Surah 2: Al-Baqara — البقرة
۞ تِلْكَ ٱلرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍۢ ۘ مِّنْهُم مَّن كَلَّمَ ٱللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَٰتٍۢ ۚ وَءَاتَيْنَا عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱلْبَيِّنَٰتِ وَأَيَّدْنَٰهُ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ ۗ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلَ ٱلَّذِينَ مِنۢ بَعْدِهِم مِّنۢ بَعْدِ مَا جَآءَتْهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ وَلَٰكِنِ ٱخْتَلَفُوا۟ فَمِنْهُم مَّنْ ءَامَنَ وَمِنْهُم مَّن كَفَرَ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ مَا ٱقْتَتَلُوا۟ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ
ئهو پێغهمبهرانهی (باسکران) ڕێزی ههندێکیانمان داوه بهسهر هاندێکی تریاندا، ههیانه خوا گفتوگۆی (یهکسهری) لهگهڵدا کردووه (وهک موسا) و پلهوپایهی ههندێکیانی بهرز کردۆتهوه به چهندهها پله (وهک محمد (صلی الله علیه وسلم) و چهندهها بهڵگهی ڕوون و ئاشکرامان بهخشیووه بهعیسای کوڕی مهریهم، (وهک زیندووکردنهوهی مردوو، چاکردنهوهی نهخۆشی زگماک،.. هتد بهویستی خوا) و پشتگیریمان کردووه به فریشتهی سرووش که (جوبرهئیل)ه، خۆ ئهگهر خوا ویستی لهسهر بوایه (ئهو خهڵکه ههمووی باوهڕدار دهبوون)، دوای هاتنی پێغهمبهرهکانیان جهنگیان دژبهیهک نهدهکرد، پاش ئهوهی چهندهها بهڵگهی ئاشکرایان (لهسهردهستی پێغهمبهران) بۆ هاتبوو، بهڵام دووبهرهکی کهوته نێوانیانهوه، ههندێکیان ئیمان و باوهڕی هێناو، ههندێکیشیان بێ باوهڕ بوو، ئهگهر خوا ویستی لهسهر بوایه جهنگیان دژ بهیهک نهدهکردو یهکتریان نهدهکوشت، بهڵام خوا ههرچیهکی بوێت ههر ئهوه ئهنجام دهدات ههر ئهوه پێش دههێنێت.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنفِقُوا۟ مِمَّا رَزَقْنَٰكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌۭ لَّا بَيْعٌۭ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌۭ وَلَا شَفَٰعَةٌۭ ۗ وَٱلْكَٰفِرُونَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه لهوماڵ و سامان ودارایی و (عیلم و زانست و تواناییه)ی که پێمان بهخشیوون؛ ببهخشن، پێش ئهوهی ڕۆژێک بێت که کڕین و فرۆشتن ودۆستایهتی و تکاکاری تیادانیه، (ئهو ڕۆژه) بێ باوهڕان ههر خۆیان له ڕیزی ستهمکاراندان.
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُۥ سِنَةٌۭ وَلَا نَوْمٌۭ ۚ لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ مَن ذَا ٱلَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذْنِهِۦ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَىْءٍۢ مِّنْ عِلْمِهِۦٓ إِلَّا بِمَا شَآءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ ۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ ٱلْعَلِىُّ ٱلْعَظِيمُ
خوا زاتێکه جگه ئهو هیچ خوایهکی ترنیه که شایهنی پهرستن بێت و ئهو ههمیشه زیندووه و ڕاگرو سهرپهرشتیاری (ههموو دروست کراوهکانیهتی)، نه وهنهوز دهیگرێت و نه خهو (چونکه ڕاگرو سهرپهرشتیاری بوونهوهره)، ههرچی له ئاسمانهکان و ههرچی له زهویدا ههیه ههر ئهوزاته خاوهنیانه، کێ یه ئهوهی (دهتوانێت) تکا بکات له لای ئهو، بهبێ مۆڵهتی خۆی، دهشزانێت چی له ئێستاو داهاتوو و ڕابووردودا ڕوویداوهو ڕوودهدات، هیچ کام له دروستکراوانی زانست و زانیاری تهواویان نیه دهربارهی زانیاری و زانستهکانی ئهو، مهگهر بهوهی که خۆی بیهوێت فێریان بکات (ئهم پێشکهوتن و زانستهی سهردهم بهشێکی کهمن له بهخششهکانی خوا)، فهرمانڕهوایی و دهسهڵات و زانینی ئهوزاته ههموو ئاسمانهکان و زهوی گرتۆتهوه و پارێزگاریان بهلای خواوه هیچ گران نیه و ماندووی ناکات و ههر ئهو خوایهکی بهرزو بڵند و گهورهیه.
لَآ إِكْرَاهَ فِى ٱلدِّينِ ۖ قَد تَّبَيَّنَ ٱلرُّشْدُ مِنَ ٱلْغَىِّ ۚ فَمَن يَكْفُرْ بِٱلطَّٰغُوتِ وَيُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسْتَمْسَكَ بِٱلْعُرْوَةِ ٱلْوُثْقَىٰ لَا ٱنفِصَامَ لَهَا ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
بههیچ جۆرێک زۆر کردن نیه له وهرگرتنی بیروباوهڕی ئیسلامدا (دینداری بهزۆر نابێت بکرێت و دین بهزۆر نادرێت بهسهر کهسدا)، چونکه بهڕاستی ڕێبازی چاک و دروست؛ ڕوون و ئاشکرا بووه و جیابۆتهوه له گومڕایی و سهرکهشی، جا ئهوهی باوهڕی نهبێت به ـ تاغوت ـ (که بریتیه له: ههموو ڕێگهو ڕێبازو هێزو بهرنامهو لادان و بتێک)و باوهڕی دامهزراو بهێنێت بهخوا، جا بێگومان ئهوکهسه دهستی گرتووه به بههێزترین هۆکاری ڕزگارییهوه، شوێن دامهزراوترین بیروباوهڕ کهوتووه، که هیچ پسان و ههڵوهشاندنهوهیهکی بۆ نی یه و ههمیشه پتهو و دامهزراوه، خوای گهورهش بیسهرو زانایه.
ٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يُخْرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ ۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَوْلِيَآؤُهُمُ ٱلطَّٰغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ ٱلنُّورِ إِلَى ٱلظُّلُمَٰتِ ۗ أُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ
خوا پشت و پهنا و خاوهنی ئهو کهسانهیه باوهڕیان هێناوه، له تاریکاییهکانی (گومان و ستهم) دهریان دههێنێت و دهیانبات بهرهو نوورو ڕووناکی، ئهوانهش که ڕێبازی کوفریان گرتۆتهبهر، یارمهتی دهرهکانیان تهنها ـ تاغوتهکانه، له نوورو ڕووناکی دهریان دههێنن و بهرهو تاریکاییهکان دهیانبهن، ئا ئهوانه نیشتهجێی ناو ئاگری دۆزهخن و بۆ ههمیشه تیایدا دهمێننهوه.
أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِى حَآجَّ إِبْرَٰهِۦمَ فِى رَبِّهِۦٓ أَنْ ءَاتَىٰهُ ٱللَّهُ ٱلْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَٰهِۦمُ رَبِّىَ ٱلَّذِى يُحْىِۦ وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا۠ أُحْىِۦ وَأُمِيتُ ۖ قَالَ إِبْرَٰهِۦمُ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَأْتِى بِٱلشَّمْسِ مِنَ ٱلْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ ٱلْمَغْرِبِ فَبُهِتَ ٱلَّذِى كَفَرَ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ
ئایا نهتبیستووه و نهتڕوانیوهته ئهو کهسهی دهمهقاڵهی دهکرد لهگهڵ ئیبراهیمدا له بارهی پهروهردگاریهوه لهبهر ئهوهی خوا پاشایهتی پێبهخشی بوو، (له جیاتی باوهڕهێنان و سوپاسگوزاری کهچی دهمه دهمێی دهکرد لهگهڵ ئیبراهیمدا)، (ئهم لووت بهرزیهشی کاتێک بوو به ههواو فیزاوه پرسیوویهتی له ئیبراهیم که پهروهردگاری تۆ کێیه؟ ئهویش له وهڵامدا وتی: پهروهردگاری من ئهوزاتهیه که ژیان دهبهخشێت و مردنیشی بهدهسته، (نهمروود له وهڵامیدا) وتی: جا منیش ژیان دهبهخشم و مردنیشم بهدهسته، (ئینجا فهرمانیدا ههندێک له نهیارانی بکوژن گوایه ئهوه دهیانمرێنێت، ههندێکیشی نهکوشت گوایه ئهوه ژیانی پێبهخشین!!)، ئهوسا ئیبراهیم وتی: بهڕاستی خوا خۆر له ڕۆژههڵاتهوه دههێنێت جا (ئهگهر تۆ دهتوانیت) له ڕۆژئاواوه بیهێنه، ئینجا ئهو بێ باوهڕه ڕهنگی پهڕی و دهمکوت کراو وهڵامی نهما، بێگومان خوا هیدایهتی قهومی زاڵم و ستهمکار نادات.
أَوْ كَٱلَّذِى مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍۢ وَهِىَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحْىِۦ هَٰذِهِ ٱللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۖ فَأَمَاتَهُ ٱللَّهُ مِا۟ئَةَ عَامٍۢ ثُمَّ بَعَثَهُۥ ۖ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۖ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍۢ ۖ قَالَ بَل لَّبِثْتَ مِا۟ئَةَ عَامٍۢ فَٱنظُرْ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۖ وَٱنظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ ءَايَةًۭ لِّلنَّاسِ ۖ وَٱنظُرْ إِلَى ٱلْعِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًۭا ۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُۥ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ
یاخود وهک ئهو کهسهی تێپهڕی بهلای شارۆچکهیهکدا که ههموو خانووهکانی بهسهر سهقفهکانیدا تهپی بوون، لهبهر خۆیهوه وتی: ئاخۆ خوای گهوره چۆن خهڵکی ئهم شارۆچکهیه دوای مردنیان زیندوو دهکاتهوه؟! (ئهو کهسه عوزهیر پێغهمبهر بوو (صلی الله علیه وسلم) یهکسهر خوای گهوره سهد ساڵ مراندی و پاشان زیندووی کردهوه و پێی فهرموو: چهند مایتهوه؟ (عوزهیر) وتی: ڕۆژێک یان کهمتر له ڕۆژێک ماومهتهوه، (خوا) فهرمووی: نهخێر ئهوه سهد ساڵت پێچووه، جا تهماشای خواردن و خواردنهوهکهت بکه (لهو ماوه درێژهدا) نهگۆڕاوه و تێک نهچووه، تهماشای گوێدرێژهکهشت بکه، (بۆیه ئهمهمانکرد) تا بهم بهسهرهاته بتکهینه موعجیزه بۆ خهڵکی، جا سهیری ئێسکهکانی (گوێدرێژهکهت بکه) چۆن بهرزیان دهکهینهوه و بهیهکهوهیان دهبهستین و پاشان بهگۆشت دایاندهپۆشین، کاتێک بینی و بۆی دهرکهوت وتی: چاک دهزانم و دڵنیام بهڕاستی خوا دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێکدا ههیه.
وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِۦمُ رَبِّ أَرِنِى كَيْفَ تُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ ۖ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن ۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَٰكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى ۖ قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةًۭ مِّنَ ٱلطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ ٱجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍۢ مِّنْهُنَّ جُزْءًۭا ثُمَّ ٱدْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًۭا ۚ وَٱعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌۭ
به یاد بهێنه، کاتێک ئیبراهیم وتی: پهروهردگارا نیشانم بده چۆن مردوو زیندوو دهکهیتهوه؟ خوا فهرمووی: ئایا باوهڕت نههێناوه؟ ئیبراهیم وتی: بهڵێ (باوهڕم ههیه) بهڵام حهزدهکهم (بهچاوی خۆم بیبینم) تا دڵم ئارام بگرێت، خوا فهرمووی: جا کهواته چوار باڵنده بهێنهو جوان سهرنجیان بدهو دوایی ههر چواریان سهربڕهو گۆشت و پهڕ و خوێنیان تێکهڵ بکه، ئهوسا لهسهر لوطکهی ههر شاخێک ههندێک لهو تێکهڵهیه دابنێ، پاشان بانگیان بکه، بهگورجی و بهپهله ههموویان دێنهوه بۆ لات و چاک بزانه و دڵنیابه بهڕاستی خوا باڵاداست و کار بهجێ یه.
مَّثَلُ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنۢبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِى كُلِّ سُنۢبُلَةٍۢ مِّا۟ئَةُ حَبَّةٍۢ ۗ وَٱللَّهُ يُضَٰعِفُ لِمَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ
نمونهی ئهوانهی که ماڵ و سامانیان دهبهخشن له پێناوی خوادا، وهکو تۆوێک وایه که بڕوێت و حهوت گوڵی گرتبێت، له ههر گوڵێکدا سهد دانهی تیادا بێت، خوایش بۆ ههر کهس که بیهوێت (به گوێرهی نیهتی و جێگرتنی خێرهکهی) پاداشت چهند بهرامبهر دهکات و خوا فراوانگیر و زانایه.
ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمْ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَآ أَنفَقُوا۟ مَنًّۭا وَلَآ أَذًۭى ۙ لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
ئهوانهی ماڵ و داراییان دهبهخشن له ڕێگهی خوادا، بهدوای ئهوهی بهخشیوویانه هیچ جۆره منهتێک نانێن و هیچ جۆره ئازارێک ناگهیهنن، (ئهوانه) تهنها پاداشتیان لای پهروهردگاریانه، هیچ ترس و بیمیان لهسهرنیه (له کهم و کووڕیی پاداشت و تهنگانهی قیامهت)، غهم و پهژارهش ڕوویان تێ ناکات.
۞ قَوْلٌۭ مَّعْرُوفٌۭ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌۭ مِّن صَدَقَةٍۢ يَتْبَعُهَآ أَذًۭى ۗ وَٱللَّهُ غَنِىٌّ حَلِيمٌۭ
قسهو گوفتاری جوان و چاوپۆشیهک (له ههڵه)، چاکتره له بهخشینێک که ئازاری بهدوادا بێت و منهت بکرێت، خوایش دهوڵهمهندو بێ نیازه (له بهخشینی بهمنهت) و خۆڕاگرو لهسهرخۆیه (زوو تۆڵه ناسێنێت له سهرکهش و یاخییهکان).
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تُبْطِلُوا۟ صَدَقَٰتِكُم بِٱلْمَنِّ وَٱلْأَذَىٰ كَٱلَّذِى يُنفِقُ مَالَهُۥ رِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْءَاخِرِ ۖ فَمَثَلُهُۥ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌۭ فَأَصَابَهُۥ وَابِلٌۭ فَتَرَكَهُۥ صَلْدًۭا ۖ لَّا يَقْدِرُونَ عَلَىٰ شَىْءٍۢ مِّمَّا كَسَبُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْكَٰفِرِينَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه، نهکهن خێرو پاداشتی چاکهکانتان پووچ بکهنهوه به منهت نان و دڵ ئازاردانی (ههژاران)، وهکو ئهو کهسهی ماڵ و سامانی خۆی لهبهر چاوی خهڵکی ببهخشێت بۆ ڕیاکاریی و خۆنواندن و ئیمان و باوهڕی بهخواو ڕۆژی دوایی نهبێت، جا نموونهی ئهو جۆره کهسانه وهک بهردێکی ساف وایه که خۆڵێکی به سهرهوه بێت، لهوهودوا بارانێکی لێزمه ببارێت بهسهریداو هیچی بهسهرهوه نههێڵێت و بهرهق و تهقی بهجێی بهێڵێت و حهقیقهتی دهربکهوێت، (ئینجا ئهو جۆره ڕیابازو بێ باوهڕ منهتنهرانه) هیچ جۆره بههرهیهک لهو بهخشینهیان بهدهست ناهێنن، بێگومان خوای گهوره ڕێنموویی قهومی بێ باوهڕو کافران ناکات.
وَمَثَلُ ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُمُ ٱبْتِغَآءَ مَرْضَاتِ ٱللَّهِ وَتَثْبِيتًۭا مِّنْ أَنفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍۭ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌۭ فَـَٔاتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِن لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌۭ فَطَلٌّۭ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
نموونهی ئهوانهی ماڵ و سامانیان دهبهخشن له پێناوی بهدهستهێنانی ڕهزامهندی خوادا و بۆ دامهزراندن و ڕاهێنانی خۆیان لهسهر چاکهکاری، وهکو باخچهیهک وایه: له بهرزاییهکدا بێت و بارانێکی دڵۆپ گهوره بیگرێتهوه و ببێته هۆی ئهوهی که دوو بهرامبهر بهرههمی ههبێت، خۆ ئهگهر بارانی دڵۆپ گهورهش نهیگرێتهوه، ئهوه نمه باران پاراوی دهکات، خوای گهورهش بینایه بهو کارو کردهوانهی دهیکهن.
أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُۥ جَنَّةٌۭ مِّن نَّخِيلٍۢ وَأَعْنَابٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ لَهُۥ فِيهَا مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ وَأَصَابَهُ ٱلْكِبَرُ وَلَهُۥ ذُرِّيَّةٌۭ ضُعَفَآءُ فَأَصَابَهَآ إِعْصَارٌۭ فِيهِ نَارٌۭ فَٱحْتَرَقَتْ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمُ ٱلْءَايَٰتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ
ئایا هیچ کهس له ئێوه حهز دهکات باخێکی ههبێت له دارخورماو چهندهها جۆر ڕهزه ترێ پێک هاتبێت و چهند جۆگهو ڕووبارێک بهژێر درهختهکانیدا بڕوات و ههموو جۆره بهروبوومێکی تێدا بێت بۆ خاوهنهکهی و خۆی دووچاری پیری بووبێت و چهند نهوهو منداڵێکی لاوازی ههبێت، کهچی لهناکاو گهردهلولێک گڕوگهرمیهکی بههێزی تێدابێت و ههڵکاتهسهری و یهکسهربسووتێت؟! (ئهمه زۆر جێی داخ و نیگهرانیه چونکه نهخۆی لهبهر پیری، نهمنداڵی، لهبهر بێ هێزی، ناتوانن باخهکه ئاوهدان بکهنهوه)، ئا بهو شێوهیه خوا ئایهت و بهڵگهو نیشانهکان دهخاته بهرچاوتان بۆ ئهوهی تێفکرن و بیربکهنهوه (خۆتان مایهپووچ و ڕهنج بهخهسار نهکهن).
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنفِقُوا۟ مِن طَيِّبَٰتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّآ أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ ٱلْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا۟ ٱلْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِـَٔاخِذِيهِ إِلَّآ أَن تُغْمِضُوا۟ فِيهِ ۚ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ غَنِىٌّ حَمِيدٌ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه: ببهخشن له باشترین بهروبووم و بهرههمێک که بهدهستان هێناوه و لهو بهروبوومانهی که له زهویدا بۆمان دهرهێناون و ڕواندوومانه، نهکهن نیازی بهخشینی شتی ناپوخت و بێ کهڵک بکهن و لهو ببهخشن، لهکاتێکدا خۆتان ئهو جۆره شتانه وهرناگرن و پێی ڕازی نابن (ئهگهر بتاندرێتێ) مهگهر چاوی لێ بنوقێنن و بزانن که خوا دهوڵهمهندو بێ نیازه و شایستهی سوپاسه (پێویستی بهبهخشینی بێ نرخ نیه).
ٱلشَّيْطَٰنُ يَعِدُكُمُ ٱلْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِٱلْفَحْشَآءِ ۖ وَٱللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةًۭ مِّنْهُ وَفَضْلًۭا ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ
(کاتێ ئێوه له ماڵ و داراییتان دهبهخشن) شهیتان بهڵێنی ههژاری و نهداریتان پێ دهدات (دهتانترسێنێت به ههژاری) و فهرمانتان پێ دهدات بهگوناهو تاوان و خراپه و نهبهخشین، خوای گهورهش بهڵێنی لێخۆشبوونێکی تایبهتی خۆیتان پێدهدات لهگهڵ زۆری ڕۆزی و بههرهی فراوانداو خوا فراوانگیرو زانایه.
يُؤْتِى ٱلْحِكْمَةَ مَن يَشَآءُ ۚ وَمَن يُؤْتَ ٱلْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِىَ خَيْرًۭا كَثِيرًۭا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ
ئهوزاته بهههر کهس بیهوێت و (شایسته بێت) حیکمهت و دانایی پێ دهبهخشێت و ههر کهس حیکمهتی پێ ببهخشرێت، ئهوه بێگومان خێرێکی زۆری پێدراوه، جا بێجگه له ژیر و هۆشمهندهکان کهسانی تر لهو بههرهیه تێناگهن و پهند وهرناگرن.
وَمَآ أَنفَقْتُم مِّن نَّفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُم مِّن نَّذْرٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُهُۥ ۗ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ
ههرشتێکتان بهخشی بێت یان ههر نهزرو بڕیارێکتان دابێت، ئهوه خوا پێی دهزانێت و بۆ ستهمکاران هیچ جۆره پشتیوانیهک نیه (که بیانپارێزێ له تۆڵهی خوا).
إِن تُبْدُوا۟ ٱلصَّدَقَٰتِ فَنِعِمَّا هِىَ ۖ وَإِن تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا ٱلْفُقَرَآءَ فَهُوَ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۚ وَيُكَفِّرُ عَنكُم مِّن سَيِّـَٔاتِكُمْ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌۭ
ئهگهر خێرو چاکه و بهخشینهکانتان به ئاشکرا ئهنجام بدهن ئهوه شتێکی چاکه، خۆ ئهگهر بیشارنهوه و بیدهن به ههژاران به نهێنی ئهوه چاکتره بۆتان، جا (بهو بهخشینه) خوا ههندێک له گوناههکانتان دهسڕێتهوه و خوا ئاگایه بهو کارو کردهوانهی که ئهنجامی دهدهن.
۞ لَّيْسَ عَلَيْكَ هُدَىٰهُمْ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَهْدِى مَن يَشَآءُ ۗ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ فَلِأَنفُسِكُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُونَ إِلَّا ٱبْتِغَآءَ وَجْهِ ٱللَّهِ ۚ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ
ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) هیدایهت و ڕێنموویی و موسوڵمان کردنی ئهو خهڵکه لهسهر تۆ نیه (چونکه تۆ تهنها گهیاندنی پهیامهکهت لهسهره) بهڵام خوا هیدایهت و ڕێنموویی ههر کهسێکی بوێت دهکات، (به مهرجێک ئهو کهسهش ڕووی دڵی بکاته ئیمان) ههر خێرێکیش ئهنجام بدهن، ئهوه قازانجهکهی بۆ خۆتانه، ئێوه (ئهی بڕواداران) هیچ شتێک نابهخشن مهگهر بۆ ڕهزامهندی خوا نهبێت و ههر خێرو چاکهیهکیش ئهنجام بدهن پاداشتهکهیتان دهستتان دهکهوێتهوه، ئهوسا ئێوه بههیچ شێوهیهک ستهمتان لێناکرێت.
لِلْفُقَرَآءِ ٱلَّذِينَ أُحْصِرُوا۟ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًۭا فِى ٱلْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ ٱلْجَاهِلُ أَغْنِيَآءَ مِنَ ٱلتَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَٰهُمْ لَا يَسْـَٔلُونَ ٱلنَّاسَ إِلْحَافًۭا ۗ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِنْ خَيْرٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌ
(ئهو جۆره بهخشینانه پێشکهش بکهن) بهو ههژارانهی له پێناوی خوادا لێبڕاون و ناتوانن بگهڕێن به زهویدا و بازرگانی و کاسبی بکهن (بههۆی خهریک بوونیان بهگهیاندنی پهیامی خوا)، ئهوهی نهیانناسێت، (ئهو ههژارانه ئهوهنده کهسایهتی خۆیان ڕادهگرن و نهفس بهرزن)، وادهزانێت دهوڵهمهندن، تۆ ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) (یا ئهی ئیماندار) به ڕهنگ و ڕوخسارو سیمایاندا دهیانناسیت، داواناکهن له خهڵکی بهزۆر شتی لێبسهنن و ڕووگیریان بکهن، ههر خێرێک ئهنجام بدهن ئهوه بێگومان خوا زانایه پێی.
ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَٰلَهُم بِٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ سِرًّۭا وَعَلَانِيَةًۭ فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
ئهوانهی ماڵ و سامانیان دهبهخشن، بهشهو و به ڕۆژ، به نهێنی و به ئاشکرا، ئا ئهوانه ههر پاداشتیان لای پهروهردگاریانه، ترس و بیمیان لهسهر نییه و ئهوان خهفهتبار نابن (له ڕۆژی قیامهت و لێپرسینهوهدا).
ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ ٱلرِّبَوٰا۟ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِى يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيْطَٰنُ مِنَ ٱلْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْبَيْعُ مِثْلُ ٱلرِّبَوٰا۟ ۗ وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلْبَيْعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰا۟ ۚ فَمَن جَآءَهُۥ مَوْعِظَةٌۭ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ
ئهوانهی سوو دهخۆن، ههڵسوکهوت ناکهن و ڕاست نابنهوه (له گۆڕدا) مهگهر وهک ئهو کهسهی که شهیتان دهستی لێوهشاندبێت (ههر له دنیادا سروشتی نین، له قیامهتیشدا وهک شێت دهبن) چونکه ئهوانه دهڵێن: کڕین و فرۆشتن وهک سوو وایه (له حاڵێکدا): خوا کڕین و فرۆشتنی حهڵال کردوهو سووی حهرام کردووه، جا ئهوهی ئامۆژگاری پهروهردگاری پێگهیشت و وازی هێنا، ئهوهی دهستی کهوتووه، بۆ خۆی، کاری (له لێ پرسینهوهشی) دهکهوێتهلای خوا، بهڵام ئهوهی دهست بکاتهوهبهسوو خۆریی، ئا ئهوانه جێنشینی ناو ئاگری دۆزهخن و ژیانی ههمیشهیی تیادا دهبهنهسهر.
يَمْحَقُ ٱللَّهُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَيُرْبِى ٱلصَّدَقَٰتِ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ
خوا، سوو، تهفروتونا دهکات و بهرهکهتی لێ ههڵدهگرێت، بهڵام پاداشتی خێر و سامان بهخشین برهو پێ دهدات و بهرهکهتی تێ دهخات بێگومان خوا هیج کافرێکی تاوانباری خۆشناوێت.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَأَقَامُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَوُا۟ ٱلزَّكَوٰةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
بهڕاستی ئهوانهی که باوهڕیان هێناوه و کردهوه چاکهکانیان ئهنجامداوه و نوێژهکانیان بهچاکی بهجێهێناوه و زهکاتیان داوه، تهنها پاداشتیان لای پهروهردگاریانه، ئهوسا نه ترس و بیمیان لهسهره، نهغهم و پهژاره دهیان گرێتهوه.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَذَرُوا۟ مَا بَقِىَ مِنَ ٱلرِّبَوٰٓا۟ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه، پارێزکارو خواناس بن و واز له پاشماوهی سوو بهێنن ئهگهر ئیماندارن.
فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا۟ فَأْذَنُوا۟ بِحَرْبٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ۖ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَٰلِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ
خۆ ئهگهر وانهکهن، ئهوه جهنگ لهگهڵ خواو پێغهمبهرهکهیدا ڕابگهیهنن (که سهرئهنجامهکهی زۆر سامناکه)، خۆ ئهگهر تهوبه بکهن و (له سوو خۆری واز بهێنن) ئهوه تهنها سهرمایهکانتان بۆ ههیه وهری بگرنهوه، نه ستهم دهکهن (له قهرزارهکان) نه ستهمتان لێ دهکرێت.
وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍۢ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍۢ ۚ وَأَن تَصَدَّقُوا۟ خَيْرٌۭ لَّكُمْ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
خۆ ئهگهر قهرزارهکه نهدار بوو، ئهوه مۆڵهتی بدرێ تا دهرووی لێ دهکرێتهوه و دهیبێت، خێر کردنتان به قهرزارهکه و ئازاد کردنی و بهخشینی، چاکتره بۆتان ئهگهر ئێوه بزانن (چهنده پاداشتی خوایی بێ سنووره).
وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى ٱللَّهِ ۖ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
(خهڵکینه) له سزاو تۆڵهی ڕۆژێک بترسن که تیایدا بۆ لای خوا دهگهڕێنهوه، لهوهودوا ههموو کهس پاداشتی کاروکردهوهی خۆی وهردهگرێت و ستهمیان لێ ناکرێت.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَىٰٓ أَجَلٍۢ مُّسَمًّۭى فَٱكْتُبُوهُ ۚ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌۢ بِٱلْعَدْلِ ۚ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ ٱللَّهُ ۚ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ وَلْيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْـًۭٔا ۚ فَإِن كَانَ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُۥ بِٱلْعَدْلِ ۚ وَٱسْتَشْهِدُوا۟ شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ ۖ فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌۭ وَٱمْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ ٱلشُّهَدَآءِ أَن تَضِلَّ إِحْدَىٰهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَىٰهُمَا ٱلْأُخْرَىٰ ۚ وَلَا يَأْبَ ٱلشُّهَدَآءُ إِذَا مَا دُعُوا۟ ۚ وَلَا تَسْـَٔمُوٓا۟ أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَىٰٓ أَجَلِهِۦ ۚ ذَٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ ٱللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَٰدَةِ وَأَدْنَىٰٓ أَلَّا تَرْتَابُوٓا۟ ۖ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً حَاضِرَةًۭ تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا ۗ وَأَشْهِدُوٓا۟ إِذَا تَبَايَعْتُمْ ۚ وَلَا يُضَآرَّ كَاتِبٌۭ وَلَا شَهِيدٌۭ ۚ وَإِن تَفْعَلُوا۟ فَإِنَّهُۥ فُسُوقٌۢ بِكُمْ ۗ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ ۖ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱللَّهُ ۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه ئهگهر قهرزێکتان کرد له یهکتر تا ماوهیهکی دیاری کراو، ئهوه بینوسن و با نووسهرێک که دادپهروهربێت بهڕاستی و دروستی له نێوانتاندا بینوسێت، با هیچ نوسهرێک سهرپێچی نهکات له نوسین، ههر وهک چۆن خوا فێری کردووه با بنووسێت، (خۆ ئهگهر کهسێک خوێندهوار نهبێت) ئهوهی که حهقهکهی بهسهرهوهیه و قهرزهکهی لایه با بهدهمی خۆی (ئهندازهی قهرزهکهی) به کاتبهکه بڵێت و له خوای پهروهردگاری بترسێت و چاوپۆشی له هیچی نهکات و لێی کهم نهکاتهوه، خۆ ئهگهر ئهوهی قهرزهکهی لهسهره ههڵهشه بوو، یا لاواز بوو (منداڵ یان بهساڵاچوو بوو) یا نهیدهتوانی دان به حهقهکهدا بنێت (کهڕوڵاڵ بوو) با بهخێوکهر، یا سهرپهرشتیارهکهی دادگهرانه حهقیقهت و ڕاستی قهرزهکهی بڵێت و با دوو پیاو له خۆتان شایهتی لهسهر (قهرزو مامهڵه)بگرن، ئهگهر دووپیاو دهستنهکهوتن بۆ شایهتی، با پیاوێک و دوو ئافرهت شایهتییهکه بدهن لهو کهسانهی که ڕازین به شایهتیدانیان، نهوهکو یهکێک له (ئافرهتهکان) بیری بچێت، با ئهوی تریان بیری بهێنێتهوه و شایهتهکان نابێت که کاتێک داواکران خۆ وێڵ بکهن و ئاماده نهبن، بێزار مهبن لهوهی که (قهرز) بنووسن، کهم بێت یان زۆر و تا ماوهی دیاری کراوی، به ڕوونی با یاداشت بکرێت، ئهنجامدانی مهسهلهی قهرزتان بهو شێوه دادپهروهرانهیه و پهسهندتره لای خوا (له نهنووسین)، ئهوسا چاکتر دهتوانن شایهتی ڕاگرن و نزیکترن لهوهی گومان و دوودڵی به یهکتر نهبهن (مافی کهس تیا نهچێت)، مهگهر بازرگانیهک بێت لهبهر دهستانداو له نێو خۆتاندا بیگێڕن و کڕین و فرۆشتن ئهنجام بدهن، ئهوه گوناهتان ناگات که ناینووسن، (چونکه ئاسان نیهو مامهڵه دوادهخات، ههتا بۆتان دهکرێت) شایهت بگرن کاتێک کڕین و فرۆشتنتان ئهنجامدا و نابێت نووسهرو شایهت ئازار بدرێن و بێزار بکرێن، خۆ ئهگهر شتی وابکهن ئهوه بهڕاستی مانای وایه ئێوه له چهندهها فهرمانبهرداری دهرچوون، جا له خوا بترسن و خۆ پارێزبن و خوا فێری ئهو شتانهتان دهکات (که خێری تیایه بۆ دنیاو پاداشتی قیامهتی له دوایه) و خوا به ههموو شتێک زانایه.
۞ وَإِن كُنتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍۢ وَلَمْ تَجِدُوا۟ كَاتِبًۭا فَرِهَٰنٌۭ مَّقْبُوضَةٌۭ ۖ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُم بَعْضًۭا فَلْيُؤَدِّ ٱلَّذِى ٱؤْتُمِنَ أَمَٰنَتَهُۥ وَلْيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا۟ ٱلشَّهَٰدَةَ ۚ وَمَن يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُۥٓ ءَاثِمٌۭ قَلْبُهُۥ ۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌۭ
خۆ ئهگهر له سهفهردا بوون و نووسهرێکتان دهست نهکهوت، ئهوه بارمتهکان وهردهگیرێن (لهباتی قهباڵه و سهنهدهکه)، خۆ ئهگهر له یهکتری دڵنیا بوون با ئهوهی به ئهمین و دهستپاک دادهنرێت ئهمانهتهکهی (قهرزهکه) بداتهوه و با له خوای پهروهردگاری بترسێت، نهکهن شایهتی بشارنهوه، ئهوهی شایهتی بشارێتهوه ئهوه بهڕاستی دڵی ژهنگاوی و ناپوخت گوناهباره، خوایش به ههموو ئهو کردهوانهی که دهیکهن زانایه.
لِّلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَإِن تُبْدُوا۟ مَا فِىٓ أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ ٱللَّهُ ۖ فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ
ههرچی له ئاسمانهکان و ههرچی له زهویدا ههیه ههر خوا خاوهنیانه و ئهگهر ئهوهی له دڵ و دهرونتاندا جێگیر بووه، دهری بخهن، یان بیشارنهوه خوا دهربارهی لێتان دهپرسێتهوه، ئهوسا له ههر کهس بیهوێت خۆش دهبێت و ههرکهس بیهوێت سزای دهدات و خوایش بهسهر ههموو شتێکدا دهسهڵاتی ههیه (ئهوهی چرپهی دهروونیه دێت و دهڕوات و جێگیر نابێت لێپرسینهوهی لهسهر نیه).
ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍۢ مِّن رُّسُلِهِۦ ۚ وَقَالُوا۟ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ ٱلْمَصِيرُ
پێغهمبهرو ئیمانداران باوهڕیان ههیه بهوهی له لایهن پهروهردگاریانهوه هاتۆته خوارهوه، ههموویان باوهڕیان ههیه به خواو فریشتهکانی و کتێبهکانی و پێغهمبهرهکانی (دهڵێن) هیچ جۆره جیاوازیهک ناکهین له نێوان هیچ پێغهمبهرێ له پێغهمبهرهکانی خوادا (له باوهڕدا)، ههروهها وتیان: گوێڕایهڵ و ملکهچین (بۆ بهدیهێنهرمان) پهروهردگارا لێخۆش بوونی تۆمان دهوێت و سهرئهنجام ههر بۆ لای تۆیه گهڕانهوه.
لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا ٱكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ إِن نَّسِينَآ أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًۭا كَمَا حَمَلْتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ ۖ وَٱعْفُ عَنَّا وَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَآ ۚ أَنتَ مَوْلَىٰنَا فَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَٰفِرِينَ
خوای گهوره ئهرک ناخاته سهر هیچ کهسێک مهگهر به قهدهر توانایی خۆی نهبێت، ههر کارێکی چاک ئهنجام بدات قازانجی تهنها بۆ خۆیهتی و ههر خراپهیهکی کردبێت تهنها یهخهی خۆی دهگرێت و لهسهر خۆیهتی (ههر بۆیه ئیمانداران دهڵێن): پهروهردگارا؛ لێمان مهگره ئهگهر فهرامۆشیمان بهسهردا هات یان گوناهو ههڵهیهکمان له دهست قهوما، پهروهردگارا؛ ئهرکی سهخت و کاری گران مهده بهسهرماندا وهکو ئهوهی داوته بهسهر ئهوانهی پێش ئێمهدا، پهروهردگارا؛ ئهرکێک مهده بهسهرماندا له تواناماندا نهبێت، تووشی بهڵاو ناخۆشیهکمان مهکه تواناو هێزو ههناومان لێ ببڕێت، گوناهمان بسڕهوه و چاوپۆشی بکه له ههڵهو تاوانهکانمان و دای پۆشه، (داواکارین) بهزهییت بێتهوه پیاماندا، ڕهحممان پێ بکه، ههر تۆ پشت و پهناو یاریدادهری ئێمهیت، جا بۆیه داوا دهکهین سهرمان بخهیت بهسهر قهومی کافرو خوانهناساندا، (ئا بهو شێوهیه پهروهردگاری مهزن فێری نزای ڕێک و پێکمان دهکات، ئومێده که لێشمان وهربگرێت..) کاتێک ئایهتی (٢٨٤) دابهزیووه هاوهڵانی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) سهغڵهت بوون و چوون بۆ خزمهتی.. ئهویش فهرموویهتی: بڵێن گوێڕایهڵ و ملکهچین.. ئینجا خوای گهوره ئایهتی (٢٨٥، ٢٨٦)ی دابهزاند بۆ دڵدانهوهیان). خوای گهوره ئهرک ناخاته سهر هیچ کهسێک مهگهر به قهدهر توانایی خۆی نهبێت، ههر کارێکی چاک ئهنجام بدات قازانجی تهنها بۆ خۆیهتی و ههر خراپهیهکی کردبێت تهنها یهخهی خۆی دهگرێت و لهسهر خۆیهتی (ههر بۆیه ئیمانداران دهڵێن): پهروهردگارا؛ لێمان مهگره ئهگهر فهرامۆشیمان بهسهردا هات یان گوناهو ههڵهیهکمان له دهست قهوما، پهروهردگارا؛ ئهرکی سهخت و کاری گران مهده بهسهرماندا وهکو ئهوهی داوته بهسهر ئهوانهی پێش ئێمهدا، پهروهردگارا؛ ئهرکێک مهده بهسهرماندا له تواناماندا نهبێت، تووشی بهڵاو ناخۆشیهکمان مهکه تواناو هێزو ههناومان لێ ببڕێت، گوناهمان بسڕهوه و چاوپۆشی بکه له ههڵهو تاوانهکانمان و دای پۆشه، (داواکارین) بهزهییت بێتهوه پیاماندا، ڕهحممان پێ بکه، ههر تۆ پشت و پهناو یاریدادهری ئێمهیت، جا بۆیه داوا دهکهین سهرمان بخهیت بهسهر قهومی کافرو خوانهناساندا، (ئا بهو شێوهیه پهروهردگاری مهزن فێری نزای ڕێک و پێکمان دهکات، ئومێده که لێشمان وهربگرێت..) کاتێک ئایهتی (٢٨٤) دابهزیووه هاوهڵانی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) سهغڵهت بوون و چوون بۆ خزمهتی.. ئهویش فهرموویهتی: بڵێن گوێڕایهڵ و ملکهچین.. ئینجا خوای گهوره ئایهتی (٢٨٥، ٢٨٦)ی دابهزاند بۆ دڵدانهوهیان).
Surah 3: Aal-Imran — آل عمران
الٓمٓ
چهند پیتێك له سهرهتای ههندێ له سوورهتهكانی قورئاندا هاتوون ژمارهیان (١٤) پیته، نیوهی كۆی پیتهكانی زمانی عهرهبین، بۆ سهلماندنی (اعجاز) و مهزنی و گرنگی قورئان كه له توانای هیچ كهسدا نیه بهو پیتانه كتێبێكی ئاوا بێ وێنه دابنێت، بهرادهیهك ههتا ئهگهر ههموو گرۆی ئادهمیزاد و پهری كۆببنهوه بۆ ئهو مهبهسته بێگومان ناتوانن، ههروهها چهندهها نهێنی تریشی تێدایه، زاناكان له ههندێكی دواون، ههندێكیشیان وتوویانه: ههر خوا خۆی زانایه به نهێنی ئهو پیتانه.
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْحَىُّ ٱلْقَيُّومُ
خوا زاتێکه جگه ئهو هیچ خوایهکی تر نی یه شایهنی پهرستن بێت و ئهو ههمیشه زیندووه و ڕاگرو سهرپهرشتیاری ههموو دروستکراوهکانیهتی.
نَزَّلَ عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ بِٱلْحَقِّ مُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ ٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ
ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) خوا قورئانی بۆ تۆ بهڕاست و دروست (به چهند قۆناغێک) دابهزاندووه، بهڕاست دانهری سهرجهم کتێبه پێشووهکانی پیش خۆیهتی (پێش دهستکاری کردنیان)، ههروهها تهوراتی بۆ (موسا) و ئینجیلی بۆ (عیسا) ڕهوانه کردووه له پێش قورئاندا...
مِن قَبْلُ هُدًۭى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ ٱلْفُرْقَانَ ۗ إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌۭ شَدِيدٌۭ ۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٌۭ ذُو ٱنتِقَامٍ
لهکاتێکدا هیدایهت و ڕێنموویی بهخشی خهڵکی بوون، ههروهها جیاکهرهوهی حهق و بهتاڵی نارده خوارهوه (که قورئانه)، بێگومان ئهوانهی بڕوایان نههێنا به ئایاتهکانی خوا، بۆ ئهوان سزایهکی سهخت (له دواڕۆژدا) ههیه، بێگومان خوای گهوره باڵادهستهو خاوهنی تۆڵهو سزایه (له بێ باوهڕان).
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَخْفَىٰ عَلَيْهِ شَىْءٌۭ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا فِى ٱلسَّمَآءِ
بێگومان هیچ شتێک له خوا ون نابێت نه له زهوی و نه له ئاسماندا.
هُوَ ٱلَّذِى يُصَوِّرُكُمْ فِى ٱلْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَآءُ ۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
ئهو خوایه زاتێکه نهخشهی ڕووخسارتان له منداڵدانهکاندا دهکێشێت چۆن بیهوێت، هیچ پهرستراوێکی بهڕاست نی یه جگه لهو خوایه و ئهو زاته باڵادهست و دانا و کاربهجێ یه.
هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنزَلَ عَلَيْكَ ٱلْكِتَٰبَ مِنْهُ ءَايَٰتٌۭ مُّحْكَمَٰتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلْكِتَٰبِ وَأُخَرُ مُتَشَٰبِهَٰتٌۭ ۖ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌۭ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَٰبَهَ مِنْهُ ٱبْتِغَآءَ ٱلْفِتْنَةِ وَٱبْتِغَآءَ تَأْوِيلِهِۦ ۗ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُۥٓ إِلَّا ٱللَّهُ ۗ وَٱلرَّٰسِخُونَ فِى ٱلْعِلْمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلٌّۭ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُو۟لُوا۟ ٱلْأَلْبَٰبِ
ئهو خوایه زاتێکه که قورئانی بۆ سهر تۆ (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) نارده خوارهوه، بهشێک له ئایهتهکانی دامهزراو و پایهدارو ڕوون و ئاشکران، ئهوانه بنچینهو بناغهی قورئانهکهن و ههندێکی تریشی واتای جۆراوجۆر ههڵدهگرن و به ئاسانی نازانرێن، جا ئهوانهی که له دڵیاندا لاری و لادان ههیه، حهز له حهق و ڕاستی ناکهن، ئهوانه شوێنی ئهو ئایهتانه دهکهون که مانای جۆراو جۆر و فراوانیان ههیه، بۆ ئهوهی فیتنه و ئاشوب و ناکۆکی و دووبهرهکی دروست بکهن، یان بۆ ئهوهی لێکدانهوهی ههڵهی بۆ ههڵبهستن، له حاڵێکدا که لێکدانهوهی ئهو جۆره ئایهتانه ههر خوا خۆی به تهواوی دهیزانێت، جا ئهو کهسانهی کهله زانستدا ڕۆچوون دهڵێن: ئێمه باوهڕی دامهزراومان بهههر ههموو (ئهو ئایهتانه)ههیه که لهلایهن پهروهردگارمانهوهیه و فهرمایشی ئهوه، (لهڕاستیدا) بێجگه له خاوهن بیر و ژیرهکان یاداوهری وهرناگرن و بیرناکهنهوه (لهم قورئانه).
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْوَهَّابُ
(ئهوانه دهڵێن) پهروهردگارا.. دوای ئهوهی که هیدایهت و ڕێنمووییت کردین، دڵهکانمان لامهده له ڕێگهی ڕاست و له ڕهحمهت و بهخششی تایبهتی خۆت بههرهوهرمان بکه، چونکه بهڕاستی تۆ بهخشنده و بهخشێنهری.
رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ ٱلنَّاسِ لِيَوْمٍۢ لَّا رَيْبَ فِيهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخْلِفُ ٱلْمِيعَادَ
پهروهردگارا بهڕاستی تۆ کۆکهرهوهی ههموو خهڵکیت له ڕۆژێکدا که هیچ گومانی تێدانیه، بێگومان خوا (زاتێک نیه) که بهڵێنی خۆی نهباته سهر....
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لَن تُغْنِىَ عَنْهُمْ أَمْوَٰلُهُمْ وَلَآ أَوْلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيْـًۭٔا ۖ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمْ وَقُودُ ٱلنَّارِ
(لهو ڕۆژهدا) بهڕاستی ئهوانهی که بێ باوهڕن ههرگیز ماڵ و منداڵیان هیچ جۆره بهرگریهکیان لێ ناکهن له سزای خوا، ئا ئهوانه سووتهمهنی ئاگری دۆزهخن.
كَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ كَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَا فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ۗ وَٱللَّهُ شَدِيدُ ٱلْعِقَابِ
ئهوانه داب و نهریتیان وهکو داب و نهریتی دارودهستهی فیرعهون و ئهوانهی که پێشیان هاتوون وایه، ئایهت و موعجیزهکانی ئێمهیان بهدرۆ دانا، خوایش ئهوانی بههۆی گوناهو تاوانیانهوه بهتوندی سزادا و گرفتاری کردن و خوا تۆڵهسێنهرێکی بههێز و بهزهبره.
قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَ ۚ وَبِئْسَ ٱلْمِهَادُ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) بڵێ بهوانهی که بڕوایان نههێناوه: سهرئهنجام تێکدهشکێن و ژێردهست دهخرێن (له دنیادا، له ڕۆژی دوایشدا) کۆ دهکرێنهوه و ڕاپێچ دهکرێن بۆ ناو دۆزهخ که ناخۆشترین جێگهیه.
قَدْ كَانَ لَكُمْ ءَايَةٌۭ فِى فِئَتَيْنِ ٱلْتَقَتَا ۖ فِئَةٌۭ تُقَٰتِلُ فِى سَبِيلِ ٱللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌۭ يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْىَ ٱلْعَيْنِ ۚ وَٱللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِۦ مَن يَشَآءُ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَعِبْرَةًۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَبْصَٰرِ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) بهو خهڵکه بڵێ) بێگومان لهو دوو دهستهیهی که له (جهنگی بهدردا) ڕوو به ڕووی یهکتر وهستان نیشانهو پهندێکی گهوره بوو بۆتان، دهستهیهکیان له پێناوی خوادا دهجهنگان، دهستهکهی تریان بێ باوهڕ بوون، ئیمانداران لهبهر چاوی ئهواندا دوو ئهوهندهیان دهنواند (له مهیدانی جهنگدا بهچاوی بینایی و بینین)، (خوا فریشتهیشی دابهزاند بۆ یارمهتی ئیمانداران)، خوا پشتگیری (ههر دهستهیهک)و ههرکهسێک بیهوێت دهیکات، بهڕاستی ئا لهو یارمهتیهدا پهند و ئامۆژگاری ههیه بۆ ئهوانهی که بینایی خۆیان بهکاردههێنن و بهوردیی بیردهکهنهوه (که چۆن کۆمهڵێکی کهم زاڵ بوون بهسهر کۆمهڵێکی زۆردا).
زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَٰتِ مِنَ ٱلنِّسَآءِ وَٱلْبَنِينَ وَٱلْقَنَٰطِيرِ ٱلْمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَٱلْفِضَّةِ وَٱلْخَيْلِ ٱلْمُسَوَّمَةِ وَٱلْأَنْعَٰمِ وَٱلْحَرْثِ ۗ ذَٰلِكَ مَتَٰعُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسْنُ ٱلْمَـَٔابِ
ئارهزووی ئافرهت و بوونی نهوهی نێرینه و خاوهنێتی ئاڵتون و زێڕو زیووی زۆرو زهبهنده و ئهسپی چاک و ڕهسهن و (هۆکارهی هاتووچۆ) ههروهها ماڵات و زهوی و زاری کشتوکاڵ بۆ خهڵکی ڕازێنراوهتهوه، ئهوانه ههمووی نازو نیعمهتی ژیانی دنیان، خوایش (بۆ چاکان) شوێنی گهڕانهوهی ڕازاوهو خۆشی لای خۆی ئاماده کردووه (که بهههشته).
۞ قُلْ أَؤُنَبِّئُكُم بِخَيْرٍۢ مِّن ذَٰلِكُمْ ۚ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّٰتٌۭ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَٰجٌۭ مُّطَهَّرَةٌۭ وَرِضْوَٰنٌۭ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ وَٱللَّهُ بَصِيرٌۢ بِٱلْعِبَادِ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) بهو خهڵکه) بڵێ: ئایا ههواڵی چاکتر لهو نازو نیعمهتانهتان پێ ڕابگهیهنم؟! (ئهویش ئهمهیه که): بۆ ئهوانهی پارێزکارو خواناسن، لای پهروهردگاریان باخهکانی بهههشت ئامادهیه بۆیان که: چهندهها ڕووبار بهژێر درهختهکانیداو بهبهردهم کۆشکهکانیدا دهڕوات، هاوڕێ لهگهڵ ژیانی نهبڕاوه لهگهڵ هاوسهرانی پاکیزهدا و بهدهم ههست کردنی بهردهوام بهڕهزامهندیی پهروهردگاری ئازیز، بێگومان ئهو خوایه بینایه بهبهندهکانی.
ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ إِنَّنَآ ءَامَنَّا فَٱغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ
ئهوانهی که دهڵێن: پهروهردگارا، بهڕاستی ئێمه ئیمان و باوهڕمان هێناوه، ده له گوناههکانمان خۆش ببه و له ئاگری دۆزهخ بمانپارێزه.
ٱلصَّٰبِرِينَ وَٱلصَّٰدِقِينَ وَٱلْقَٰنِتِينَ وَٱلْمُنفِقِينَ وَٱلْمُسْتَغْفِرِينَ بِٱلْأَسْحَارِ
(جا ئهو ئیماندارانه، ئهمه سیفهتیانه) خۆگرو ئارامگرن (له بهرامبهر ناسۆر و ناخۆشیهکانی ژیانهوه)، ڕاستگۆو خواپهرستن، ماڵ و سامان دهبهخشن و، له بهرهبهیانهکاندا داوای لێخۆشبوون (له پهروهردگاریان دهکهن چونکه واههست دهکهن که وهک پێویست خواپهرستیان نهکردووه).
شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةُ وَأُو۟لُوا۟ ٱلْعِلْمِ قَآئِمًۢا بِٱلْقِسْطِ ۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
خوای گهوره (له ڕێگهی دروست کراوانیهوه، که ههمووی نیشانهی دهسهڵاتی دهنوێنێت) خۆی شایهتی داوه و دهریخستووه و سهلماندویهتی که بهڕاستی جگه لهو هیچ خوایهکی تر نی یه که شایانی پهرستن بێت، ههروهها فریشتهکان و خاوهن زانستهکانیش (له پێغهمبهران و زانایان) که بهڕێگهیهکی ڕاست و دروست دهیسهلمێنن خوا ههمیشه داد پهروهری ڕههایه و جگه لهوزاته خوایهکی تر نیه و ئهو خوایهکی باڵادهست و دانایه.
إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلْإِسْلَٰمُ ۗ وَمَا ٱخْتَلَفَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْعِلْمُ بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ
بهڕاستی دین و ئاینی پهسهند لای خوا تهنها ئاینی ئیسلامه، ئهوانهش که کتێبه (ئاسمانیهکانیان) دراوهتێ، جیاوازیان له نێواندا پهیدا نهبووه مهگهر له دوای ئهوهی زانستی و زانیاری تهواویان بۆ هاتووه (دهربارهی ڕاستی محمد (صلی الله علیه وسلم) و ئیسلام)، ئهمهش بههۆی دنیاپهرستی و حهسوودی و ستهم کردنیان له نێو خۆیان (چونکه ڕازی نهبوون به پێغهمبهرێک له غهیری خۆیان)، جا ئهوهی باوهڕی به فهرمان و ئایهتهکانی خوا نهبێت، ئهوه بێگومان خوا بهخێرایی حسابی خۆی دهکات لهگهڵیاندا (ههر زوو بهدۆزهخیان دهگهیهنێت).
فَإِنْ حَآجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِىَ لِلَّهِ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِ ۗ وَقُل لِّلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْأُمِّيِّۦنَ ءَأَسْلَمْتُمْ ۚ فَإِنْ أَسْلَمُوا۟ فَقَدِ ٱهْتَدَوا۟ ۖ وَّإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ ٱلْبَلَٰغُ ۗ وَٱللَّهُ بَصِيرٌۢ بِٱلْعِبَادِ
خۆ ئهگهر موجادهله و گفتوگۆی سهختیان لهگهڵدا کردیت، ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) تۆس بڵێ: من و ئهوانهی که شوێنم کهوتوون ڕوومان کردۆته خواو تهنها ملکهچی ئهوین، بهوانهی که کتێبیان پێدراوه و ئهوانهش نهخوێندهوارن له (موشریکانی عهرهب) بڵێ: ئایا ئێوه تهسلیم بوون بهخواو موسوڵمان بوون؟ خۆ ئهگهر تهسلیم بوون، ئهوه مانای وایه بهڕاستی ئهوه هیدایهتیان وهرگرتووه، خۆ ئهگهر پشت ههڵکهن و باوهڕنههێنن، ئهوه تهنها گهیاندنی پهیامهکه لهسهرتۆیه، خوای گهورهش بینایه بهبهندهکانی.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلنَّبِيِّۦنَ بِغَيْرِ حَقٍّۢ وَيَقْتُلُونَ ٱلَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِٱلْقِسْطِ مِنَ ٱلنَّاسِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
بهڕاستی ئهوانهی باوهڕ ناهێنن بهئایهت و فهرمانهکانی خوا و پێغهمبهرانیش بهبێ هیچ حهقێک دهکوژن و ئهو خهڵکانهش دهکوژن که فهرمان به دادپهروهری دهدهن، کهواته مژدهی سزایهکی پڕ ئێشیان پێ بده!!
أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ حَبِطَتْ أَعْمَٰلُهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ
ئا ئهوانه کهسانێکن کردهوهکانیان پووچ بۆتهوه له دنیاو قیامهتدا، کهسیش نیه پشتیوانی لهوان بکات.
أَلَمْ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ نَصِيبًۭا مِّنَ ٱلْكِتَٰبِ يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَٰبِ ٱللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌۭ مِّنْهُمْ وَهُم مُّعْرِضُونَ
ئایا نابینی ئهو کهسانهی بهشێک له کتێبی ئاسمانیان پێدراوه کاتێک بانگ دهکرێن بۆ لای کتێبی خوا (تهورات) تا فهرمانڕهوایی بکات له نێوانیاندا، پاشان دهستهیهکیان پشت ههڵدهکهن و له کاتێکدا ئهوان سهرپێچیکهرن.
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا۟ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامًۭا مَّعْدُودَٰتٍۢ ۖ وَغَرَّهُمْ فِى دِينِهِم مَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ
بۆیهش (وادهکهن) چونکه بهڕاستی ئهوان دهیانووت: ههرگیز ئاگری دۆزهخ چهند ڕۆژێکی کهم نهبێت بهر لهشمان ناکهوێت و ئهوهی له ئاینهکانیاندا بۆ خۆیان ههڵبهستبوو، سهری لێ شێواندن و تهفرهی دان.
فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَٰهُمْ لِيَوْمٍۢ لَّا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
ئاخۆ حاڵیان چۆن بێت کاتێ لهو ڕۆژهدا کۆیان دهکهینهوه که هیچ گومانێک له هاتنیدا نیه و ههموو کهس پاداشتی کارو کردهوهی خۆی پێدهدرێت، لهکاتێکدا ئهوان ستهمیان لێناکرێت.
قُلِ ٱللَّهُمَّ مَٰلِكَ ٱلْمُلْكِ تُؤْتِى ٱلْمُلْكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلْمُلْكَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُ ۖ بِيَدِكَ ٱلْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ
(ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم)، ئهی ئیماندار) بڵێ: خوایه تۆ خاوهنی ههموو شتێکیت، دهسهڵات دهبهخشیت بهههر کهسێک بتهوێت و دهسهڵات وهردهگرێتهوه له ههر کهسێک بتهوێت ههر کهس بتهوێت باڵادهستی دهکهیت، ههرکهسێکیش بتهوێت زهلیل و بێ دهسهڵات و ژێربهدهستی دهکهیت، ههرچی خێر ههیه ههر به دهست تۆیه، بێگومان تۆ دهسهڵاتداری بهسهر ههموو شتێکدا.
تُولِجُ ٱلَّيْلَ فِى ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِى ٱلَّيْلِ ۖ وَتُخْرِجُ ٱلْحَىَّ مِنَ ٱلْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ ٱلْمَيِّتَ مِنَ ٱلْحَىِّ ۖ وَتَرْزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍۢ
شهو تێکههڵکێشی ڕۆژ دهکهیت، ڕۆژ تێکههڵکێشی شهو دهکهیت، زیندوو له مردوو دهردێنیت، مردوو له زیندوو دهردێنیت، ڕزق و ڕۆزی بێ حساب و بێ شومار دهبهخشیت به ههر کهس بتهوێت (کارهکانت ههر ههمووی پڕه له حیکمهت و دانایی، بهندهکانت سهرسام و سهر سووڕماوون له کهماڵی تۆ).
لَّا يَتَّخِذِ ٱلْمُؤْمِنُونَ ٱلْكَٰفِرِينَ أَوْلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلْمُؤْمِنِينَ ۖ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَلَيْسَ مِنَ ٱللَّهِ فِى شَىْءٍ إِلَّآ أَن تَتَّقُوا۟ مِنْهُمْ تُقَىٰةًۭ ۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفْسَهُۥ ۗ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلْمَصِيرُ
نابێت ئیمانداران، کافران بکهنه پشت و پهناو یارو یاوهری خۆیان لهجیاتی ئیمانداران، ئهوهی کاری وا بکات، ئهوکارهی دهبێته هۆی ئهوهی هیچ پهیوهندییهکی ئیمانیی بهخواوه نهمێنێت، مهگهر لهبهر ئهوهی خۆتان به بێگومان له شهڕیان بپارێزن و قوتاربن (ئهویش بهوهی بهدهم ڕازییان بکهن، نهک بهدڵ و کردهوه)، خوای گهورهش بێدارتان دهکاتهوه بهسیفهتی تۆڵهسهندنهوهی خۆی دهتانترسێنێت (تا کاری ناڕهوای وانهکهن)، سهرئهنجام و گهڕانهوهتان ههر بۆ لای خوایه.
قُلْ إِن تُخْفُوا۟ مَا فِى صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ ٱللَّهُ ۗ وَيَعْلَمُ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ
پێیان بڵێ: ئهگهر ئهوهی له سینهتاندا جێگیره بیشارنهوه یاخود ئاشکرای بکهن، ئهوه خوا پێی دهزانێت، ههرچیش له ئاسمانهکان و زهویدا ههیه ههر پێی دهزانێت و خوا دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێکدا ههیه.
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍۢ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍۢ مُّحْضَرًۭا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوٓءٍۢ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُۥٓ أَمَدًۢا بَعِيدًۭا ۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفْسَهُۥ ۗ وَٱللَّهُ رَءُوفٌۢ بِٱلْعِبَادِ
ڕۆژێک دێت ههمووکهس، کاروکردهوهکانی خۆی دهبینێت ئاماده کراون بهخێرو شهڕیهوه، تاوانبار ئاوات دهخوازێت که له نێوان خۆی و کردهوه خراپهکانیدا مهودایهکی دوورو درێژ ههبوایه، خوای گهورهش بێدارتان دهکاتهوه به سیفهتی تۆڵهسهندنهوهی خۆی دهتانترسێنێت (لهوهی که کاری ناڕهوا بکهن) و خوا بهسۆز و به بهزهییه بۆ ئهو بهندانهی (که بهم ئاگاداریانه دڵیان ڕادهچڵهکێت پێش هاتنی ئهو ڕۆژه).
قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ ٱللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَٱللَّهُ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ
(ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) به ئیمانداران) بڵێ: ئهگهر ئێوه خواتان خۆش دهوێت ده شوێنی من بکهون و له فهرمانی من دهرمهچن، ئهوکاته خوایش ئێوهی خۆش دهوێت و له گوناهو ههڵهکانیشتان خۆش دهبێت، ئهو خوایه لێخۆشبوو و میهرهبانه.
قُلْ أَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ ۖ فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلْكَٰفِرِينَ
(دووباره) پێیان بڵێ: فهرمانبهرداری خواو پێغهمبهر بن، خۆ ئهگهر سهپێچی بکهن و پشتی تێبکهن ئهوه دڵنیابن خوا بێ باوهڕانی خۆش ناوێت.
۞ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰٓ ءَادَمَ وَنُوحًۭا وَءَالَ إِبْرَٰهِيمَ وَءَالَ عِمْرَٰنَ عَلَى ٱلْعَٰلَمِينَ
بهڕاستی خوا ئادهم و نوح و نهوهکانی ئیبراهیم و نهوهکانی عیمرانی ههڵبژاردووهو ڕێزی داوون بهسهر خهڵکی ههموو جیهاندا.
ذُرِّيَّةًۢ بَعْضُهَا مِنۢ بَعْضٍۢ ۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
ئهوانه نهوهیهکن یهک ڕهچهڵن، ههندێکیان له ههندێکی تریان بوون، خوا خۆی بیسهرو زانایه (چاک دهیزانی که شایستهن بۆ ئهو کاره پیرۆزه).
إِذْ قَالَتِ ٱمْرَأَتُ عِمْرَٰنَ رَبِّ إِنِّى نَذَرْتُ لَكَ مَا فِى بَطْنِى مُحَرَّرًۭا فَتَقَبَّلْ مِنِّىٓ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ
(بهیاد بێنه) کاتێک هاوسهری عیمران وتی: پهروهردگارا؛ بهڕاستی من بڕیارم داوهو نهزرم کردووه ئهو منداڵهی له سکمدایه ئازاد کراوبێت له ههموو ئهرک و ئیش و کارێک (تا ههر له خزماتی بیت المقدس دا بێت) ده تۆش لێم وهربگره، چونکه بهڕاستی تۆ خوایهکی بیسهرو زانایت.
فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّى وَضَعْتُهَآ أُنثَىٰ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ ٱلذَّكَرُ كَٱلْأُنثَىٰ ۖ وَإِنِّى سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ وَإِنِّىٓ أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ ٱلشَّيْطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ
بهڵام کاتێک منداڵهکهی بوو (به دڵشکاویهوه) وتی: پهروهردگارا خۆ من کچم بوو، بێگومان خوا خۆی چاک دهزانێت که چی بووه، (خۆ ئاشکرایه) کوڕیش وهکو نی یه (لهگهلێ ڕووهوه و ههریهکه ئهرک و فرمانی خۆی ههیه، ئهوهی به ئافرهت دهکرێت بهپیاو ناکرێت، بهپێچهوانهشهوه، ژن و پیاو تهواوکاری یهکترن و هیچیان لای خوا کهم ڕێزنین ئهرکی خزمهتکاری بیت المقدسیش بهو ناکرێت)، منیش بهڕاستی ناوم نا مهریهم و من ئهیپارێزم بهتۆ خۆی و وهچهکهی له شهیتانی ڕهجم کراو.
فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍۢ وَأَنۢبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًۭا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّا ۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيْهَا زَكَرِيَّا ٱلْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًۭا ۖ قَالَ يَٰمَرْيَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَٰذَا ۖ قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَرْزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
ئینجا پهروهردگاری بهشێوهیهکی جوان و پهسهند مهریهمی وهرگرت، زۆر بهجوانی پێی گهیاند، زهکهریای کرده مامۆستاو سهرپهرشتی (که ههم خزم و ههم پێغهمبهر بوو، تا بهچاکی دینداری فێر بکات، پاشان که مهریهم گهوره بوو) ههر کاتێک زهکهریا دهچوو بۆ سهردانی له شوێنی خواپهرستیهکهیدا دهیبینی ڕزق و ڕۆزیی و نازو نیعمهتی جۆراوجۆری لایه، زهکهریا: وتی ئهی مهریهم ئهم ههموو ڕزق و ڕۆزییهت لهکوێ بوو؟!، مهریهم له وهڵامیدا وتی: ئهوه له لایهن خواوهیه، ئهو بۆم دهنێرێت، بهڕاستی خوا به ههر کهس بیهوێت ڕزق و ڕۆزیی بێ سنوورو بێ هۆکار دهبهخشێت.
هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُۥ ۖ قَالَ رَبِّ هَبْ لِى مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةًۭ طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ
ئا لهو کات و شوێنهدا، زهکهریا هانا و نزای بۆ پهروهردگاری لێ بهرز بۆوه و وتی: پهروهردگارا نهوهی چاک و پاکم پێ ببهخشه، بهڕاستی تۆ بیسهری دوعا و نزایت.
فَنَادَتْهُ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ وَهُوَ قَآئِمٌۭ يُصَلِّى فِى ٱلْمِحْرَابِ أَنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَىٰ مُصَدِّقًۢا بِكَلِمَةٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ وَسَيِّدًۭا وَحَصُورًۭا وَنَبِيًّۭا مِّنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
جا یهکسهر فریشته جبرئیل بانگی کرد لهکاتێکدا زهکهریا له میحرابهکهدا وهستا بوو، نوێژی دهکرد، (وتی) بهڕاستی خوای گهوره مژدهت دهداتێ به بهخشینی کوڕێک ناوی یهحیایه، بهڕاستدانهری فهرمانی تایبهتی خوایه و گهوره و ڕێزداره و خۆپارێزه له گوناهان و پێغهمبهرێکه له چاکان.
قَالَ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِى غُلَٰمٌۭ وَقَدْ بَلَغَنِىَ ٱلْكِبَرُ وَٱمْرَأَتِى عَاقِرٌۭ ۖ قَالَ كَذَٰلِكَ ٱللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَآءُ
زاکهریا وتی: پهروهردگارا؛ ئاخۆ چۆن منداڵم پێ دهبهخشیت خۆ من پیری تهنگی پێ ههڵچنیووم، هاوسهرهکهشم سک ناکات، خوای گهورهش فهرمووی: کاری خوا ههر ئاوایه و ههر چیهکی بوێت، دهیکات.
قَالَ رَبِّ ٱجْعَل لِّىٓ ءَايَةًۭ ۖ قَالَ ءَايَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ ٱلنَّاسَ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًۭا ۗ وَٱذْكُر رَّبَّكَ كَثِيرًۭا وَسَبِّحْ بِٱلْعَشِىِّ وَٱلْإِبْكَٰرِ
ئینجا زهکهریا وتی: پهروهردگارا نیشانهیهکم بۆ دیاری بکه تا دڵنیابم که خێزانم سکی بووه، خوای گهوره فهرمووی: نیشانهکهت ئهوهیهکه توانای قسه کردنت تا سێ ڕۆژ لهگهڵ خهڵکیدا نابێت (زمانت دهبهسترێت) مهگهر به ئیشارهت و ئاماژه نهبێت، تۆش زۆر یادی پهروهردگارت و تهسبیحات و ستایشی بکه بهتایبهتی له دهمه و ئێواره و بهرهبهیاندا.
وَإِذْ قَالَتِ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرْيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰكِ وَطَهَّرَكِ وَٱصْطَفَىٰكِ عَلَىٰ نِسَآءِ ٱلْعَٰلَمِينَ
(ههروهها یادیان بهێنه کاتێک) جبرئیلی فریشته وتی: ئهی مهریهم بهڕاستی خوا تۆی ههڵبژاردوه و خاوێن و پاکیزهی کردویت، ههڵی بژاردویت و ڕێزی داویت بهسهر ههموو ئافرهتانی جیهاندا.
يَٰمَرْيَمُ ٱقْنُتِى لِرَبِّكِ وَٱسْجُدِى وَٱرْكَعِى مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ
ئهی مهریهم ملکهچ و فهرمانبهرداری پهروهردگارت به، سوژده و کڕنووشی بۆ ببه لهگهڵ کڕنووشبهراندا.
ذَٰلِكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ ۚ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَٰمَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ
ئهوشتانهی باسکران چهند ههواڵێک بوون له غهیبهوه، ئێمه لهڕێگهی (وهحی) و سروشهوه بهتۆی دهگهیهنین، خۆ تۆ (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) لهوێ نهبوویت کاتێک پێنوسهکانیان ههڵئهدایه (ئاوهوه، پێنوسی کێ سهرکهوت و ئاو نهیبرد) ئهوهیان مهریهم پهروهرده بکات، تۆ لهوێش نهبوویت کاتێک کێشهیان ههبوو (لهسهر ئهوهی کێ بهخێوی بکات).
إِذْ قَالَتِ ٱلْمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرْيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍۢ مِّنْهُ ٱسْمُهُ ٱلْمَسِيحُ عِيسَى ٱبْنُ مَرْيَمَ وَجِيهًۭا فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ وَمِنَ ٱلْمُقَرَّبِينَ
(ههروهها یادیان بهێنه) کاتێک فریشهکه به مهریهمی وت: ئهی مهریهم بهڕاستی خوا مژدهت دهداتێ: به وشهیهکی خۆی (که فرمانی ـ کن فیکون ـ ه، ڕۆڵهیهکت پێ ببهخشێت) که ناوی (المسیح)ه، عیسای کوڕی مهریهمه، که پیاو ماقووڵ و پایه بهرزه لهم دنیادا، له قیامهتیشدا له دهستهی نزیکانه (له ئێمهوه).
وَيُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِى ٱلْمَهْدِ وَكَهْلًۭا وَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ
جا عیسا له بێشکهداو بهگهورهییش قسه دهکات بۆ خهڵکی، له پیاو چاکانیشه.
قَالَتْ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِى وَلَدٌۭ وَلَمْ يَمْسَسْنِى بَشَرٌۭ ۖ قَالَ كَذَٰلِكِ ٱللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَآءُ ۚ إِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ
ئهوسا مهریهم وتی: پهروهردگارا، جا چۆن من منداڵم دهبێت: خۆ کهس توخنم نهکهوتووه، (جوبرهئیل فهرمووی): ویست و فهرمانی خوا ههروایه و چی بوێت، دروستی دهکات، ههر کاتێک شتێکی بوێت تهنها پێی بڵێ ببه، دهستبهجێ دهبێت.
وَيُعَلِّمُهُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ
ههروهها خوای گهوره فێری کتێب و نووسین و دانایی و تهورات و ئینجیلی دهکات.
وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ أَنِّى قَدْ جِئْتُكُم بِـَٔايَةٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ ۖ أَنِّىٓ أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ ٱلطِّينِ كَهَيْـَٔةِ ٱلطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًۢا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۖ وَأُبْرِئُ ٱلْأَكْمَهَ وَٱلْأَبْرَصَ وَأُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۖ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأْكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِى بُيُوتِكُمْ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةًۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
(له ئایندهدا ڕایدهگهیهنێت) بهنهوهی ئیسرائیل که من پێغهمبهرێکم، بۆ لای ئێوه ڕهوانهکراوم، بهڵگه و نیشانهیهکیشم پێ یه له لایهن پهروهردگارتانهوه، (ئهویش ئهمهیه که): من له قوڕ شێوهی باڵندهتان بۆ دروست دهکهم، ئینجا فووی پێدا دهکهم، بهفرمانی خوا یهکسهر، دهبێته باڵندهیهکی زیندوو و کوێری زکماک و نهخۆشی بهڵهکیی چاک دهکهمهوه بهویستی خوا و مردووانیش زیندوو دهکهمهوه بهفرمانی خوا و ههواڵی ئهو شتانهی که دهیخۆن و ههڵی دهگرن له ماڵهکانتاندا پێتان ڕادهگهیهنم، بهڕاستی لهو شتانهدا بهڵگهو نیشانه ههیه بۆتان ئهگهر ئیماندارن.
وَمُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَىَّ مِنَ ٱلتَّوْرَىٰةِ وَلِأُحِلَّ لَكُم بَعْضَ ٱلَّذِى حُرِّمَ عَلَيْكُمْ ۚ وَجِئْتُكُم بِـَٔايَةٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ
ههروهها بهڕاستدانهری ئهو تهوراتهم که لهبهر دهستمدایه، هاتووم بۆ ئهوهی ههندێک لهو شتانهی لهسهرتان حهرامکراوه (بهفهرمانی خوا) حهڵاڵی بکهم و بهڵگهشم بۆ هێناون لهلایهن پهروهردگارتانهوه (لهسهر ڕاستی پێغهمبهرایهتیم) کهواته له خوا بترسن و فهرمانبهرداری من بن و به قسهم بکهن.
إِنَّ ٱللَّهَ رَبِّى وَرَبُّكُمْ فَٱعْبُدُوهُ ۗ هَٰذَا صِرَٰطٌۭ مُّسْتَقِيمٌۭ
بهڕاستی ههر خوا پهروهردگاری منیش و ئێوهشه، کهواته تهنها ئهو بپهرستن و ملکهچی ئهو بن، ئهمهیه ڕێبازی ڕاست و دروست.
۞ فَلَمَّآ أَحَسَّ عِيسَىٰ مِنْهُمُ ٱلْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنصَارِىٓ إِلَى ٱللَّهِ ۖ قَالَ ٱلْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ ٱللَّهِ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَٱشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ
جا کاتێک عیسا ههستی به کوفرو بێ دینی ئهوانه کرد وتی: کێ پشتیوانمه بۆ لای خوا، (کێ دێت تا پێکهوه بهرنامهی خوا بگهیهنین)، حهوارییهکان وتیان: ئێمهین پشتیوانانی دین و ئاینی خوا، باوهڕی تهواومان بهو خوایه هێناوه، تۆش شایهتی بده که بهڕاستی ئێمه موسڵمان و ملکهچ و فهرمانبهردارین.
رَبَّنَآ ءَامَنَّا بِمَآ أَنزَلْتَ وَٱتَّبَعْنَا ٱلرَّسُولَ فَٱكْتُبْنَا مَعَ ٱلشَّٰهِدِينَ
(ئهوسا وتیان): پهروهردگارا ئێمه باوهڕمان هێناوه، بهوهی داتبهزاندووه و ڕهوانهت کردووه، شوێنکهوتهی پێغهمبهرهکهشتین، ده تۆیش له ڕیزی شایهتهکانی (گهیاندنی بهرنامهکهتدا) تۆمارمان بکه.
وَمَكَرُوا۟ وَمَكَرَ ٱللَّهُ ۖ وَٱللَّهُ خَيْرُ ٱلْمَٰكِرِينَ
(بهڵام دوژمنانی خوا) پیلانیان گێڕا، خوایش پیلانهکانی پووچ کردنهوه، چونکه خوا چاکترین و بهدهسهڵاترین زاتێکهله ههڵوهشاندنی نهخشه و پیلانی دوژمنانیدا.
إِذْ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَىٰٓ إِنِّى مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَىَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَجَاعِلُ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوكَ فَوْقَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ إِلَىٰ يَوْمِ ٱلْقِيَٰمَةِ ۖ ثُمَّ إِلَىَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ
(بهیادیان بهێنه) کاتێک خوا فهرمووی: ئهی عیسا من (بهشێوهیهکی ئاسایی) تۆ دهمرێنم پاشان تۆ پایهدارو بڵند دهکهمهوه لای خۆم، له دهستی ناپاکی ئهوانهی کهبێ باوهرن ڕزگارت دهکهم و پاک ڕاتدهگرم و بهرزیی و بڵندیی دهبهخشم بهوانهی که شوێنکهوتهی تۆن بهسهر کافراندا ههتا ڕۆژی قیامهت، لهوهودواش گهڕانهوهتان ههر بۆلای منه، ئهوسا دادوهریی و فهرمانڕهوایی دادپهروهرانه دهکهم له نێوانتاندا لهو شتانهدا که کێشهتان لهسهری ههبووه و ڕاتان دهربارهی جیاواز بووه.
فَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَأُعَذِّبُهُمْ عَذَابًۭا شَدِيدًۭا فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْءَاخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ
جا ئهوانهی بێ باوهڕ بوون سزای توند و تیژیان دهدهم له دنیادا (به شکستی و سهرشۆڕیان)، له قیامهتیشدا (به ژیانی سهختی ناو دۆزهخ)، جا لهوێ کهسیان دهست ناکهوێت که یاریدهدهرو پشتیوانیان بێت (له سزای من بیانپارێزێت).
وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ ۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ
ئهوانهش که باوهڕیان هێناوه (به ئاینی ئیسلام) و کارو کردهوه چاکهکانیان ئهنجام داوه، ئهوه خوا به تهواوی پاداشتیان دهداتهوه، بهڕاستی خوا ستهمکارانی خۆشناوێت.
ذَٰلِكَ نَتْلُوهُ عَلَيْكَ مِنَ ٱلْءَايَٰتِ وَٱلذِّكْرِ ٱلْحَكِيمِ
ئهو ههواڵ و بهسهرهاتانهی که بهسهرتدا دهیخوێنینهوه (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) له ئایهتهکانی خوایه و له یادو باسه پڕداناییهکانه.
إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ ٱللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَ ۖ خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٍۢ ثُمَّ قَالَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ
بهڕاستی نموونهی دروست بوونی عیسا لهلایهن خواوه؛ وهک نموونهی ئادهم وایه که له خاک دروستی کرد و لهوهودوا فهرمانی داو پێی وت: ببه (به ئینسان) ئهویش بوو، (عیسا دایکی ههبوو، ئادهم دایک و باوکیشی نهبوو).
ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُن مِّنَ ٱلْمُمْتَرِينَ
حهقیقهت و ڕاستی ههر ئهوهیه لهلایهن پهروهردگارتهوهیه، کاواته نهکهیت بچیته ڕیزی ئهوانهی که گومان کارکردی ههیه لهسهریان.
فَمَنْ حَآجَّكَ فِيهِ مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا۟ نَدْعُ أَبْنَآءَنَا وَأَبْنَآءَكُمْ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمْ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ ٱللَّهِ عَلَى ٱلْكَٰذِبِينَ
(دوای ئهوهی که ههموو ئهو ڕاستیانهت پێگهیشت دهربارهی عیسا)، جا ئهگهر کهسانێک ههر موجادهلهیان کردوو لهسهری ڕۆیشتن و شتی ناڕهوایان دهربارهی عیسا وت، تۆیش پێیان بڵێ: وهرن با کوڕانی ئێمه و کوڕانی ئێوه، ئافرهتانی ئێمه و ئافرهتانی ئێوه، خۆمان و خۆشتان بانگ بکهین و ئامادهبین (له شوێنێکی تایبهتدا)، پاشان له خوا بپاڕێنهوه و ئینجا داوا بکهین نهفرین و لهعنهتی خوا داببارێته سهر درۆزنهکان.
إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلْقَصَصُ ٱلْحَقُّ ۚ وَمَا مِنْ إِلَٰهٍ إِلَّا ٱللَّهُ ۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ
بهڕاستی ههر ئهمهیه بهسهرهاتی ڕاست و دروست (دهربارهی عیسا و دایکی)، هیچ خوایهک نیه جگه له (الله)، بێگومان ئهو (الله) یه ههر خۆی باڵادهست و دانایه.
فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌۢ بِٱلْمُفْسِدِينَ
(لهگهڵ ئهم ههموو بهڵگه و ڕاستیانهدا) ئهگهر ههر ڕوویان وهرگێڕاو پشتیان تێکرد (ئهوه بزانه ئهوانه ڕاستیخوازنین)، خوایش زاناو ئاگایه بهوانهی که تۆوی تاوان و خراپه دهچێنن.
قُلْ يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ تَعَالَوْا۟ إِلَىٰ كَلِمَةٍۢ سَوَآءٍۭ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِۦ شَيْـًۭٔا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًۭا مِّن دُونِ ٱللَّهِ ۚ فَإِن تَوَلَّوْا۟ فَقُولُوا۟ ٱشْهَدُوا۟ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) بڵێ: ئهی ئهوانهی کتێبتان بۆ ڕهوانهکراوه وهرن بهدهم بانگهواز و بهرنامهیهکهوه که هاوبهش و هاوسهنگه له نێوان ئێمهش و ئێوهشدا (ئهویش ئهمهیه): جگه له (الله) کهسی تر نهپهرستین، هیچ جۆره هاوهڵێکی بۆ بڕیار نهدهین، هیچ لایهکمان لاکهی ترمان (بهپیرۆز و فهرمانڕهوا دانهنێین) لهجیاتی ئهو زاته و نهیپهرستین (خۆ ئهگهر لهم بانگهوازدا) سهرپێچیان کردو گوێیان پێنهدا، ئهوه پێیان بڵێ: که ئێوه بهشایهت بن که ئێمه موسڵمانین و ملکهچی فهرمانی پهروهردگارین.
يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تُحَآجُّونَ فِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَمَآ أُنزِلَتِ ٱلتَّوْرَىٰةُ وَٱلْإِنجِيلُ إِلَّا مِنۢ بَعْدِهِۦٓ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
ئهی خاوهن کتێبهکان، ئێوه بۆ له ئیبراهیم دهدوێن و (ههریهکهتان وادادهنێت که لهسهر ئاینی ئهوه) خۆ تهورات و ئینجیل دوای ئهو ڕهوانه کراون، ئهوه بۆ عهقڵ و ژیرتان ناخهنهکارو تاکهی ژیرنابن؟!
هَٰٓأَنتُمْ هَٰٓؤُلَآءِ حَٰجَجْتُمْ فِيمَا لَكُم بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُم بِهِۦ عِلْمٌۭ ۚ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
ئهوه ئێوهن موجادهلهو باس و خواستان لهسهر ئهو شتانه دهکرد که زانیاریتان دهربارهی ههبوو.. کهوابوو بۆچی دهم لهو شتانهشهوه دهدهن که هیچ زانیاریتان دهربارهی نی یه؟ دیاره ههر خوا ئهو شتانه دهزانێت، ئێوه نایزانن.
مَا كَانَ إِبْرَٰهِيمُ يَهُودِيًّۭا وَلَا نَصْرَانِيًّۭا وَلَٰكِن كَانَ حَنِيفًۭا مُّسْلِمًۭا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ
(ئاشکرایه) که ئیبراهیم نه جوولهکه بووه و نهگاور، بهڵکو ملکهچ و فهرمانبهردارو موسڵمان بووه و له دهستهی موشریک و هاوهڵگهران نهبووه.
إِنَّ أَوْلَى ٱلنَّاسِ بِإِبْرَٰهِيمَ لَلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ وَهَٰذَا ٱلنَّبِىُّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ۗ وَٱللَّهُ وَلِىُّ ٱلْمُؤْمِنِينَ
نزیکترین کهس له ئیبراهیمهوه: ئهو کهسانهن که له سهردهمی خۆیدا شوێنی کهوتبوون، ههروهها ئهم پێغهمبهرهش (صلی الله علیه وسلم) و ئهوانهی که باوهڕیان هێناوه (به پێغهمبهرایهتی ئیبراهیم و موسا و عیسا و محمد و ههموو پێغهمبهران بهگشتی علیهم السلام)، بێگومان خوا یارو یاوهرو پشتگیری ئیماندارانه.
وَدَّت طَّآئِفَةٌۭ مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ
دهستهیهک لهخاوهن کتێبهکان ئاواتهخوازن و (له ههوڵدان) که گومڕاتان بکهن، لهکاتێکدا ئهوانه ههر خۆیان گومڕا دهکهن و ههستیشی پێناکهن و (خۆیان دهخهڵهتێنن).
يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَأَنتُمْ تَشْهَدُونَ
ئهی خاوهن کتێبهکان بۆ بڕواتان نی یه بهئایهتهکانی خوا (که ههمووی بهڵگهن لهسهر ڕاستی پێغهمبهرایهتی محمد (صلی الله علیه وسلم) لهکاتێکدا ئێوه بهئاشکرا (نیشانهی پێغهمبهرایهتی ئهو) دهبینن (له کتێبهکانتاندا).
يَٰٓأَهْلَ ٱلْكِتَٰبِ لِمَ تَلْبِسُونَ ٱلْحَقَّ بِٱلْبَٰطِلِ وَتَكْتُمُونَ ٱلْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ
ئهی خاوهن کتێبهکان بۆچی بهرگی بهتاڵ و ناحهقی دهکهن بهبهری حهق و ڕاستیداو حهق و ڕاستی دهشارنهوه، لهکاتێکدا خۆتان چاک دهزانن (کهحهق و ڕاستی کامهیه).
وَقَالَت طَّآئِفَةٌۭ مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ ءَامِنُوا۟ بِٱلَّذِىٓ أُنزِلَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَجْهَ ٱلنَّهَارِ وَٱكْفُرُوٓا۟ ءَاخِرَهُۥ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
دهستهیهک له خاوهن کتێبهکان (جووهکان) وتیان بهتاقمێکیان: ئێوه له سهرهتای ڕۆژدا (بهدرۆوه) ئیمان و باوهڕ بهێنن بهو (قورئانهی) بۆ ئیمانداران ڕهوانه کراوه، بهڵام لهکۆتایی ڕۆژداو دهمهو ئێواره پهشیمان ببنهوه (تا دوودڵی و گومانیان تێدا دروست ببێت) بۆ ئهوهی پاشگهز ببنهوه.
وَلَا تُؤْمِنُوٓا۟ إِلَّا لِمَن تَبِعَ دِينَكُمْ قُلْ إِنَّ ٱلْهُدَىٰ هُدَى ٱللَّهِ أَن يُؤْتَىٰٓ أَحَدٌۭ مِّثْلَ مَآ أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَآجُّوكُمْ عِندَ رَبِّكُمْ ۗ قُلْ إِنَّ ٱلْفَضْلَ بِيَدِ ٱللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ
(ههروهها دهڵێن): بڕوا مهکهن و متمانه مهکهن بهکهس جگه بهوکهسانهی که شوێنی ئاینی ئێوه کهوتوون! (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) پێیان) بڵێ: که بهڕاستی ههر هیدایهت و ڕێنموویی خوایی هیدایهت و ڕێنمویی یه، (کهچی جووهکان بهیهکتر دهڵێن): دان بهوهدا مهنێن کهکهس وهکو ئێوهی پێبهخشراوه، باسی (تهورات و دواههمین پێغهمبهریش مهکهن)!! تا لای پهروهردگارتان (سبهی له قیامهتدا) قسهیان زاڵ نهبێت بهسهرتاندا!! (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) تۆش) بڵێ: بهڕاستی ههرچی ڕێزو بهخشش و فهزڵ ههیه بهدهست خوایهو دهیبهخشێت بهو کهسانهی که دهیهوێت و (شایستهن) و خوا فراوانگیرو زانایه.
يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِۦ مَن يَشَآءُ ۗ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ
ئهو خوایه ڕهحمهت و میهرهبانی خۆی تایبهت دهکات بۆ ههر کهسێک بیهوێت و (شایسته بێت) و خوا خاوهنی ڕێزو بهخشش و فهزڵی زۆر گهوره و بێ ئهندازهیه.
۞ وَمِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَٰبِ مَنْ إِن تَأْمَنْهُ بِقِنطَارٍۢ يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيْكَ وَمِنْهُم مَّنْ إِن تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍۢ لَّا يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَآئِمًۭا ۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا۟ لَيْسَ عَلَيْنَا فِى ٱلْأُمِّيِّۦنَ سَبِيلٌۭ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
له شوێنکهوتووانی کتێبه ئاسمانیهکان کهسانێک ههن ئهگهر ماڵ و داراییهکی زۆری بهئهمانهت لهلا دابنێیت (ههر کاتێک داوای بکهیت) بۆت دهگێڕێتهوه بهتهواویی، ههشیانه ئهگهر دینارێکی بهئهمانهت لادابنێیت بۆت نایگێڕێتهوه مهگهر به سهریهوه ڕاوهستابیت و کۆڵی لێنهدهیت، ئهوانه بۆیه وادهکهن چونکه دهڵێن: له بهرامبهر دهستهی نهخوێندهواراندا (مهبهستیان موسڵمانانه) لێپرسراو نابین (ئهگهر فێڵیان لێبکهین و ماڵیان بخۆین)، ئهوانه بهدهم خواوه درۆ ههڵدهبهستن و دهشزانن که درۆ دهکهن...
بَلَىٰ مَنْ أَوْفَىٰ بِعَهْدِهِۦ وَٱتَّقَىٰ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُتَّقِينَ
نهخێر وانیه؛ ههر کهس ئهو پهیمانهی که داویهتی بهخوا جێبهیێی کردبێت و خۆی پاڕاستبێت له حهرام، ئهوه بهڕاستی خوا پارێزکاران و دیندارانی خۆشدهوێت.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ ٱللَّهِ وَأَيْمَٰنِهِمْ ثَمَنًۭا قَلِيلًا أُو۟لَٰٓئِكَ لَا خَلَٰقَ لَهُمْ فِى ٱلْءَاخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ
بهڕاستی ئهوانهی که پهیمانی خواو سوێندهکانیان بهنرخێکی کهم دهفرۆشن (له پلهو پایهی دنیایی، پارهوپول و سامان، ئهڵبهته ههرچهنده بێت ههرکهمه) ئهوانه له دواڕۆژدا هیچ بهشێکیان نابێت (له سۆزو میهرهبانی خوا)، ههروهها له ڕۆژی قیامهتدا خوا نایاندوێنێت و تهماشایان ناکات (له چڵک و پیسی گوناهـ) خاوێنیان ناکات و سزای پڕ ئێش و ئازاریش بۆیان ئامادهیه.
وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًۭا يَلْوُۥنَ أَلْسِنَتَهُم بِٱلْكِتَٰبِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ ٱلْكِتَٰبِ وَمَا هُوَ مِنَ ٱلْكِتَٰبِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
بهڕاستی دهستهیهکیش لهوانهی (که له چهند ئایهتی پێشوودا باسکران واته جووهکان) زمانیان بادهدهن و بهجۆرێک شت دهڵێن، گوایه (تهورات) دهخوێننهوه، بۆ ئهوهی (ئێوه چهواشه بکهن و) وا بنوێنن که ئهو کتێبه دهور دهکهنهوه، لهحاڵێکدا ئهوهی دهیخوێننهوه لهو کتێبه نیه (زۆر جار) دهڵێن: ئهوهی که دهیخوێنین ههر ئهوهیه خوا ڕهوانهی کردووه، له ڕاستیدا ههرگیز ئهوه لهلایهن خواوه نیه و بهدهم خواوه درۆ ههڵدهبهستن و دهشزانن که درۆ و بوختان دهکهن.
مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤْتِيَهُ ٱللَّهُ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحُكْمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا۟ عِبَادًۭا لِّى مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن كُونُوا۟ رَبَّٰنِيِّۦنَ بِمَا كُنتُمْ تُعَلِّمُونَ ٱلْكِتَٰبَ وَبِمَا كُنتُمْ تَدْرُسُونَ
بۆ هیچ ئادهمیزاد و کهسێک نهگونجاوه که خوا کتێبی ئاسمانی و فهرمانڕهوایی و پێغهمبهرایهتی پێببهخشێت، لهوهودوا بهخهڵکی بڵێت: وهرن ببنه عهبد و بهندهی من له جیاتی ئهوهی بهنده و عهبدی خوا بن، بهڵکو (بهخهڵکیان وتووه) ههوڵ بدهن بۆ خوا بژین و لێبڕاو بن، بۆ ڕهزامهندی پهروهردگار ههوڵ بدهن، بهوهش دهبنه خواناس و ڕهبانی که بهرنامهی خوا فێری خهڵکی بکهن و خۆشتان بهردهوام ههوڵ بدهن فێری ببن.
وَلَا يَأْمُرَكُمْ أَن تَتَّخِذُوا۟ ٱلْمَلَٰٓئِكَةَ وَٱلنَّبِيِّۦنَ أَرْبَابًا ۗ أَيَأْمُرُكُم بِٱلْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ
(هیچ پێغهمبهرێک) فرمانی ئهوهی نهداوه که فریشتهکان و پێغهمبهران بکهن به پهروهردگار (ههرگیز کاری لهو جۆره لهوان ناوهشێتهوه) ئایا ڕاسته فرمانی بێ باوهڕیی و کوفرتان پێ بدات دوای ئهوهی که ئێوه موسڵمانن و ملکهچی پهروهردگارن؟!
وَإِذْ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلنَّبِيِّۦنَ لَمَآ ءَاتَيْتُكُم مِّن كِتَٰبٍۢ وَحِكْمَةٍۢ ثُمَّ جَآءَكُمْ رَسُولٌۭ مُّصَدِّقٌۭ لِّمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِۦ وَلَتَنصُرُنَّهُۥ ۚ قَالَ ءَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَىٰ ذَٰلِكُمْ إِصْرِى ۖ قَالُوٓا۟ أَقْرَرْنَا ۚ قَالَ فَٱشْهَدُوا۟ وَأَنَا۠ مَعَكُم مِّنَ ٱلشَّٰهِدِينَ
(یادیان بێنه) کاتێک خوا پهیمانی له یهکه یهکهی پێغهمبهران وهرگرت کاتێک کتێب و دانایی پێبهخشین بهوهی که ئهگهر: له ئایندهدا پێغهمبهرێکم بۆ ڕهوانه کردن و بهڕاستدانهری ئهوهی ئێوهش بوو، ئهوه دهبێت باوهڕی پێ بهێنن و پشتگیری بکهن، ئینجا خوا فهرمووی: ئایا بڕیارتانداو پهیمانی منتان بهو جۆره وهرگرت که پێم ڕاگهیاندن؟ وتیان: بڕیارمانداو (ههروا دهکهین) ئهوسا خوا پێی فهرموون: ده بهشایهت بن و منیش لهگهڵتان یهکێکم له شایهتهکان.
فَمَن تَوَلَّىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْفَٰسِقُونَ
جا ئهوهی پشتی ههڵکردو سهرپێچی کرد دوای ئهو پهیمانه، ئهوه ئیتر ههر ئهوانهن فاسق و گوناهکار.
أَفَغَيْرَ دِينِ ٱللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُۥٓ أَسْلَمَ مَن فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ طَوْعًۭا وَكَرْهًۭا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
ئایا ئهوانه بێجگه له ئاینی خوا ئاینێکی تریان دهوێت؟! لهکاتێکدا که ههرچی لهئاسمانهکان و زهویدایه به ڕهزامهندی بێت یان بهناچاریی تهسلیم و ملکهچی پهروهردگارن، ههمووانیش ههر بۆ لای ئهو دهگهڕێنهوه.
قُلْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ عَلَيْنَا وَمَآ أُنزِلَ عَلَىٰٓ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْمَٰعِيلَ وَإِسْحَٰقَ وَيَعْقُوبَ وَٱلْأَسْبَاطِ وَمَآ أُوتِىَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍۢ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) ئهی ئیماندار) بڵێ: باوهڕمان هێناوهبهخواو بهوهی بۆمان نێرراوهته خوارهوه و بهوهش که نێرراوهته خوارهوه بۆ سهر ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یهعقوب و نهوهکانی و بهوهش که دراوه به موساو عیساو پێغهمبهران لهلایهن پهروهردگاریانهوه و ئێمه جیاوازیی ناکهین لهنێوان هیچ کامیانداو ههموومان تهسلیم و ملکهچی ئهو پهروهردگارهین.
وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ ٱلْإِسْلَٰمِ دِينًۭا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِى ٱلْءَاخِرَةِ مِنَ ٱلْخَٰسِرِينَ
جائهوهی بێجگه له ئاینی ئیسلام پهیڕهوی ههر ئاینێکی تر بکات لێی وهرناگیرێت، لهقیامهتیشدا له خهسارهتمهندو زهرهرمهندانه.
كَيْفَ يَهْدِى ٱللَّهُ قَوْمًۭا كَفَرُوا۟ بَعْدَ إِيمَٰنِهِمْ وَشَهِدُوٓا۟ أَنَّ ٱلرَّسُولَ حَقٌّۭ وَجَآءَهُمُ ٱلْبَيِّنَٰتُ ۚ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلظَّٰلِمِينَ
چۆن خوا گهلێک هیدایهت دهدات که دوای ئهوهی باوهڕیان هێنا، ههڵگهڕانهوه و کافر بوون؟ له حاڵێکدا شایهتییان دابوو کهئهم پێغهمبهره حهقهو چهندهها بهڵگهو نیشانهشیان بۆ هاتبوو (لهسهر ڕاستی محمد (صلی الله علیه وسلم)، خوای گهورهش هیدایهت و ڕێنموویی ئهو دهستهو تاقمه ستهمکاره نادات.
أُو۟لَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ ٱللَّهِ وَٱلْمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجْمَعِينَ
ئا ئهو ستهمکارانه پاداشت و تۆڵهیان ئهوهیه: نهفرینی خواو فریشته و ههموو خهڵکییان لهسهره بهگشتی..
خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ ٱلْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنظَرُونَ
لهناو ئهو خهشم و نهفرینهدا دهمێننهوه و سزا لهسهریان سووک ناکرێت و موڵهتیش نادرێن.
إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُوا۟ مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ وَأَصْلَحُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ رَّحِيمٌ
مهگهر کهسانێک که فریای خۆیان کهوتبن و تهوبهیان کردبێت له دوای ئهو لادان و یاخیی بوونهیان و چاکسازیشیان کردبێت، ئهوه بهڕاستی خوا بۆ ئهوانه لێخۆشبوو و میهرهبانه.
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بَعْدَ إِيمَٰنِهِمْ ثُمَّ ٱزْدَادُوا۟ كُفْرًۭا لَّن تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلضَّآلُّونَ
بهڕاستی ئهوانهی دوای باوهڕ هێنانیان کافر بوون و لهوهودوا زیاتر ڕۆچوون له کوفرو بێ دینیدا، ئهوانه پهشیمانی و تهوبهیان ههرگیز لێ وهرناگیرێت، ئا ئهوانه دهستهی گومڕاو سهر لێشێواوهکانن.
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَمَاتُوا۟ وَهُمْ كُفَّارٌۭ فَلَن يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِم مِّلْءُ ٱلْأَرْضِ ذَهَبًۭا وَلَوِ ٱفْتَدَىٰ بِهِۦٓ ۗ أُو۟لَٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ
بهڕاستی ئهوانهی بێ باوهڕ بوون و بهبێ باوهڕیی مردوون، (ئهگهر) ههریهکهیان بتوانێت پڕ بهپڕی زهوی ئاڵتون بهێنێت و بیکات بهفیدیهی خۆی ههرگیز لێی وهرناگیرێت، ئهوانه سزای به ئێش و ئازار بۆیان ئامادهیه و کهسیش نی یه پشتیوانییان لێ بکات و فریایان بکهوێت.
لَن تَنَالُوا۟ ٱلْبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُوا۟ مِمَّا تُحِبُّونَ ۚ وَمَا تُنفِقُوا۟ مِن شَىْءٍۢ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٌۭ
ئێوه ههرگیز ناگهنه پلهی چاکیی و چاکهکاری ههتا لهو شتانهی که خۆشتان دهوێت نهبهخشن، ههر شتێکیش ببهخشن ئهوه خوا ئاگاو زانایه پێی (لێی ون نابێت و بێ پاداشت نابێت).