هَٰذَا بِٱلْحَقِّ ۚ قَالُوا۟ بَلَىٰ وَرَبِّنَا ۚ قَالَ فَذُوقُوا۟ ٱلْعَذَابَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ
جائهگهر کاتێک ئهوانه دهبینیت (لهبهردهم دادگای پڕ لهدادی) پهروهردگاریاندا وهستێنراون، (خوای گهوره پێیان) دهفهرموێت: ئایا ئهمهی (که بۆتان پێشهاتووهو دهیبینن) ڕاست و حهقیقهت نیه؟ (بهکهساسی و خهجاڵهتیهوه) دهڵێن: بهڵێ ڕاسته، سوێند به پهروهردگارمان (ئینجا) خوا دهفهرموێت: (مادهم وایه) سزاو تاڵاو بچێژن بههۆی بێ باوهڕی و یاخی بوونتانهوه.
قَدْ خَسِرَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِلِقَآءِ ٱللَّهِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغْتَةًۭ قَالُوا۟ يَٰحَسْرَتَنَا عَلَىٰ مَا فَرَّطْنَا فِيهَا وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَىٰ ظُهُورِهِمْ ۚ أَلَا سَآءَ مَا يَزِرُونَ
بهڕاستی ئهوانهی که بڕوایان بهئاماده بوونی بهردهم (دادگای) خوایی نهبوو زهرهریان کرد و خۆیان دۆڕاند، کاتێکیش قیامهت کتوپڕ یهخهیان پێدهگرێت، دهڵێن: ئاخ و داخ وپهشیمانی بۆ ئهو ڕۆژگارهی بهکهمتهرخهمی و (بهبهرهڵایی و سهرکهشی و تاوان) بردمانهسهر، لهکاتێکدا ئهوانه ههموو گوناهو تاوانیان داوه بهکۆڵیاندا، ئاگاداربن که چهنده خراپه، کۆڵ و باری وا، که ههڵی دهگرن.
وَمَا ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَآ إِلَّا لَعِبٌۭ وَلَهْوٌۭ ۖ وَلَلدَّارُ ٱلْءَاخِرَةُ خَيْرٌۭ لِّلَّذِينَ يَتَّقُونَ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
ژیانی دنیا جگه له یاری و گهمهو گاڵتهیهکی کهم نهبێت هیچی تر نیه، بێگومان ماڵی دوایی (بهههشتی بهرین) چاکتره بۆ ئهوانهی که پارێزکاری و خواناسی دهکهن، ئایا ئهوه عهقڵ و ژیریتان بۆ ناخهنهکار و ژیر نابن؟
قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُۥ لَيَحْزُنُكَ ٱلَّذِى يَقُولُونَ ۖ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَٰكِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ يَجْحَدُونَ
بهڕاستی چاک دهزانین که گوفتاری نادروستی خوانهناسان غهم و پهژارهت بۆ پێش دههێنێت، چونکه بهڕاستی ئهوانه وهنهبێت تۆ بهدرۆزن بزانن، بهڵکو ستهمکاران ههر داننانێن و ئینکاری ئایهت و فهرمانهکانی خوا دهکهن.
وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌۭ مِّن قَبْلِكَ فَصَبَرُوا۟ عَلَىٰ مَا كُذِّبُوا۟ وَأُوذُوا۟ حَتَّىٰٓ أَتَىٰهُمْ نَصْرُنَا ۚ وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَٰتِ ٱللَّهِ ۚ وَلَقَدْ جَآءَكَ مِن نَّبَإِى۟ ٱلْمُرْسَلِينَ
سوێند بێت بێگومان پێغهمبهرانی پێش تۆش بڕوایان پێنهکراوه، لهگهڵ ئهوهشدا ئهوان دانیان بهخۆدا گرت لهسهر ئهو بڕوا پێ نهبوونهیان، ئازارو ئهشکهنجهش دران، ههتا سهرئهنجام سهرکهوتنی ئێمهیان بۆهات و بههرهوهر بوون پێی و هیچ شتێک نیه بتوانێت ویست و فهرمانهکانی خوا بگۆرێت، سوێند بێت بهخوا بێگومان ههواڵ و دهنگوباسی ههندێک له پێغهمبهرانت بۆ هاتووه.
وَإِن كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ ٱسْتَطَعْتَ أَن تَبْتَغِىَ نَفَقًۭا فِى ٱلْأَرْضِ أَوْ سُلَّمًۭا فِى ٱلسَّمَآءِ فَتَأْتِيَهُم بِـَٔايَةٍۢ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى ٱلْهُدَىٰ ۚ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْجَٰهِلِينَ
خۆ ئهگهر پشت ههڵکردن و سهرپێچی خوانهناسانت زۆر لاسهخته، جا ئهگهر دهتوانیت تونێلێک له زهویدا ههڵبکهنیت یان پهیژهیهک بهئاسماندا ههڵپهسێریت تا موعجیزهیهکیان بۆ پێش بهێنیت (بێ سووده ئهوانه ههر باوهڕت پێناکهن) ئهگهر خواش بیویستایه لهسهر هیدایهت و ڕێبازی دروست، ئهوه کۆی دهکردنهوه (بهمهرجێک خۆیان مهبهستیان بێت)، کهواته لهو کهسانه مهبه که شارهزانین.
۞ إِنَّمَا يَسْتَجِيبُ ٱلَّذِينَ يَسْمَعُونَ ۘ وَٱلْمَوْتَىٰ يَبْعَثُهُمُ ٱللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
بهڕاستی تهنها ئهوانه بهدهم بانگهوازی خواوه دهچن که دهبیستن، (دڵ) مردووهکانیش (له ڕۆژی قیامهتدا) خوا زیندوویان دهکاتهوه، لهوهودواش بهناچاریی ههر دهبێت بۆ لای ئهو بگهڕێنهوه (تا بهسزای بێ باوهڕیی خۆیانیان بگهیهنێت).
وَقَالُوا۟ لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ ءَايَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦ ۚ قُلْ إِنَّ ٱللَّهَ قَادِرٌ عَلَىٰٓ أَن يُنَزِّلَ ءَايَةًۭ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
(ئهو خوانهناسانه) وتیان: ئهوه بۆ محمد (صلى الله عليه وسلم) موعجیزهیهکی لهلایهن پهروهردگاریهوه بۆ نایهته خوارهوه؟ بڵێ: بهڕاستی خوا دهسهڵاتی ههیه که موعجیزه بنێرێت، بهڵام زۆربهی ئهوانه نافامن و نازانن.
وَمَا مِن دَآبَّةٍۢ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا طَٰٓئِرٍۢ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّآ أُمَمٌ أَمْثَالُكُم ۚ مَّا فَرَّطْنَا فِى ٱلْكِتَٰبِ مِن شَىْءٍۢ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ
هیچ زیندهوهرو گیانلهبهرێک نیه بهسهر زهویدا بڕوات و هیچ باڵندهیهک بهباڵهکانی بفڕێت و ئهوانیش ئوممهت و گهلێک نهبن وهک ئێوه (دڵنیا بن) هیچ شتێک نیه پشت گوێمان خستبێت له کتێبه (تایبهتیهکهی لوح المحفوظ) دا لهوهودوا ههرههموو ئهوانه کۆدهکرێنهوه بۆلای پهروهردگاریان (بۆ ئهوهی دادگایی بکرێن و ههموو کهس مافی خۆی وهربگرێت، یان تۆڵهی ڕهوای لێ بسهنرێت).
وَٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا صُمٌّۭ وَبُكْمٌۭ فِى ٱلظُّلُمَٰتِ ۗ مَن يَشَإِ ٱللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَن يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ
ئهوانهی که بڕوایان نهکردووه بهئایهت و فهرمانهکانی ئێمه، کهڕن حهق نابیستن و لاڵن حهق ناڵێن لهناو تاریکیهکاندا ژیان دهبهنهسهر، بێگومان ئهوهی خوا بیهوێت گومڕای دهکات (چونکه خۆیشی دهستپێشخهره لهو بوارهدا) و ئهوهش که بیهوێت (هیدایهتی بداو هیدایهت وهربگرێت) دهیخاته سهر ڕێبازی ڕاست و ڕهوان.
قُلْ أَرَءَيْتَكُمْ إِنْ أَتَىٰكُمْ عَذَابُ ٱللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ ٱلسَّاعَةُ أَغَيْرَ ٱللَّهِ تَدْعُونَ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ
(به خوانهناسان) بڵێ: ههواڵم بدهنێ ئهگهر سزاو تۆڵهی خوا یهخهتان پێبگرێت، یان قیامهت یهخهتان پێ بگرێت، (ئا لهو کاتانهدا) هاناو هاوار بۆ کهسێک دهبهن جگه له خوا؟ ئهگهر ئێوه ڕاستگۆن که غهیری خوا فریاتان دهکهوێت؟!
بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ فَيَكْشِفُ مَا تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِن شَآءَ وَتَنسَوْنَ مَا تُشْرِكُونَ
(نهخێر لهوکاته سامناکانهدا) ههر هاناو هاوار بۆ ئهو زاته دهبهن (ئهویش خوایهکی میهرهبانه) بهڵاو ناخۆشیهکانتان لهسهر لادهبات ئهگهر بیهوێت، جا لهوکاتهدا ههر شتێک که به هاوهڵ شهریکی ئهو زاتهی دادهنێن، فهرامۆشی دهکهن.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَآ إِلَىٰٓ أُمَمٍۢ مِّن قَبْلِكَ فَأَخَذْنَٰهُم بِٱلْبَأْسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ
سوێند بێت بێگومان ئێمه پێش تۆ پێغهمبهرانی زۆرمان ڕهوانه کردووه بۆ سهر قهوم و گهلانی تر (جا کاتێک سهرکهش و یاخی بوون)، تووشی تاڵاوی جهنگ و بهڵاو تهنگانهمان کردن بۆ ئهوهی لێمان بپاڕینهوهو بلاڵێنهوه.
فَلَوْلَآ إِذْ جَآءَهُم بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا۟ وَلَٰكِن قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيْطَٰنُ مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
ئهوانه کاتێک تۆڵهو سزای ئێمهیان بۆ هات، بۆ نزاو پارانهوهی بهکوڵیان نهکرد، بهڵام دڵیان ڕهق و ڕهش بوو، شهیتانیش ئهو کاروکردهوه ناپهسهندانهی بۆ ڕازاندبوونهوه که دهیانکرد.
فَلَمَّا نَسُوا۟ مَا ذُكِّرُوا۟ بِهِۦ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَٰبَ كُلِّ شَىْءٍ حَتَّىٰٓ إِذَا فَرِحُوا۟ بِمَآ أُوتُوٓا۟ أَخَذْنَٰهُم بَغْتَةًۭ فَإِذَا هُم مُّبْلِسُونَ
ئینجا کاتێک ئهو بهرنامه و ڕێبازهی که یادیان خرابۆوه فهرامۆشیان کرد، ئێمهش دهروازهکانی ههموو شتێکمان بۆ واڵا کردنهوه و (نازو نیعمهتمان بهسهردا ڕژاندن) ههتا کاتێک دڵخۆش و شادمان بوون بهوهی که پێیان درا، ئیتر لهناکاو گرتمانن و ههموویانمان سهرگهردان و ڕیسواکرد ئینجا ئهوان بێ ئومێد بوون و به غهم و پهژارهیهکی زۆرهوه تیاچوون.
فَقُطِعَ دَابِرُ ٱلْقَوْمِ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ ۚ وَٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ
ئینجا ئیتر ئهو گهلهی ستهمیان کرد و بێ بڕوا بوون بنبڕ کران، (جا ئهوکاته بوونهوهر هاوڕێ لهگهڵ ئیمانداران و فریشتهکاندا دهڵێن: الحمد لله ڕب العالمین).
قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ ٱللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَٰرَكُمْ وَخَتَمَ عَلَىٰ قُلُوبِكُم مَّنْ إِلَٰهٌ غَيْرُ ٱللَّهِ يَأْتِيكُم بِهِ ۗ ٱنظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ ٱلْءَايَٰتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) بهو بێ باوهڕانه) بڵێ: ههواڵم بدهنێ ئهگهر خوا دهزگای بیستن و بینینتان لێ وهربگرێتهوه و مۆر بنێت بهسهر دڵهکانتاندا، ئایا خوایهک ههیه جگه الله ئهو دهزگایانهتان بۆ بهێنێتهوه؟ سهیر بکه و سهرنج بده چۆن چهندهها نموونه و بهڵگهیان بۆ دههێنینهوه، پاشان ئهوان ههر ملهجهڕێ دهکهن و ڕوو وهردهگێڕن.
قُلْ أَرَءَيْتَكُمْ إِنْ أَتَىٰكُمْ عَذَابُ ٱللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ يُهْلَكُ إِلَّا ٱلْقَوْمُ ٱلظَّٰلِمُونَ
پێیان بڵێ: ههواڵم بدهنێ، ئهگهر سزاو تۆڵهی خوا کتوپڕ بێ پێشهکی یهخهی پێگرتن، یان به ئاشکرا نیشانهکانی دهرکهوت و بهرهو ڕووتان هات، ئایا ئهو کاته ههر قهوم و دهستهی ستهمکاران نیه که تیادهچن؟
وَمَا نُرْسِلُ ٱلْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ ۖ فَمَنْ ءَامَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
ئێمه پێغهمبهران بۆ هیچ شتێک نانێرین جگه بۆ مژدهدان نهبێت (بۆ ئیمانداران) و ترساندن نهبێت (بۆ بێ باوهڕان)، جا ئهوهی ئیمان و باوهڕ بهێنێت و چاکسازی بکات، ئهوه نهترس و بیمیان لهسهره، نه غهمبار دهبن.
وَٱلَّذِينَ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا يَمَسُّهُمُ ٱلْعَذَابُ بِمَا كَانُوا۟ يَفْسُقُونَ
ئهوانهش که بڕوایان نههێنا به ئایهت و فهرمانهکانی ئێمه، سزاو ئازار یهخهیان پێ دهگرێت و پێیاندا دهچزێت بههۆی ئهوهی دهردهچوون له فهرمانی خوا.
قُل لَّآ أَقُولُ لَكُمْ عِندِى خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعْلَمُ ٱلْغَيْبَ وَلَآ أَقُولُ لَكُمْ إِنِّى مَلَكٌ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَىَّ ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِى ٱلْأَعْمَىٰ وَٱلْبَصِيرُ ۚ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ
ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: من پێتان ناڵێم گهنجینهکانی خوا لای منه، ههرهها لهنهێنی و شاراوهکانیش هیچ نازانم و ئاگادارنیم و پێتان ناڵێم بهڕاستی من فریشتهم، بهڵکو تهنها شوێنی ئهوه دهکهوم که بهوهحی و نیگا پێم دهگات، (ههروهها) پێیان بڵێ: ئایا کوێرو چاوساغ وهک یهکن؟ (له ڕاستیدا بێ باوهڕ وهک کوێروایه کهله تاریکایدا گیری خواردبێت و له ههموو تاوێکی ژیانیداو له ههموو ههنگاوێکیدا بهتهمای کۆسپ و تهگهرهیه، لهو لاشهوه ئیماندار بیینایه، چاو ساغه، ههموو شتێکی لاروونه، دهزانێت بۆچی هاتووه، بۆچی دهژی، بهرهوکوێ دهچێت) ئایا بۆ بیرناکهنهوه و تێنافکرن (لهو ڕاستیانه).
وَأَنذِرْ بِهِ ٱلَّذِينَ يَخَافُونَ أَن يُحْشَرُوٓا۟ إِلَىٰ رَبِّهِمْ ۙ لَيْسَ لَهُم مِّن دُونِهِۦ وَلِىٌّۭ وَلَا شَفِيعٌۭ لَّعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
کهواته، به قورئان ئهوانه ئاگادارو هۆشیار بکه که دهترسن کۆبکرێنهوه بۆ لای پهروهردگاریان، ئهوکاته کهس نیه جگه لهو پهروهردگاره پشتیوانییان لێبکات، کهسیش نیه تکاکاریان بێت، (ئهو ئاگادار کردنهوهیه) بۆ ئهوهیه ئهوان تهقواو پارێزکاری بکهن و (له ههوڵی بهدهستهێنانی ڕهزامهندیی خوادا بن).
وَلَا تَطْرُدِ ٱلَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُم بِٱلْغَدَوٰةِ وَٱلْعَشِىِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُۥ ۖ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِم مِّن شَىْءٍۢ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِم مِّن شَىْءٍۢ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) نهکهیت ئهوانه دهربکهیت (له مزگهوت و کۆڕی خواناسین) که له بهیانیان و ئێواراندا له پهروهردگاریان دهپاڕێنهوه و (دهیپهرستن) مهبهستیشیان تهنها ڕهزامهندی ئهوه، حساب و لێپرسینهوهی هیچ شتێکی ئهوان لهسهر تۆ نیه و حساب و لێپرسینهوهی هیچ شتێکی تۆیش لهسهر ئهوان نیه، دهرکردنی تۆ بۆ ئهو موسڵمانانه دهبێته هۆی ئهوهی تۆ بچیته ڕیزی ستهمکارانهوه.
وَكَذَٰلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍۢ لِّيَقُولُوٓا۟ أَهَٰٓؤُلَآءِ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْهِم مِّنۢ بَيْنِنَآ ۗ أَلَيْسَ ٱللَّهُ بِأَعْلَمَ بِٱلشَّٰكِرِينَ
ئێمه ههر بهو شێوهیه ههندێکیان به ههندێکیان تاقیدهکهینهوه (کێشه بۆ یهکتر دروست دهکهن، دهبنه بهڵا بۆ یهکتر، یاخود ههندێک ههژار دهکهین و ههندێک دهوڵهمهند.. هتد) تا بێ بڕوایان بڵێن: ئایا ئائهوانه خوا ڕێزی لێناون لهناوماندا؟! (ئهو ههژارو داماوانه کهی شایستهی ئهوهن خوا ههڵیانبژێرێت و هیدایهتیان بدات) ئایا خوا زانا نیه به سوپاسگوزاران؟
وَإِذَا جَآءَكَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِـَٔايَٰتِنَا فَقُلْ سَلَٰمٌ عَلَيْكُمْ ۖ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَىٰ نَفْسِهِ ٱلرَّحْمَةَ ۖ أَنَّهُۥ مَنْ عَمِلَ مِنكُمْ سُوٓءًۢا بِجَهَٰلَةٍۢ ثُمَّ تَابَ مِنۢ بَعْدِهِۦ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُۥ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
کاتێک ئهو کهسانه هاتن بۆ لات که ئیمان بهئایهت و فهرمانهکانی ئێمه دههێنن (تۆ ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) بڵێ: سڵاوتان لێ بێت (ئهم مژدهیهشیان بدهرێ) که: پهروهردگارتان فهرزی کردووه لهسهر خۆی (که له ئاقاری ئێوهدا) بهرهحم ومیهرهبان و دلۆڤان بێت، ئهگهر کهسێکتان بهنهفامیی، بهنهزانیی گوناهێکی کردو لهوهودوا تهوبهی کردو پهشیمان بۆوه و پاش ئهنجامدانی خراپهکه و چاکسازی کرد، ئهوه با دڵنیابێت که پهروهردگار زۆر لێخۆشبوو و میهرهبانه.
وَكَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ ٱلْءَايَٰتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ ٱلْمُجْرِمِينَ
ههر بهو شێوهیه کهباسکرا بهدرێژیی (بهڵگهو نیشانهکان) ڕوون دهکهینهوه تا بهجوانی و ئاشکرا، حهق ڕوون بێتهوه و ڕێبازی تاوانبار و خوانهناسان دهربکهوێت و بناسرێت.
قُلْ إِنِّى نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ ٱلَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ ۚ قُل لَّآ أَتَّبِعُ أَهْوَآءَكُمْ ۙ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًۭا وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُهْتَدِينَ
(بهبێ باوهڕان) بڵێ: بهڕاستی من قهدهغه کراوم له پهرستنی ئهوانهی ئێوه دهیانپهرستن له غهیری خوا (ههروهها) بڵێ: من شوێن ئارهزووهکانی ئێوه ناکهوم (ئهگهر وابکهم)، ئهوه ئیتر بێگومان ئهو کاته من سهر لێشێواو دهبم و ههرگیز له هیدایهت دراوان نیم.
قُلْ إِنِّى عَلَىٰ بَيِّنَةٍۢ مِّن رَّبِّى وَكَذَّبْتُم بِهِۦ ۚ مَا عِندِى مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِۦٓ ۚ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ يَقُصُّ ٱلْحَقَّ ۖ وَهُوَ خَيْرُ ٱلْفَٰصِلِينَ
پێیان بڵێ: چونکه من زۆر دڵنیام و به بهڵگهوه پهروهردگارم (دهناسم و دهیپهرستم) کهچی (پێم سهیره) ئێوه باوهڕتان پێی نیه، ئهوهی ئێوه پهلهتانه بۆتان پێش بێت (له تۆڵهو سزای خوایی) بهدهست من نیهو لای من نیه، حوکم و فهرمانڕهوایی (ههمووشت) ههر بهدهست خوایه، ئهو زاته ڕاستی و حهقیقهتهکان دهخاته ڕوو، چاکترین جیاکهرهوهشه (له نێوان حهق و بهتاڵدا).
قُل لَّوْ أَنَّ عِندِى مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِۦ لَقُضِىَ ٱلْأَمْرُ بَيْنِى وَبَيْنَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِٱلظَّٰلِمِينَ
پێیان بڵێ: ئهگهر بهڕاستی ئهوهی ئێوه پهلهتانه له پێشهاتنی (سزای خوایی) لای من بوایه و بهدهست من بوایه، ئهو کاته ههموو شت له نێوانماندا کۆتایی دههات (ئێوه لهناو دهچوون)، خوایش ههمیشه زانایه به ستهمکاران.
۞ وَعِندَهُۥ مَفَاتِحُ ٱلْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَآ إِلَّا هُوَ ۚ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍۢ فِى ظُلُمَٰتِ ٱلْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍۢ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِى كِتَٰبٍۢ مُّبِينٍۢ
کلیلی ههموو شاراوهکان و زانینی ههموو نهێنیهکان بهدهست خوایه و ههر لای ئهوه، کهس نایانزانێت جگه لهو زاته ههرچی لهسهر وشکانیه (له گیاندارو بێ گیان و گیاو دارو زیندهوهرانی وردو درشت لهسهر زهوی و له توێی خاکدا) خوا پێی دهزانێت، ههروهها ههرچی له دهریاکانیشدا ههیه (له زیندهوهری ههمهجۆرو ماسی سهیرو سهمهره) ئاگای لێیهتی و هیچ گهڵایهک ناکهوێته خوارهوه خوا پێی نهزانێت، ههروهها دهنکێک یان تۆوێک له تاریکایهکانی زهویدا نیه، ئهو دهنکه چ شێدار بێت یان وشک بێت، هیچ شتێک نیه له خوا پهنهان بێت و له (لوح المحفوظ) دا، یاخود له دۆسیه و دهزگای تایبهتیدا تۆمار نهکرابێت.
وَهُوَ ٱلَّذِى يَتَوَفَّىٰكُم بِٱلَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُم بِٱلنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَىٰٓ أَجَلٌۭ مُّسَمًّۭى ۖ ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ههر ئهو زاتهیه بهشهو خهوتان لێ دهخات و دهتانمرێنێت (لهم ساڵانهی دوایدا زاناکان بۆیان دهرکهوتووه که خهو جۆره مردنێکه)، ههروهها دهزانێت له ڕۆژیشدا چ کارو کردهوهیهک ئهنجام دهدهن، (ههموو ڕۆژێک ژیانتان پێدهبهخشێت) و پاشان زیندووتان دهکاتهوه بۆ ئهوهی وادهی دیاری کراو که (ڕۆژانی تهمهنتانه) تهواو بکرێت و (خهوێکی گهورهتان لێدهکهوێت) لهوهودوا گهڕانهوهتان ههر بۆ لای ئهو زاتهیه، پاشان ههواڵی ئهو کارو کردهوانهتان پێڕادهگهیهنێت کهکاتی خۆی ئهنجامتان دهدا.
وَهُوَ ٱلْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِۦ ۖ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّىٰٓ إِذَا جَآءَ أَحَدَكُمُ ٱلْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ
ئهو زاته دهسهڵاتداری بێ سنووره بهسهر بهندهکانیدا، چهندهها (فریشتهی) چاودێرو تۆمارکهر دهنێرێت بۆ سهرتان ههتا ئهو کاتهی مهرگ دێت و یهخه بهکهسێکتان دهگرێت، ئهو کاته ئیتر (فریشته) ڕهوانه کراوهکانمان گیانی دهکێشن و له کاتێکدا ئهوان له کارو کردهوهی خۆیان کهمتهرخهمی ناکهن.
ثُمَّ رُدُّوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ مَوْلَىٰهُمُ ٱلْحَقِّ ۚ أَلَا لَهُ ٱلْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ ٱلْحَٰسِبِينَ
پاشان خهڵکی ههموویان گهڕێنرانهوه بۆ لای خوا که سهروهریی ڕاستهقینهیانه، ئاگاداربن که حوکم و فهرمانڕهوایی ههر بهدهست ئهوهو ئهو زاته خێراو لهماوهیهکی کهمدا له ههمووان دهپرسێتهوه.
قُلْ مَن يُنَجِّيكُم مِّن ظُلُمَٰتِ ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ تَدْعُونَهُۥ تَضَرُّعًۭا وَخُفْيَةًۭ لَّئِنْ أَنجَىٰنَا مِنْ هَٰذِهِۦ لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّٰكِرِينَ
ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: کێ فریاتان دهکهوێت و ڕزگارتان دهکات له تاریکیهکانی وشکانی و دهریادا، (کاتێک گیردهخۆن) و به کهساسی لێی دهپاڕێنهوه، بهنهێنی هانای بۆ دهبهن، (پهیمان دهدهن و دهڵێن) سوێند بێت به خوا ئهگهر لهم تهنگانهیه ڕزگارمان بکهیت، ئهوه بهدڵنیاییهوه دهچینه ڕیزی سوپاسگوزارانهوه.
قُلِ ٱللَّهُ يُنَجِّيكُم مِّنْهَا وَمِن كُلِّ كَرْبٍۢ ثُمَّ أَنتُمْ تُشْرِكُونَ
جا له وهڵامیاندا بڵێ: خوا لهو تاریکیانه و له ههموو کۆسپێک ڕزگارتان دهکات، کهچی پاشان (زۆربهتان) هاوهڵ و شهریکی بۆ بڕیار دهدهن.
قُلْ هُوَ ٱلْقَادِرُ عَلَىٰٓ أَن يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًۭا مِّن فَوْقِكُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًۭا وَيُذِيقَ بَعْضَكُم بَأْسَ بَعْضٍ ۗ ٱنظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ ٱلْءَايَٰتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ
پێیان بڵێ: ههر ئهو زاته بهتوانهیه و دهتوانێت سزای سهختتان لهسهروتانهوه بۆ بنێرێت یان له ژێر پێتانهوه یاخود بتانکاته دهسته دهسته و پارچه پارچه و تاڵاوی توندو تیژی ههندێکتان بکات بهگهرووی ههندێکی ترتاندا، تهماشا بکه چۆن چهندهها بهڵگهی جۆراو جۆریان بۆ دههێنینهوه، بۆ ئهوهی ئهوان تێبگهن.
وَكَذَّبَ بِهِۦ قَوْمُكَ وَهُوَ ٱلْحَقُّ ۚ قُل لَّسْتُ عَلَيْكُم بِوَكِيلٍۢ
(لهگهڵ ئهوهشدا) قهومهکهی تۆ ئهم بهرنامه و قورئانهیان بهدرۆزانی، لهکاتێکدا ههر ئهوهیه حهقیقهت و ڕاستی پێیان بڵێ: ئهوه ئیتر من دهسهڵاتی ڕزگار کردنی ئێوهم نیه و من پشتیوانی ئێوه نیم (ئهگهر خوا بهڵایهکتان بهسهر بهێنێت).
لِّكُلِّ نَبَإٍۢ مُّسْتَقَرٌّۭ ۚ وَسَوْفَ تَعْلَمُونَ
بۆ ههموو ههواڵێک (که له قورئاندا هاتووه) کات و شوێنی بهدی هاتنی خۆی ههیه، له ئایندهشدا دهیزانن.
وَإِذَا رَأَيْتَ ٱلَّذِينَ يَخُوضُونَ فِىٓ ءَايَٰتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا۟ فِى حَدِيثٍ غَيْرِهِۦ ۚ وَإِمَّا يُنسِيَنَّكَ ٱلشَّيْطَٰنُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ ٱلذِّكْرَىٰ مَعَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّٰلِمِينَ
کاتێکیش ئهوانهت بینی که دهم له ئایهتهکانی ئێمهوه دهدهن و (دهیکهنه گاڵتهجاڕی خۆیان) ئهوه تۆ پشتیان تێ بکهو کۆڕو کۆبوونهوهیان بهجێ بهێڵه ههتا ئهو کاتهی دهچنه ناو باسێکی ترهوه، کاتێکیش ئهگهر شهیتان له بیری بردیتهوه (که دوور بکهویتهوه لێیان) جا دوای ئهوهی که بیرت هاتهوه لهگهڵ قهومی ستهمکاران دامهنیشه.
وَمَا عَلَى ٱلَّذِينَ يَتَّقُونَ مِنْ حِسَابِهِم مِّن شَىْءٍۢ وَلَٰكِن ذِكْرَىٰ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
(ههرچهنده) تاوانی نهفامان هیچ کار ناکاته سهر پاداشتی ئهوانهی خواناس و دیندارن، بهڵام (ئهو ههڵوێستهی پێشوو) یادخستنهوهیه، بۆ ئهوهی خۆیان بپارێزن (لهو کۆڕو کۆمهڵانه و یاخیهکانیش دابچڵهکێن).
وَذَرِ ٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ دِينَهُمْ لَعِبًۭا وَلَهْوًۭا وَغَرَّتْهُمُ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَا ۚ وَذَكِّرْ بِهِۦٓ أَن تُبْسَلَ نَفْسٌۢ بِمَا كَسَبَتْ لَيْسَ لَهَا مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلِىٌّۭ وَلَا شَفِيعٌۭ وَإِن تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍۢ لَّا يُؤْخَذْ مِنْهَآ ۗ أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ أُبْسِلُوا۟ بِمَا كَسَبُوا۟ ۖ لَهُمْ شَرَابٌۭ مِّنْ حَمِيمٍۢ وَعَذَابٌ أَلِيمٌۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) وازلهوانه بهێنه که ئاینی خۆیان کردووه بهگاڵتهوگاڵتهجار و ژیانی دنیا فریوی داون و سهر لێشێواوی کردوون، یادیان بهێنهرهوه بهقورئان تا کهس تیا نهچێت بههۆی کارو کردهوهی نالهباریهوه، ئهو کاته جگه له خوا کهس نهبێت پشتیوانی بێت، کهسیش نهبێت تکاکاری بێت، چونکه کابرای خوانهناس ههرچیهکی ببێت و بیهوێت بیکاته بارمتهو فیدیهی خۆی، لێی وهرناگرێت، ئا ئهوانه کاسانێکن که گرفتار بوون و تیاچوون به دهست کارو کردهوهی نالهباری خۆیانهوه، بۆ ئهوانه خواردنهوه و ئاوی لهکوڵ و سزای بهئێش ئامادهیه، بههۆی بێ باوهڕ بوونیانهوه.
قُلْ أَنَدْعُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُنَا وَلَا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَىٰٓ أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ كَٱلَّذِى ٱسْتَهْوَتْهُ ٱلشَّيَٰطِينُ فِى ٱلْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُۥٓ أَصْحَٰبٌۭ يَدْعُونَهُۥٓ إِلَى ٱلْهُدَى ٱئْتِنَا ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلْهُدَىٰ ۖ وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ ٱلْعَٰلَمِينَ
پێیان بڵێ: (ئایا ڕهوایه) پهرستن و هاناو هاوار بۆ کهسێک یان بۆ شتێک بهرین، که نه دهتوانێت قازانجمان پێبگهیهنێت نه زیان، ئایا ڕاسته پاشگهز بکرێینهوه دوای ئهوهی خوا هیدایهتی داین، ئێمه وهکو ئهو کهسه بین که شهیتانهکان دهستیان لێوهشاند بێت و شێتیان کردبێت، بهسهر زهویدا سهرگهردان بسوڕێتهوه و چهند هاوهڵێکی (دڵسۆز)ی ههبێت، بانگی بکهن بۆ ڕێبازی هیدایهت و (بهسۆزهوه پێی بڵێن): وهره بۆ لای ئێمه، (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) تۆ بڵێ: بهڕاستی من دڵنیام که ههر ڕێنموویی خوا (ئاینی ئیسلام) ڕێنموویی تهواوه، ئێمه فهرمانمان پێدراوه که تهسلیم و فهرمانبهرداری پهروهردگاری جیهانیان ببین، (بهقسهی شهیتانهکان نهکهین).
وَأَنْ أَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَٱتَّقُوهُ ۚ وَهُوَ ٱلَّذِىٓ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
ههروهها (فهرمانمان پێدراوه): نوێژو دروشمهکانی بهچاکی ئهنجام بدهن و له خهشم و قینی خوا خۆتان بپارێزن، ئهو پهروهردگاره ئهوهیه که ههر بۆ لای ئهو کۆ دهکرێینهوه.
وَهُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ ۖ وَيَوْمَ يَقُولُ كُن فَيَكُونُ ۚ قَوْلُهُ ٱلْحَقُّ ۚ وَلَهُ ٱلْمُلْكُ يَوْمَ يُنفَخُ فِى ٱلصُّورِ ۚ عَٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ ۚ وَهُوَ ٱلْحَكِيمُ ٱلْخَبِيرُ
ههر ئهو زاته ئاسمانهکان و زهوی لهسهر بنچینهو بناغهی حهق و ڕاستی دروست کردووه، ههر ڕۆژێک ههر کاتێک فهرمان (به نهمان و لهناوچوونی بدات) بێ دواکهوتن پێش دێت، فهرمان و گوفتاری ئهوزاته ههمیشه ڕاست و بهجێیه و ئهنجامدراوه، لهو ڕۆژهی فوو دهکرێت به (صور)دا دهسهڵات تهنها بۆ خوایه، ههر ئهو زانای نهێنی و ئاشکرایه، ههر ئهویش خوایهکی دانا و ئاگایه (به ههموو بهدیهێنراوهکانی).
۞ وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِيمُ لِأَبِيهِ ءَازَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا ءَالِهَةً ۖ إِنِّىٓ أَرَىٰكَ وَقَوْمَكَ فِى ضَلَٰلٍۢ مُّبِينٍۢ
(بهسهرهاتی سهدهکانی ڕابوردوو بێنهوه یادیان) کاتێک ئیبراهیم به ئازهری باوکی وت: ئایا ڕاسته چهند بتێک بکهیته خوا؟! بهڕاستی من دهبینم تۆش و قهومهکهشت لهناو گومڕاییهکی ئاشکرادان.
وَكَذَٰلِكَ نُرِىٓ إِبْرَٰهِيمَ مَلَكُوتَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ ٱلْمُوقِنِينَ
بهو شێوهیهش دهسهڵاتی تۆکمهمان له ئاسمانهکان و زهویدا نیشانی ئیبراهیم دهدهین بۆ ئهوهی بهڵگه بهدهست بێت و له ڕیزی دڵنیاکاندا بێت.
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا ۖ قَالَ هَٰذَا رَبِّى ۖ فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْءَافِلِينَ
ئینجا کاتێک شهو باڵی کێشا بهسهر ئیبراهیمدا ئهستێرهیهکی (گهشی گهورهی)بینی، بۆیه وتی: ئاگاداربن، وادابنێین ئهمه پهروهردگارمه، کاتێک ئهستێرهکهی لێ ئاوا بوو وتی: من شتی لهبهرچاو ون بووم خۆش ناوێت و نایپهرستم.
فَلَمَّا رَءَا ٱلْقَمَرَ بَازِغًۭا قَالَ هَٰذَا رَبِّى ۖ فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِى رَبِّى لَأَكُونَنَّ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلضَّآلِّينَ
ئینجا کاتێک مانگی بینی ههڵهات، وتی: ئاگاداربن، وادابنێین ئهمهیان پهروهردگارمه، کاتێک ئهویش ئاوا بوو وتی: سوێند بێت به خوا ئهگهر پهروهردگارم هیدایهتی نهدامایه، ئهوه بێگومان له ڕیزی دهستهی گومڕاکاندا دهبووم.
فَلَمَّا رَءَا ٱلشَّمْسَ بَازِغَةًۭ قَالَ هَٰذَا رَبِّى هَٰذَآ أَكْبَرُ ۖ فَلَمَّآ أَفَلَتْ قَالَ يَٰقَوْمِ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ
ئینجا کاتێک خۆری بینی ههڵهات، وتی: ئاگاداربن، وادابنێین ئهمهیان پهروهردگارمه، ئهمه گهورهتریشه کاتێک ئهویش ئاوابوو وتی: ئهی خهڵکینه، ئهی خزمینه، بهڕاستی من بهریم لهو شتانهی ئێوه کردووتانه بههاوهڵ و شهریک (بۆ پهروهردگار).
إِنِّى وَجَّهْتُ وَجْهِىَ لِلَّذِى فَطَرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ حَنِيفًۭا ۖ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
بهڕاستی من ڕووی خۆم و دڵم له پهرستندا کردۆته ئهو زاتهی ئاسمانهکان و زهوی فهراههم هێناوه، لهکاتێکدا ڕووم لههیچ شتێکی ترناکهم، بهدڵئارامی تهواویشهوه (دهڵیم که): ههرگیز من له ڕیزی موشریک و هاوهڵگهراندانیم.
وَحَآجَّهُۥ قَوْمُهُۥ ۚ قَالَ أَتُحَٰٓجُّوٓنِّى فِى ٱللَّهِ وَقَدْ هَدَىٰنِ ۚ وَلَآ أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يَشَآءَ رَبِّى شَيْـًۭٔا ۗ وَسِعَ رَبِّى كُلَّ شَىْءٍ عِلْمًا ۗ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ
(کهچی قهومه نالهبارهکهشی) کهوتنه موجادهلهو دهمهدهمێ دژی (له وهڵامیاندا ئیبراهیم وتی): ئایا ئێوه دهربارهی خوای (تاکو تهنها) لهگهڵ مندا دهمهدهمێ و موجادهله دهکهن؟ لهکاتێکدا ئهو بهڕاستی هیدایهتی داوم و ڕێبازی ڕاستی نیشانداوم و ناشترسم لهو شتانهی که ئێوه دهیکهن بهشهریکی خوا (چونکه ناتوانن زیانێکم پێ بگهیهنن) مهگهر ویستی پهروهردگارمی لهسهربێت و بیهوێت شتێکم بهسهردا بهێنێت، پهروهردگارم بهزانست و زانیاری ههموو شتێکی گرتۆتهوه، ئایا ئهوه بیرناکهنهوه و یاداوهری وهرناگرن؟
وَكَيْفَ أَخَافُ مَآ أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُم بِٱللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِۦ عَلَيْكُمْ سُلْطَٰنًۭا ۚ فَأَىُّ ٱلْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِٱلْأَمْنِ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
من چۆن لهو شتانه دهترسم که ئێوه له جیاتی خوا دهیانپهرستن و چۆن ئێوه ناترسن لهوهی که شهریک و هاوهڵتان بۆ خوا بڕیارداوه بهبێ هیچ بهڵگهیهک که خوا ناردبێتی بۆتان، جا کهواته کام دهسته شایستهی ئهوهیه بێ ترس و بیم بێت و به ئاسوودهیی بژی؟ ئهگهر ئێوه دهزانن ئهوه پێم بڵێن؟...
ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَمْ يَلْبِسُوٓا۟ إِيمَٰنَهُم بِظُلْمٍ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمُ ٱلْأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ
ئهوانهی ئیمان و باوهڕیان هێناوه و ستهم و هاوهڵگهریان تێکهڵ به ئیمانهکهیان نهکردووه، ئاسوودهیی و هێمنی ههر بۆ ئهوانهیه، ههر ئهوانهش ڕێنموومایی کراون.
وَتِلْكَ حُجَّتُنَآ ءَاتَيْنَٰهَآ إِبْرَٰهِيمَ عَلَىٰ قَوْمِهِۦ ۚ نَرْفَعُ دَرَجَٰتٍۢ مَّن نَّشَآءُ ۗ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌۭ
ئهو وتو وێژو لێکۆڵینهوانه بهڵگه و نیشانهی ئێمه بوو، کاتێک بهخشیمانن به ئیبراهیم لهسهر گهلهکهی و زاڵ بوو بهسهریاندا، قسهو بیروباوهری بهسهر قهومهکهیدا سهرکهوت، جا ههر کهسێک بمانهوێت و (خۆیشی شایسته بێت) چهندهها پلهوپایهی بهرز دهکهینهوه، بهڕاستی پهروهردگاری تۆ دانا و کار بهجێ یه و زانایه بهههموو شتێک.
وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ إِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ ۚ كُلًّا هَدَيْنَا ۚ وَنُوحًا هَدَيْنَا مِن قَبْلُ ۖ وَمِن ذُرِّيَّتِهِۦ دَاوُۥدَ وَسُلَيْمَٰنَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَىٰ وَهَٰرُونَ ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ
(لهوهودوا) ئیسحاق و یهعقوبمان پێبهخشی، ههریهک لهوانمان ڕێنموویی کرد، پێشتریش نوحمان ڕێنموویی کردبوو و له نهوهکانی (تری ئیبراهیم) داود و سلیمان و ئهیوب و یوسف و موسا و هاروون (هاتنه دنیاوه و بوونه ڕابهرو چاوساغ بۆ خهڵکی) ئا بهو شێوهیه پاداشتی چاکهخوازان دهدهینهوه (نهوهی چاکو پاک و خواناسیان پێدهبهخشین).
وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَىٰ وَعِيسَىٰ وَإِلْيَاسَ ۖ كُلٌّۭ مِّنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
(ههروهها) زهکهریا و یهحیا و عیسا و ئیلیاس ههر ههموویان له پاک و چاکان بوون.
وَإِسْمَٰعِيلَ وَٱلْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًۭا ۚ وَكُلًّۭا فَضَّلْنَا عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ
ئیسماعیل و یهسهع و یونس و لوطیش (لههیدایهت دراوو پێغهمبهران بوون) ههریهکه لهوانیشمان ڕێزدارکرد بهسهر ههموو خهڵکی جیهانی (سهردهمی خۆیاندا).
وَمِنْ ءَابَآئِهِمْ وَذُرِّيَّٰتِهِمْ وَإِخْوَٰنِهِمْ ۖ وَٱجْتَبَيْنَٰهُمْ وَهَدَيْنَٰهُمْ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ
ههروهها ههندێک له باوانیان و نهوهکانیان و براکانیانمان ههڵبژاردو هیدایهت و ڕێنموویمان کردن بۆ ڕێگهو ڕێبازی ڕاست و دروست.
ذَٰلِكَ هُدَى ٱللَّهِ يَهْدِى بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ ۚ وَلَوْ أَشْرَكُوا۟ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
ئهوهیه هیدایهت و ڕێنموویی خوایی که هیدایهت و ڕێنموویی ههر کهسێکی پێ دهدات له بهندهکانی (که شایسته بێت) خۆ ئهگهر شهریک و هاوبهش بڕیار بدهن، ئهوه ههرچی کارو کردهوهیهکی (چاکیشیان) ههیه ههمووی پووچ و بێ نرخ دهبێت.
أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَٰهُمُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحُكْمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ۚ فَإِن يَكْفُرْ بِهَا هَٰٓؤُلَآءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًۭا لَّيْسُوا۟ بِهَا بِكَٰفِرِينَ
ئا ئهوانهی (که ناوبران) ئهوانهن کتێبی (ئاسمانی) و دهسهڵات و فهرمانڕهوایی و پێغهمبهرایهتیمان پێ بهخشیوون، جا ئهگهر ئهوانه بڕوایان پێی نهبێت (له نهفامان)، ئهوه بهڕاستی بهکهسانێکی ترمان (له ژیرو هۆشمهندهکان) سپارد و بڕوایان پێیهتی و پشتیوانیی لێدهکهن و پێی بێ باوهڕ نین.
أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُ ۖ فَبِهُدَىٰهُمُ ٱقْتَدِهْ ۗ قُل لَّآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا ۖ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَىٰ لِلْعَٰلَمِينَ
ئهو (ناوبراوانه) ئهو کهسانهن که خوا (بهتایبهت) هیدایهت و ڕینموویی کردوون، تۆش (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) شوێنی هیدایهت و ڕێنموویی ئهوانه بکهوه (ههروهها بهو خهڵکه) بڵێ: که من هیج جۆره کرێ و پاداشتێکتان لهسهر ڕێنموویی لێ داوا ناکهم، ئهم قورئان و بهرنامهیهش (که به مندا ڕهوانهکراوه) تهنها یادخهرهوهیه بۆ ههموو خهڵکی سهر ئهم زهویه.
وَمَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦٓ إِذْ قَالُوا۟ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَىٰ بَشَرٍۢ مِّن شَىْءٍۢ ۗ قُلْ مَنْ أَنزَلَ ٱلْكِتَٰبَ ٱلَّذِى جَآءَ بِهِۦ مُوسَىٰ نُورًۭا وَهُدًۭى لِّلنَّاسِ ۖ تَجْعَلُونَهُۥ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًۭا ۖ وَعُلِّمْتُم مَّا لَمْ تَعْلَمُوٓا۟ أَنتُمْ وَلَآ ءَابَآؤُكُمْ ۖ قُلِ ٱللَّهُ ۖ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِى خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ
(جولهکه) وهکو پێویست قهدری خوایان نهگرت، ڕێزیان بۆ دانهنا، چونکه وتیان: خوا هیچ کتێبێکی بۆ هیچ کهس دانهبهزاندوه، پێیان بڵێ: باشه ئهی کێ ئهو کتێبهی دابهزاند که موسا هێنای (بۆتان)، لهکاتێکدا نوورو هیدایهتیش بوو بۆ خهڵکی، کهچی ئێوه بهش بهش و پارچه پارچهی دهکهن و ئهوهی بهدڵتان بێت نیشانی خهڵکی دهدهن و زۆریشی دهشارنهوه (بهتایبهت دهربارهی پێغهمبهر و قورئان) ههروهها بڵێ ههندێک شت فێرکران که نه ئێوه نه باو و باپیرانتان دهتانزانی، پێیان بڵێ: ههر خوا خۆی دایبهزاندوه و فێریشی کردوون، لهوهودوا وازیان لێ بهێنه با له بهتاڵ و نادروستی خۆیاندا ڕۆبچن و گهمهو یاری بکهن!!
وَهَٰذَا كِتَٰبٌ أَنزَلْنَٰهُ مُبَارَكٌۭ مُّصَدِّقُ ٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَلِتُنذِرَ أُمَّ ٱلْقُرَىٰ وَمَنْ حَوْلَهَا ۚ وَٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْءَاخِرَةِ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۖ وَهُمْ عَلَىٰ صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ
ئهم (قورئانه) کتێبێکی پیرۆزه، دامان بهزاندوه، ڕاستی کتێبهکانی پێشوو دهسهلمێنێت (به تایبهت تهورات و ئینجیل، که ئهوانیش له لایهن خواوه ڕهوانه کراون) ههروهها ناردوومانه تا شاره دێرینهکه (مهککهی پیرۆز) و ههموو دهوروبهری داچڵهکێنێت و (بانگیان بکات بۆ ئیسلام، که دانیشتووانی ههموو گۆی زهوی دهگرێتهوه) جا ئهوانهی که باوهڕ بهرۆژی دوایی دههێنن، بڕوا به قورئانیش دههێنن و لهسهر نوێژهکانیان بهردهوامن و ههمیشه لهکاتی خۆیدا ئهنجامی دهدهن و دهیپارێزن.
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِىَ إِلَىَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَىْءٌۭ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثْلَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ ۗ وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ فِى غَمَرَٰتِ ٱلْمَوْتِ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓا۟ أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوٓا۟ أَنفُسَكُمُ ۖ ٱلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ ٱلْهُونِ بِمَا كُنتُمْ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيْرَ ٱلْحَقِّ وَكُنتُمْ عَنْ ءَايَٰتِهِۦ تَسْتَكْبِرُونَ
کێ لهوه ستهمکارتره که درۆ بۆ خوا ههڵبهستێت و یاخود بڵێت: منیش وهحی و نیگام بۆ هاتووه، له ڕاستیشدا هیچی بۆ نههاتبێت، ههروهها ئهو کهسهش که وتویهتی: منیش وهک قورئان کتێبێک دادهبهزێنم وهک خوا دایبهزاندوه، خۆ ئهگهر ئهو ستهمکارانه ببینی چۆن له ئێش و ئازاری سهرهمهرگدا (گیرێکیان خواردووه) فریشتهکانیش دهستیان لێدهکهنهوه و لێیان دهدهن و (پێیان دهڵێن): ئادهی گیانتان بدهن بهدهستهوه، دهی ڕۆحتان دهرکهن، ئهمڕۆ له تۆڵهی (خوا نهناسیتاندا) سزاو ئهشکهنجهی ڕیسوایی و شهرمهزاری دهدرێن، چونکه شتی ناحهقتان بهدهم خواوه ههڵدهبهست و خۆتان بهگهوره دهزانی له بهرامبهر ئایهت و فهرمانهکانی خوادا و لووت بهرزیتان نهیدههێشت باوهڕی پێ بهێنن.
وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَٰدَىٰ كَمَا خَلَقْنَٰكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ وَتَرَكْتُم مَّا خَوَّلْنَٰكُمْ وَرَآءَ ظُهُورِكُمْ ۖ وَمَا نَرَىٰ مَعَكُمْ شُفَعَآءَكُمُ ٱلَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَٰٓؤُا۟ ۚ لَقَد تَّقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنكُم مَّا كُنتُمْ تَزْعُمُونَ
(له ڕۆژی قیامهتدا خوای گهوره ڕوو به خوانهناسان دهفهرموێت) سوێند بهخوا بێگومان ئێوه به تهنها و تاک تاک هاتوونهته لامان ههروهکو یهکهم جار دروستمان کردن و ههرچی پێمان بهخشی بوون و بهکارتان دههێنا بهجێتان هێشتووه له دوایی خۆتانهوه و ناشبینین لهگهڵتان ئهو کهس و شتانهی که ئێوه دهتانوت تکاکارن بۆمان و فریامان دهکهون، سوێند بهخوا بهڕاستی ههرچی پهیوهندیهک ههبوو له نێوانتاندا بچڕاوهو ههرچی ئومێدتان پێی ههبوو لافتان پێوه لێدهدا لێتان ون بوو.
۞ إِنَّ ٱللَّهَ فَالِقُ ٱلْحَبِّ وَٱلنَّوَىٰ ۖ يُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ ٱلْمَيِّتِ مِنَ ٱلْحَىِّ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ ۖ فَأَنَّىٰ تُؤْفَكُونَ
بهڕاستی خوا لهتکهری دهنک و دانهوێڵهیه بۆ ئهوهی یپشکوێنێت و بڕوێت، زیندووش له مردوو دهردههێنێت، دهرهێنهری مردووشه له زیندوو، ئا ئهوهیه خوای پهروهردگارتان، جا ئیتر بۆ کوێ لادهدرێن و بۆ کوێ وێڵ دهکرێن.
فَالِقُ ٱلْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ ٱلَّيْلَ سَكَنًۭا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ حُسْبَانًۭا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ
(ههرئهو زاتهیه) بهیانیان فهراههم دههێنێت و ئاسۆ ڕوناک دهکاتهوه و شهوی کردووه بههۆی ئارامی و خامۆشی، ڕۆژو مانگیشی کردووه بههۆی ڕاگرتنی حساب، ئهو شتانه ههمووی بهنهخشهی خوای باڵادهست و زانا کێشراوه.
وَهُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلنُّجُومَ لِتَهْتَدُوا۟ بِهَا فِى ظُلُمَٰتِ ٱلْبَرِّ وَٱلْبَحْرِ ۗ قَدْ فَصَّلْنَا ٱلْءَايَٰتِ لِقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ
ههر ئهو زاته، ئهستێرهی بۆ فهراههم هێناون تا ببێته هۆی ڕێنموویتان لهناو تاریکیهکانی سهر ڕووکاری وشکانی و دهریاکاندا، بهڕاستی ئێمه نیشانه و بهڵگهی زۆرمان (لهسهر دهسهڵاتی خۆمان و ڕێکوپێکی کارمان) ڕوون کردۆتهوه بۆ کهسانێک که پێی بزانن و لێی تێبگهن.
وَهُوَ ٱلَّذِىٓ أَنشَأَكُم مِّن نَّفْسٍۢ وَٰحِدَةٍۢ فَمُسْتَقَرٌّۭ وَمُسْتَوْدَعٌۭ ۗ قَدْ فَصَّلْنَا ٱلْءَايَٰتِ لِقَوْمٍۢ يَفْقَهُونَ
ههر ئهو زاته ئێوهی بهدیهێناوه له تاکه کهسێک، سهردهمێک (بهشێکتانی له پشتی باوکتاندا) نیشتهجێ کردبوو (که گوێزرانهوه بۆ ناو سکی دایکتان) ئهو شوێنه ئێوهی گرته خۆ (تا تیایدا نهش و نما بکهن، یاخود بۆ ماوهیهک ئێوهی لهسهر ڕووکاری زهوی دانا، دوایی له توێیدا شاردنیهوه تا ڕۆژی قیامهت) بهڕاستی ئێمه نیشانه و بهڵگهی زۆرمان (لهسهر دروستکردنی ئێوه و دروستکاری خۆمان هێناوهتهوه) بۆ کهسانێک که تێفکرن و وردبین بن.
وَهُوَ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَخْرَجْنَا بِهِۦ نَبَاتَ كُلِّ شَىْءٍۢ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًۭا نُّخْرِجُ مِنْهُ حَبًّۭا مُّتَرَاكِبًۭا وَمِنَ ٱلنَّخْلِ مِن طَلْعِهَا قِنْوَانٌۭ دَانِيَةٌۭ وَجَنَّٰتٍۢ مِّنْ أَعْنَابٍۢ وَٱلزَّيْتُونَ وَٱلرُّمَّانَ مُشْتَبِهًۭا وَغَيْرَ مُتَشَٰبِهٍ ۗ ٱنظُرُوٓا۟ إِلَىٰ ثَمَرِهِۦٓ إِذَآ أَثْمَرَ وَيَنْعِهِۦٓ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكُمْ لَءَايَٰتٍۢ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ
ئهو خوایه زاتێکه که له ئاسمانهوه باران دهبارێنێت (دهفهرموێت): جا بههۆیهوه چرۆو چهکهرهی ههموو شتێکی پێ دهردههێنین و شینی دهکهین، ئینجا لاسکی سهوزی لێ پهیدا دهکهین، زنجیره دانهی سهفتهکراوی لێ دروست دهکهین (وهک گوڵهگهنم و چوڵتوک و گهنمهشامی.. هتد) له دارخورماش له ههندێ لق و چڵه پۆپی هێشووی خورما شۆڕ دهبێتهوه، ههروهها باخی ههمهجۆری ڕهزو ترێ، زهیتون و ههناریش، ههیانه له ڕواڵهتدا لهیهک دهچێت، ههشیانه لهیهک ناچێت، جا تهماشای بهرهکهی بکهن کاتێک بهر دهگرێت، پێ دهگات، (سهرهتا ههندێکی گوڵه و دوایی خۆی ههڵدهپێچێت، ڕهنگ و قهبارهیهک دهگرێته خۆی، دوای چهند مانگێک قهبارهشی گهورهتر دهبێت، ڕهنگیشی دهگۆڕێت، ئهوسا پێ دهگات و تام و بۆنی سروشتی خۆی بۆ دروست دهبێت) بهڕاستی ئا لهو شتانهدا (که ئاماژهی تێداکرا بۆتان) چهندهها بهڵگهو نیشانهی تهواون بۆ کهسانێک که ئیمان و باوهڕیان دههێنن (بهو بهدی هێنهرهی که ئاسهواری دهستی قودرهت و به دهسهڵاتی له ههموو شتێکدا بهدی دهکرێت).
وَجَعَلُوا۟ لِلَّهِ شُرَكَآءَ ٱلْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ ۖ وَخَرَقُوا۟ لَهُۥ بَنِينَ وَبَنَٰتٍۭ بِغَيْرِ عِلْمٍۢ ۚ سُبْحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يَصِفُونَ
(لهگهڵ ئهو ههموو نیشانهی دهسهڵاتداریهدا نهفامان) پهری و جنۆکهیان کردۆته هاوبهش و هاوتای خوا، له حاڵێکدا ههر خوا دروستکاری پهری و جنۆکهکانه و بهناحهق کوڕو کچ دهدهنه پاڵی، بێ هیچ جۆره زانیاریهک (گاور دهڵێ: عیسا کوڕی خوایه، جوو دهڵێ: عوزهیر، هاوهڵگهران دهڵێن: فریشتهکان کچی خوان!!) پاکی و بێگهردی و بڵندی بۆ ئهو زاتهیه که دووره لهو سیفهته ناقۆڵاو نادروستانهوه که ئهوانه خوای پێی پێناسه دهکهن.
بَدِيعُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُۥ وَلَدٌۭ وَلَمْ تَكُن لَّهُۥ صَٰحِبَةٌۭ ۖ وَخَلَقَ كُلَّ شَىْءٍۢ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ
بێگومان ئهو زاته بهدیهێنهری ئاسمانهکان و زهویه له جوانترین و ڕێک و پێکترین شێوهدا، چۆن ڕۆڵهی دهبێت؟! خۆ ئهوزاته هاوسهری نهگرتووه؟! بهڵکو ههموو شتێکی دروست کردوه، بهڕاستی ئهو زاته بهههموو شتێک زانایه.
ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ ۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ خَٰلِقُ كُلِّ شَىْءٍۢ فَٱعْبُدُوهُ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ وَكِيلٌۭ
ئا ئهو خوایه پهروهردگارتانه، جگه لهویش هیچ خوایهکی تر نیه، بهدیهێنهری ههموو شتێکه، کهواته ههر ئهو زاته بپهرستن و بهندایهتی تهنها ئهو بکهن، ئهو خوایه ئاگادارو چاودێری ههموو شتێکه.
لَّا تُدْرِكُهُ ٱلْأَبْصَٰرُ وَهُوَ يُدْرِكُ ٱلْأَبْصَٰرَ ۖ وَهُوَ ٱللَّطِيفُ ٱلْخَبِيرُ
دهزگای بینایی و (بۆچوونی ئادهمیزاد) ناتوانێت ئهو زاته ببینێت، زانیاری ئهو خوایه ههموو شتێکی گرتۆتهوه، ئاگاداریشه بهههموو دهزگاکانی بینایی، ههر ئهوه وردبین و ئاگایه.
قَدْ جَآءَكُم بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمْ ۖ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِۦ ۖ وَمَنْ عَمِىَ فَعَلَيْهَا ۚ وَمَآ أَنَا۠ عَلَيْكُم بِحَفِيظٍۢ
بێگومان چهندهها بهڵگهی ڕووناکبیرتان له لایهن پهروهردگارتانهوه بۆ هاتووه، جا ئهوهی خۆی ڕوناکبیر بکات و له ڕاستیهکان تێفکرێت و تێبگات و گۆڕانکاری له بیرو هۆش و ژیانیدا ئهنجام بدات، ئهوه ههرخۆی قازانج دهکات، ئهو کهسهی چاو دهنوقێنێت له ئاستی ڕوناکبیریه خواییهکاندا و لهڕاستی لادهدات، ئهویش ههر لهسهر خۆی دهکهوێت و خۆی زهرهر دهکات و من (واته پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) بههیچ شێوهیهک چاودێر نیم بهسهرتانهوه.
وَكَذَٰلِكَ نُصَرِّفُ ٱلْءَايَٰتِ وَلِيَقُولُوا۟ دَرَسْتَ وَلِنُبَيِّنَهُۥ لِقَوْمٍۢ يَعْلَمُونَ
ههر بهو شێوهیه (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) ئایهتی جۆراو جۆرت بۆ ڕهوانه دهکهین له ههموو بارهیهکهوه، ده با ههر بڵێن خوێندووته و بهدهرس پێت وتراوه (ئێمه دهمانهوێت) بهڕاستی ڕوونی بکهینهوه بۆ کهسانێک که بزانن و تێبگهن.
ٱتَّبِعْ مَآ أُوحِىَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ ۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ وَأَعْرِضْ عَنِ ٱلْمُشْرِكِينَ
(تۆ ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) شوێنی ئهو بهرنامهیه بکهوه که لهلایهن پهروهردگارتهوه به نیگا و (وحی) پێت ڕاگهیهنراوه، جگه لهو هیچ خوایهکی تر نیه، گوێ مهدهرێ و پشت ههڵکه له موشریک و هاوهڵگهران.
وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَآ أَشْرَكُوا۟ ۗ وَمَا جَعَلْنَٰكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًۭا ۖ وَمَآ أَنتَ عَلَيْهِم بِوَكِيلٍۢ
خۆ ئهگهر پهروهردگارت (بیویستایه و شایسته بوونایه هیدایهتی دهدان) هاوهڵگهر نهدهبوون، خۆ ئێمه تۆمان نهکردووهته چاودێری بهسهر ئهوانهوه و تۆ دهسهڵاتت بهسهریاندا نیه (تا بهزۆر هیدایهتیان بهسهردا بسهپێنیت).
وَلَا تَسُبُّوا۟ ٱلَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ فَيَسُبُّوا۟ ٱللَّهَ عَدْوًۢا بِغَيْرِ عِلْمٍۢ ۗ كَذَٰلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِم مَّرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ
(ئهی ئیمانداران) نهکهن جوێن بدهن بهو بت و شتانهی که (نهفامان) هاواری لێدهکهن و دهیپهرستن بێجگه لهخوا، نهوهکو ئهوانیش بهناحهق و بهنهفامی جوێن بدهن بهخوا، (چونکه ئهوانه) نایناسن و قهدری نازانن، ئا بهو شێوهیه ئێمه بۆ ههر گهل و ئوممهتێک کردهوهکهیانمان ڕازاندۆتهوه، لهوهودوا گهڕانهوهیان ههر بۆ لای پهروهردگاریانه، ئهوسا ئاگاداریان دهکاتهوه بهو کاروکردهوانهی که دهیانکرد.
وَأَقْسَمُوا۟ بِٱللَّهِ جَهْدَ أَيْمَٰنِهِمْ لَئِن جَآءَتْهُمْ ءَايَةٌۭ لَّيُؤْمِنُنَّ بِهَا ۚ قُلْ إِنَّمَا ٱلْءَايَٰتُ عِندَ ٱللَّهِ ۖ وَمَا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهَآ إِذَا جَآءَتْ لَا يُؤْمِنُونَ
موشریک و هاوهڵگهران سوێندی گهورهیان بهخوا دهخوارد: که سوێند بێت ئهگهر موعجیزهیهکیان بۆ بێت ئهوه بێگومان باوهڕی پێ دههێنن، پێیان بڵێ: بهڕاستی ههموو بهڵگهو موعجیزهکان تهنها لای خوایه و بهدهست ئهوه، جا ئێوه چووزانن، چونکه لهوانهیه ئهو داخوازی و موعجیزه و بهڵگانهشیان بۆ پێش بهێنین ههر باوهڕ ناهێنن.
وَنُقَلِّبُ أَفْـِٔدَتَهُمْ وَأَبْصَٰرَهُمْ كَمَا لَمْ يُؤْمِنُوا۟ بِهِۦٓ أَوَّلَ مَرَّةٍۢ وَنَذَرُهُمْ فِى طُغْيَٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ
ئهو کاته دڵ و چاوهکانیان ههڵدهگێڕینهوه (لهنێوان جۆرهها لێکدانهوه و ئهگهردا) ههروهکو چۆن یهکهمجار له سهرهتاوه باوهڕیان نههێنابوو (بهدهسهڵاتی بێ سنووری خواو ئهم ههموو موعجیزه بێ شوماره که دهوری داون) ئێمه جارێ وازیان لێ دههێنین تا له ستهم و سهرکهشی خۆیاندا سهرگهردان بن و ڕۆبچن (بۆ کوێ دهچن له دهستمان دهرناچن).